Israel tấn công nhà máy hóa dầu lớn nhất Iran

Sau khi cuộc đàm phán tại Pakistan cuối tuần qua không mang lại thỏa thuận với Iran, hải quân Mỹ bắt đầu phong tỏa eo biển Hormuz từ 14h ngày 13/4 (21h cùng ngày giờ Hà Nội) theo lệnh của Tổng thống Donald Trump.

Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đơn vị giám sát hoạt động quân sự của Mỹ tại Trung Đông, cho hay lực lượng của họ sẽ chặn các tàu hàng đến hoặc đi từ các cảng của Iran.

Những tàu đến hoặc đi từ cảng của những nước khác sẽ được phép đi qua eo biển, tuyến huyết mạch hàng hải vận chuyển 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Iran đã phong tỏa tuyến đường biển này để đáp trả chiến dịch tập kích mà Mỹ và Israel bắt đầu từ cuối tháng 2. Gần đây, Tehran tuyên bố thu phí với các tàu đi qua eo biển.

"Tôi đã chỉ thị cho hải quân tìm kiếm và ngăn chặn mọi con tàu tại vùng biển quốc tế đã trả phí lưu thông cho Iran. Không ai trả phí bất hợp pháp mà có thể lưu thông an toàn trên biển cả", Tổng thống Donald Trump viết trong bài đăng trên Truth Social tối 12/4, khi ông thông báo về lệnh phong tỏa.

Ông thêm rằng Mỹ cũng sẽ bắt đầu rà phá thủy lôi đã được rải ở eo biển, đồng thời cảnh báo về việc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tìm cách sử dụng xuồng tấn công nhanh cản trở lực lượng Mỹ.

"Bất kỳ xuồng nào trong số này đến gần vùng phong tỏa của chúng tôi, chúng sẽ lập tức bị tiêu diệt, bằng chính hệ thống mà chúng tôi đã sử dụng để đối phó những kẻ buôn lậu ma túy trên biển. Việc này sẽ diễn ra nhanh chóng và tàn khốc", ông Trump cho biết.

Lệnh phong tỏa được thực thi thế nào

Tài liệu năm 2022 của Hải quân Mỹ về quy tắc tác chiến trên biển định nghĩa phong tỏa là "hoạt động của bên tham chiến nhằm ngăn chặn tàu thuyền, máy bay của mọi quốc gia, gồm cả đối phương và nước trung lập, ra vào cảng biển, sân bay hoặc khu vực ven biển thuộc sở hữu hay kiểm soát của một quốc gia đối địch".

Theo thông báo của CENTCOM mà BBC xem được, lệnh phong tỏa sẽ bao trùm toàn bộ đường bờ biển Iran, "bao gồm nhưng không chỉ giới hạn ở các cảng và kho dầu", đồng thời áp dụng cho tất cả tàu thuyền dù mang cờ nước nào ra vào cảng của Iran.

Trước khi lệnh phong tỏa bắt đầu, Mỹ cho phép các tàu trung lập có "thời gian ân hạn" để rời khỏi các cảng của Iran. Sau thời điểm đó, bất kỳ con tàu nào đi vào hoặc rời khỏi khu vực phong tỏa sẽ bị ngăn chặn, chuyển hướng hoặc bắt giữ.

CENTCOM cho hay sẽ cho phép các chuyến hàng nhân đạo gồm thực phẩm, vật tư y tế và hàng hóa thiết yếu đi qua eo biển sau khi được kiểm tra.

John Ismay, cựu sĩ quan hải quân Mỹ và hiện là nhà bình luận của NY Times, cho hay các tàu khu trục Mỹ hiện diện ở vịnh Oman có thể sử dụng hệ thống radar hiện đại của mình để giám sát các cảng của Iran, theo dõi tàu thuyền ra vào khu vực.

Tuy nhiên, điều này đòi hỏi Mỹ phải triển khai lượng lớn tàu chiến trong khu vực để giám sát toàn bộ đường bờ biển phía nam của Iran. Những chiến hạm này khi hoạt động gần bờ biển có nguy cơ nằm trong tầm bắn của các loại tên lửa chống hạm và máy bay không người lái Iran, theo Lara Seligman, nhà phân tích của WSJ.

CENTCOM có thể giảm thiểu rủi ro bằng cách bố trí một nhóm tàu khu trục ở hai đầu eo biển Hormuz nhằm kiểm soát tàu bè qua lại, đồng thời sử dụng máy bay không người lái để liên tục theo dõi, giám sát các cảng của Iran, theo Ismay.

Theo phó đô đốc Kevin Donegan, người từng lãnh đạo các lực lượng hải quân Mỹ tại Trung Đông, Washington có thể theo dõi lộ trình của tàu thương mại bằng vệ tinh giám sát, radar quân sự và dữ liệu nguồn mở khi chúng rời vịnh Ba Tư và ra khỏi eo biển Hormuz. Các quốc gia vùng Vịnh sở hữu máy bay không người lái và nền tảng giám sát hiện đại cũng có thể hỗ trợ nỗ lực này.

WSJ dẫn nguồn tin một quan chức cấp cao của Mỹ cho hay CENTCOM đã khởi động chiến dịch phong tỏa bằng cách triển khai hơn 15 tàu chiến tới khu vực.

Khi một con tàu được xác định là "mục tiêu nghi vấn", tàu khu trục Mỹ sẽ được điều đến để ngăn chặn và kiểm tra. Khi tiếp cận với tàu mục tiêu, khu trục hạm Mỹ sẽ thiết lập liên lạc qua sóng vô tuyến VHF, tiến hành chất vấn theo quy trình. Họ sẽ yêu cầu tàu cung cấp các thông tin như điểm đến, cảng ghé gần nhất, loại hàng hóa đang chở và số lượng thuyền viên trên tàu.

