Điều đó đặt ra câu hỏi: nên tiếp tục kỳ thi “2 trong 1” hay tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học (ĐH) để phù hợp với bối cảnh tự chủ giáo dục ngày càng cao?
Trước năm 2002, học sinh phải trải qua 2 kỳ thi tách biệt: tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH. Sau khi đỗ tốt nghiệp, thí sinh mới được đăng ký dự thi ĐH. Mỗi trường tự ra đề, tổ chức thi, chấm thi và xét tuyển, khiến nhiều thí sinh phải di chuyển đến nhiều địa phương để dự nhiều kỳ thi khác nhau. Mỗi mùa tuyển sinh, hàng trăm nghìn học sinh đổ về Hà Nội, TP.HCM và các thành phố lớn, tạo áp lực lớn về chi phí, đi lại và công tác tổ chức.
Năm 2002, Bộ GD-ĐT triển khai mô hình tuyển sinh “3 chung”: chung đề thi, chung đợt thi và sử dụng chung kết quả xét tuyển. Đây là cuộc cải cách lớn đầu tiên của tuyển sinh ĐH, giúp giảm đáng kể chi phí xã hội, đồng thời nâng cao tính nghiêm túc khi các trường vẫn trực tiếp tổ chức thi. Mô hình được duy trì suốt 13 năm (2002-2014), nhưng dần bộc lộ hạn chế khi áp lực luyện thi gia tăng, các “lò luyện thi” phát triển mạnh và các trường ĐH phải dành nhiều nguồn lực cho tuyển sinh.
Năm 2014, Bộ GD-ĐT đổi mới kỳ thi tốt nghiệp THPT theo hướng chỉ còn 4 môn, gồm toán, ngữ văn và 2 môn tự chọn. Tuy nhiên, do số học sinh lựa chọn một số môn như ngoại ngữ và lịch sử quá thấp, phương án này chỉ được áp dụng trong một năm.
Năm 2015, Bộ GD-ĐT thực hiện cuộc cải cách lớn thứ hai khi tổ chức kỳ thi “THPT quốc gia” với 2 mục tiêu: xét công nhận tốt nghiệp và làm căn cứ tuyển sinh ĐH. Kỳ thi tổ chức với 5 môn, trong đó là 3 môn bắt buộc là toán, ngữ văn và ngoại ngữ, và 2 môn tự chọn. Việc tổ chức coi thi và chấm thi do các trường ĐH lớn chủ trì, đối với cụm thi dành cho học sinh vừa thi tốt nghiệp vừa tuyển sinh ĐH. Còn những thí sinh dự thi chỉ xét tốt nghiệp được thi tại cụm thi do địa phương chủ trì.
Đây là lần đầu tiên học sinh không phải đăng ký nguyện vọng ĐH trước khi thi mà được lựa chọn sau khi biết điểm. Đồng thời, việc tổ chức thi dần chuyển về địa phương giúp hàng trăm nghìn thí sinh không còn phải di chuyển xa, tiết kiệm đáng kể chi phí cho gia đình.
Từ năm 2017, kỳ thi tiếp tục được điều chỉnh tinh gọn với 3 môn bắt buộc và một bài thi tổ hợp, hoặc là khoa học xã hội (sử, địa, giáo dục công dân), hoặc là khoa học tự nhiên (lý, hóa, sinh) theo định hướng nghề nghiệp; hầu hết các môn chuyển sang hình thức trắc nghiệm, trừ ngữ văn.
Trong giai đoạn này, kỳ thi vừa phải bảo đảm chuẩn đầu ra của giáo dục phổ thông, vừa trở thành căn cứ tuyển sinh cho hàng trăm trường ĐH. Chính hai mục tiêu cùng đặt lên một kỳ thi đã khiến yêu cầu về tính chính xác, khách quan và minh bạch ngày càng cao.
Nếu cải cách thi cử phản ánh nỗ lực đổi mới của ngành giáo dục thì các vụ gian lận lại cho thấy những khoảng trống trong quản trị rủi ro.
Năm 2006, vụ gian lận tại Hà Tây khiến Bộ GD-ĐT phát động phong trào “Hai không” với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục.
Năm 2012, vụ gian lận tại Đồi Ngô (Bắc Giang cũ) gây chấn động khi giám thị để mặc thí sinh quay cóp, thậm chí đưa lời giải vào phòng thi. Hai lần gian lận này khi kỳ thi chỉ với mục tiêu tốt nghiệp.
Đặc biệt, năm 2018 trở thành một trong những vụ gian lận lớn nhất lịch sử giáo dục Việt Nam. Hàng trăm bài thi tại Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình bị sửa điểm; nhiều thí sinh được nâng hàng chục điểm để trúng tuyển vào các trường công an, quân đội, y dược. Hàng loạt cán bộ giáo dục và lực lượng liên quan bị xử lý hình sự.
Sau vụ việc này, Bộ GD-ĐT tiếp tục điều chỉnh quy trình tổ chức thi, giao các trường ĐH chủ trì chấm thi trắc nghiệm nhằm tăng tính độc lập.
Tưởng như bài học năm 2018 đã đủ sức răn đe, nhưng năm 2026, vụ việc bất thường với 147 điểm 10 môn toán tại Trường THPT chuyên Tuyên Quang lại cho thấy gian lận thi cử vẫn chưa chấm dứt. Hàng chục cán bộ bị khởi tố, đồng thời làm bùng lên tranh luận về việc có nên tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH hay không.
Nhìn lại hơn 25 năm đổi mới, có thể thấy mỗi cuộc cải cách đều giải quyết được những hạn chế của giai đoạn trước nhưng đồng thời cũng tạo ra những thách thức mới.
Bài học lớn nhất không chỉ nằm ở việc xử lý nghiêm các hành vi gian lận sau khi xảy ra, mà còn ở năng lực dự báo và quản trị rủi ro ngay từ khi thiết kế chính sách.
Việc tổ chức thi tại địa phương giúp học sinh vùng khó khăn giảm chi phí đi lại, nhưng cũng đòi hỏi cơ chế giám sát độc lập chặt chẽ hơn. Việc mở rộng quyền tự chủ tuyển sinh ĐH tạo thêm cơ hội cho người học, nhưng cũng yêu cầu hệ thống dữ liệu minh bạch và cơ chế kiểm định đáng tin cậy. Ngay cả chính sách cộng điểm ưu tiên, khuyến khích hay sử dụng học bạ cũng cần được thiết kế đồng bộ với các biện pháp kiểm soát để tránh bị lợi dụng.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, hỗ trợ luôn phải đi cùng kiểm soát. Dữ liệu thi được phân tích bằng công nghệ để phát hiện bất thường; các quy trình tổ chức thi được thiết kế nhiều tầng giám sát; trách nhiệm của từng cá nhân được xác định rõ ràng ngay từ đầu.
Đối với Việt Nam, khi giáo dục đang bước vào giai đoạn chuyển đổi số, đánh giá năng lực yêu cầu kiểm soát chặt chẽ càng trở nên cấp thiết.
Hơn 25 năm qua, hệ thống thi cử Việt Nam đã chuyển từ mô hình tập trung sang tăng cường tự chủ, từ thi tuyển nặng nề sang đa dạng hóa phương thức đánh giá, từ mục tiêu tuyển chọn đơn thuần sang phát triển năng lực người học. Đây là một hành trình cải cách đáng ghi nhận.
Nhưng mọi cải cách sẽ mất ý nghĩa nếu không bảo đảm được sự công bằng và trung thực. Những vụ gian lận tại Hà Tây, Đồi Ngô, Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình trước đây hay Tuyên Quang năm nay đều để lại một bài học chung: niềm tin xã hội không chỉ được xây dựng bằng chính sách đúng, mà còn bằng khả năng bảo vệ chính sách ấy trước mọi nguy cơ bị lợi dụng.
Trong giai đoạn tới, dù Việt Nam tiếp tục duy trì một kỳ thi hay lựa chọn tách riêng mỗi kỳ thi, mục tiêu quan trọng nhất vẫn phải là xây dựng một hệ thống đánh giá liêm chính, minh bạch và được quản trị bằng dữ liệu, để mỗi điểm số thực sự phản ánh năng lực của người học và mỗi cơ hội vào ĐH được bảo đảm bằng sự công bằng.
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo thông tư ban hành quy chế tuyển sinh và đào tạo sau đại học để lấy ý kiến góp ý.
Tại dự thảo, lần đầu bộ đưa ra cơ chế miễn phản biện độc lập đối với nghiên cứu sinh có kết quả nghiên cứu xuất sắc đạt chuẩn quốc tế cao.
Theo đó luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh sẽ được miễn quy trình phản biện độc lập khi đáp ứng điều kiện có ít nhất 3 bài báo khoa học là kết quả nghiên cứu liên quan trực tiếp đến nội dung luận án, được công bố trên tạp chí khoa học thuộc danh mục WoS hoặc Scopus, trong đó có ít nhất 2 bài thuộc nhóm Q1.
Trong các công bố này, nghiên cứu sinh phải là tác giả đứng tên đầu hoặc tác giả liên hệ của các bài báo. Các công bố không quá 60 tháng tính đến thời điểm tổ chức đánh giá luận án.
Phản biện độc lập là quy trình đánh giá luận án trước khi nghiên cứu sinh bảo vệ luận án tại hội đồng đánh giá luận án.
Cơ sở đào tạo có trách nhiệm hoàn thành quy trình phản biện độc lập trong thời gian tối đa 6 tháng kể từ thời điểm nghiên cứu sinh nộp dự thảo luận án đã được đơn vị chuyên môn thông qua. Trong trường hợp phải thực hiện lấy ý kiến phản biện độc lập lần thứ hai theo quy định, thời gian được kéo dài thêm tối đa 3 tháng.
Với những trường hợp không thuộc diện miễn phản biện độc lập, luận án của nghiên cứu sinh sẽ được gửi lấy ý kiến phản biện của 2 nhà khoa học hoặc chuyên gia không thuộc cơ sở đào tạo ở trong nước hoặc nước ngoài.
Người được lấy ý kiến phản biện phải không có lợi ích liên quan trực tiếp đến nghiên cứu sinh hoặc người hướng dẫn.
Ý kiến của người phản biện độc lập phải kết luận rõ đồng ý hoặc không đồng ý về chất lượng chuyên môn của luận án.
Luận án được xác định đạt yêu cầu phản biện độc lập khi có ít nhất 2 ý kiến đồng ý của người phản biện độc lập. Trong trường hợp có 1 ý kiến không đồng ý, cơ sở đào tạo gửi luận án để lấy thêm ý kiến của 1 người phản biện độc lập khác làm căn cứ xem xét, quyết định.
Trường hợp có từ 2 ý kiến không đồng ý về chất lượng chuyên môn của luận án, cơ sở đào tạo yêu cầu nghiên cứu sinh và người hướng dẫn chỉnh sửa, bổ sung luận án và thực hiện quy trình phản biện độc lập lần thứ hai. Không thực hiện phản biện độc lập lần thứ ba.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định về tổ chức bảo vệ luận án trực tuyến trong trường hợp cần thiết khi đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, tính khách quan, công khai và minh bạch.
Dự thảo quy định chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ chỉ được tổ chức theo hình thức đào tạo chính quy nhằm tăng cường môi trường học thuật, nghiên cứu và bảo đảm chất lượng đào tạo nghiên cứu sinh.
Các cơ sở đào tạo được chủ động quyết định hình thức, phương thức tổ chức đào tạo, kế hoạch học tập toàn khóa và thời gian đào tạo chuẩn của từng chương trình. Đồng thời phải bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, công bằng trong tuyển sinh và tổ chức đào tạo.
Các cơ sở đào tạo được ứng dụng công nghệ thông tin trong tuyển sinh, đăng ký dự tuyển, quản lý và lưu trữ hồ sơ người học khi bảo đảm độ tin cậy, tính xác thực và công bằng trong đánh giá người dự tuyển.
Dự thảo bổ sung nhiều quy định nhằm tăng tính liên thông giữa các trình độ đào tạo trong giáo dục đại học. Dự thảo quy định kết quả học tập và chứng chỉ giáo dục đại học dùng để công nhận, chuyển đổi tín chỉ có giá trị trong thời hạn 60 tháng kể từ ngày hoàn thành học phần hoặc thời điểm được cấp chứng chỉ.
Người học phải hoàn thành chương trình đào tạo trong thời gian tối thiểu bằng hai phần ba và tối đa không vượt quá 2,5 lần thời gian đào tạo chuẩn của chương trình.
Trường hợp quá thời gian đào tạo tối đa mà chưa hoàn thành chương trình, người học phải thực hiện xét lại điều kiện đầu vào theo quy định của cơ sở đào tạo và chỉ được bảo lưu các học phần, chứng chỉ còn thời hạn công nhận.
Đối với chương trình đào tạo tích hợp, người học tích lũy đủ số lượng tín chỉ của trình độ nào thì được xem xét công nhận và cấp bằng ở trình độ tương ứng theo quy định của chương trình đào tạo.
Thông tin với phóng viên Thanh Niên, tiến sĩ Trần Nam Dũng, Hiệu phó Trường Phổ thông Năng khiếu, cho biết kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027 của trường có 4.707 thí sinh đăng ký dự thi, tăng hơn 1.000 thí sinh so với kỳ thi năm 2025.
Trong khi đó, chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 của trường ổn định là 595 học sinh, như vậy tỷ lệ chọi năm nay trung bình là 1/8 (năm 2025 là 1/6). Tuy nhiên, tỷ lệ chọi cụ thể của một số lớp chuyên như toán, tiếng Anh... sẽ cao hơn tỷ lệ trung bình.
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 Trường Phổ thông Năng khiếu sẽ diễn ra trong 2 ngày 23-24.5 tại 4 điểm thi: Trường Phổ thông Năng khiếu (153 Nguyễn Chí Thanh, P.An Đông), Trường THCS Hồng Bàng (132 Hồng Bàng, P.Chợ Lớn), Trường cao đẳng Kinh tế TP.HCM (33 Vĩnh Viễn, P.Vườn Lài) và Trường tiểu học Thiên Hộ Dương (341 Tô Hiến Thành, P.Hòa Hưng).
Lịch thi cụ thể như sau:
Thí sinh bắt buộc dự thi lớp 10 Trường Phổ thông Năng khiếu ít nhất 4 bài thi, trong đó bài thi môn không chuyên: toán, ngữ văn, tiếng Anh và bài thi môn chuyên lựa chọn trong số các môn toán, tin học, vật lý, hóa học, sinh học, ngữ văn và tiếng Anh.
Trong đó bài thi môn không chuyên gồm: tự luận và trắc nghiệm; tự luận. Riêng môn tiếng Anh gồm cả hai phần tự luận và trắc nghiệm.
Mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 2 môn chuyên. Trường hợp đăng ký 2 môn, thí sinh cần phải chọn 1 môn thuộc nhóm 1 (toán - ngữ văn) và 1 môn thuộc nhóm 2 (tiếng Anh, vật lý, hóa học, sinh học, tin học).
Trường Phổ thông Năng khiếu tuyển sinh lớp 10 trên phạm vi toàn quốc với điều kiện học sinh tốt nghiệp THCS có kết quả rèn luyện, học tập cả năm của các lớp cấp THCS từ mức khá trở lên.
Chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 Trường Phổ thông Năng khiếu năm học 2026-2027 được phân bổ như sau:
Cơ sở An Đông tuyển 245 học sinh (địa điểm học: 153 Nguyễn Chí Thanh, phường An Đông, TP.HCM, tổ chức theo hình thức học 2 buổi/ngày không có bán trú) vào các lớp chuyên toán, tin học, vật lý, hóa học, sinh học, tiếng Anh, ngữ văn, mỗi môn chuyên có 1 lớp.
Các lớp chuyên học tại Cơ sở An Đông sẽ chú trọng đào tạo kiến thức sâu về môn chuyên, nâng cao năng lực tư duy logic, kết hợp với các hoạt động giáo dục STEM, AI, hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp trong định hướng thành chuyên gia trong một ngành cụ thể liên quan đến môn học.
Cơ sở Đông Hòa tuyển 350 học sinh (địa điểm học: Khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM, tổ chức theo hình thức học 2 buổi/ngày có bán trú) vào các lớp chuyên toán (2 lớp), tin học (1 lớp), vật lý (1 lớp), hóa học (1 lớp), sinh học (1 lớp), tiếng Anh (2 lớp) và ngữ văn (2 lớp).
Các lớp chuyên tại Cơ sở Đông Hòa sẽ chú trọng đào tạo năng lực tư duy liên ngành với nền tảng môn chuyên trong giải quyết các vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên và công nghệ và lĩnh vực khoa học xã hội như: khoa học tự nhiên, khoa học sự sống, máy tính, kinh doanh và quản lý, công nghệ, kỹ thuật, ngôn ngữ, văn hóa, kinh tế, chính trị, xã hội… kết hợp với các hoạt động trải nghiệm để định hướng nghề nghiệp liên quan.
Thông tin được một lãnh đạo Sở cho biết sáng 3/6. Ông cho hay đề thi lớp 10 chuyên Vật lý có 5 câu, mỗi câu 2 điểm. Công thức bị lỗi được cho sẵn để áp dụng cho một ý nhỏ trong câu 1, giá trị 0,25 điểm.
"Nhầm lẫn trong quá trình đánh máy đề thi dẫn đến lỗi sai công thức. Sở sẽ xem xét trách nhiệm bộ phận làm đề", ông nói.
Theo lãnh đạo Sở, phương án xử lý với lỗi sai sẽ được quyết định sau khi hội đồng chấm thi họp vào ngày mai. Sở cho biết lỗi công thức được hội đồng coi thi phát hiện, chủ động thông báo đến các điểm thi để điều chỉnh và cho thí sinh thêm 15 phút làm bài.
Thí sinh Thanh Đức dự thi tại trường THPT Trưng Vương, phường Sài Gòn, cho hay công thức cho sẵn áp dụng cho ý 1.2.3 trong câu 1. Đây là một bài toán về vận tốc quãng đường thời gian thuộc lý thuyết chuyển động cơ học.
Theo ghi nhớ của Đức, ý này cho bối cảnh một trận bóng đá diễn ra tại sân vận động ở thành phố A. A nằm tại vị trí mà góc MOA = 15 độ. Tín hiệu điện được truyền từ A lên vệ tinh S, sau đó truyền xuống một máy thu đặt tại M. Nếu cầu thủ vừa ghi một bàn thắng tại A, tín hiệu ngay lập tức được phát đi thì máy thu tại M ghi nhận bàn thắng này sau khoảng thời gian bao lâu?
Công thức định lý cosin đề cho là: BC² = AB² + AC² - 2AB × AB × cos (góc BAC). Trong khi công thức đúng phải là: BC² = AB² + AC² - 2AB × AC × cos (góc BAC).
Đức cho biết đề có 5 câu hỏi lớn. Mỗi câu chia thành nhiều ý nhỏ, mỗi ý gần như một bài độc lập.
"Đề chỉ ghi chung mỗi câu lớn 2 điểm, không chia nhỏ giá trị từng ý nên em không biết ý 1.2.3 bao nhiêu điểm", Đức nói.
Được tiếp xúc trước với định lý cosin nên Thanh Đức băn khoăn ngay từ khi đọc đề. Em mất vài phút suy nghĩ và quyết định tự sửa rồi làm bài nên không bị ảnh hưởng nhiều. Nam sinh tận dụng 15 phút bù giờ để giải một ý khác trong câu 5. Đức cho rằng những thí sinh không để ý lỗi công thức sẽ dễ mất điểm câu này.
Cùng dự thi ở điểm này, Thanh Huy cho biết tương tự.
"Có một số bạn trong phòng thắc mắc về công thức này nhưng giám thị nói họ chỉ có quyền đổi đề nếu đề mờ hoặc in lỗi chứ không được điều chỉnh nội dung", Huy nói. "Phải đến khi gần sát giờ làm bài mới có giám thị khác vào thông báo điều chỉnh lại công thức và cho bù 15 phút".
Một giáo viên THPT cho hay công thức định lý cosin là kiến thức Toán lớp 10. Trong đề thi lớp 10 Vật lý chuyên, công thức này được áp dụng cho ý 1.2.3. Theo thầy, đây là bài thi tự luận, cần xem xét thí sinh làm đến đâu để chấm điểm.
"Nên cho điểm với những em dùng công thức sai ban đầu hoặc công thức để giải, miễn ra đáp số đúng theo từng công thức. Những em không làm hoặc làm sai thì không có điểm", thầy giáo ý kiến.
Sự cố đề lỗi khiến nhóm thi Vật lý chuyên chiều 2/6 ra về muộn bất thường. Tại điểm thi THPT Trưng Vương, hầu hết thí sinh rời cổng trường lúc 16h50, nhưng không có nhóm thi Vật lý khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Hơn 17h, các em mới được ra ngoài.
Khoảng 151.000 thí sinh TP HCM đã hoàn thành kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 hôm qua. Công tác chấm thi được triển khai từ ngày 3-9/6. Sở Giáo dục và Đào tạo dự kiến công bố điểm thi lớp 10 sau ngày 12/6.