Tàu chiến sau đó có thể yêu cầu con tàu chấp nhận cho một nhóm binh sĩ Mỹ lên tàu kiểm tra. Trong điều kiện lý tưởng, con tàu sẽ trả lời và chấp thuận yêu cầu bằng cách điều chỉnh hướng đi, tốc độ và thả thang dây để các binh sĩ Mỹ có thể tiếp cận an toàn, dễ dàng hơn.

Trong trường hợp con tàu phớt lờ các thông điệp của tàu chiến Mỹ và tìm cách bỏ chạy, tàu chiến Mỹ có thể triển khai xuồng cao tốc để tiếp cận. Binh sĩ sẽ sử dụng sào nối dài để móc, cố định thang dây vào mạn tàu rồi leo lên. Tuy nhiên, nhiệm vụ này trở nên phức tạp và nguy hiểm trong điều kiện biển động, vào ban đêm, hoặc khi tàu mục tiêu liên tục cơ động để né tránh.

Lựa chọn tốt nhất khi đó là triển khai trực thăng để lính Mỹ đu dây đổ bộ xuống tàu. Nếu có sẵn trực thăng và đội kiểm tra đã được huấn luyện bài bản, phương pháp này sẽ an toàn và nhanh chóng hơn nhiều so với việc cố gắng móc thang và leo lên tàu từ xuồng máy.

Theo quan chức CENTCOM, hải quân Mỹ có hỏa lực đáng kể trong khu vực để hỗ trợ thực thi lệnh phong tỏa, bao gồm một tàu sân bay, nhiều tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, một tàu đổ bộ tấn công và một số tàu chiến khác. Hầu hết các tàu này có khả năng triển khai trực thăng hỗ trợ hoạt động đổ bộ lên tàu kiểm tra. Mỹ cũng có thể đưa các đội kiểm tra từ đất liền lên tàu bằng trực thăng từ các quốc gia giáp vịnh Ba Tư.

Phó đô đốc John Miller, cựu tư lệnh hải quân thuộc CENTCOM, cho hay có khả năng các tàu treo cờ Iran sẽ cố gắng vượt qua eo biển và được xuồng cao tốc của IRGC bảo vệ trong quá trình này.

Trong trường hợp đó, Mỹ có thể tiến hành các cuộc không kích chính xác nhằm vào những xuồng này. Quân đội Mỹ đã tiến hành hàng chục cuộc không kích như vậy nhắm vào các xuồng nghi chở ma túy tại Caribe và Thái Bình Dương kể từ tháng 9 năm ngoái, khiến ít nhất 110 người thiệt mạng.

Các cựu quan chức Mỹ cho hay khi đã đổ bộ lên tàu hàng và nắm quyền kiểm soát, lực lượng Mỹ có thể cần một thuyền trưởng và thủy thủ đoàn để điều khiển tàu nếu thủy thủ đoàn hiện tại không tuân thủ. Mỹ cũng sẽ cần một nơi để đưa tàu bị bắt vào neo đậu.

Kinh nghiệm của hải quân Mỹ

Sau Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, Liên Hợp Quốc từng thiết lập hệ thống cho phép Iraq xuất khẩu dầu với điều kiện lợi nhuận phục vụ người dân, thường được gọi là chương trình "đổi dầu lấy lương thực".

Tàu chiến của hải quân Mỹ khi đó thường xuyên kiểm tra các tàu bị nghi đưa dầu Iraq ra khỏi Vịnh Ba Tư trái phép, trước khi tổng thống Mỹ George W. Bush ra lệnh tấn công Iraq vào năm 2003. Đại đa số cuộc kiểm tra đều diễn ra với sự hợp tác từ các tàu dầu.

Sau khi lính Mỹ bắt một con tàu bị phát hiện buôn lậu dầu Iraq, nhóm nhỏ thủy thủ Mỹ sẽ được giao điều khiển tàu đó đến khu vực tạm giữ được đặt mật danh như Fenway hay Comiskey. Cuối cùng, những con tàu này sẽ được đưa đến một cảng ở vịnh, nơi nước sở tại sẽ bán dầu để thanh toán chi phí cho việc kiểm soát tàu cùng thủy thủ đoàn. Tàu sau đó được bán đấu giá và không hiếm trường hợp lại được chính công ty mẹ từng sở hữu con tàu mua lại.

WSJ dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ cho hay mục tiêu của Tổng thống Donald Trump khi áp lệnh phong tỏa là gây thêm áp lực kinh tế lên Iran bằng cách cắt đứt một trong những dòng doanh thu còn lại của nước này.

"Iran sẽ không còn hoạt động kinh doanh nào và chúng tôi sẽ duy trì tình trạng đó", ông Trump nói tại Nhà Trắng ngày 13/4.

Mỹ hy vọng việc siết chặt kinh tế đối với chính quyền Iran sẽ buộc họ phải quay lại bàn đàm phán để tìm kiếm một giải pháp chính trị cho xung đột hiện tại. "Nếu không có nguồn thu nhập, tôi nghĩ chính quyền Iran sẽ rất khó để tiếp tục nắm giữ quyền lực", phó đô đốc Miller nói.

Nguy cơ Iran trả đũa

Shelby Holliday, nhà phân tích của WSJ, cho hay Mỹ không thực hiện chiến dịch phong tỏa như vậy từ đầu chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng là vì hoạt động này vừa tiêu tốn nhiều nguồn lực vừa tiềm ẩn rủi ro cho các binh sĩ Mỹ.

Eo biển Hormuz hẹp và nằm sát đường bờ biển của Iran, bất kỳ hoạt động nào qua khu vực đều có thể bị đe dọa bởi thủy lôi, máy bay không người lái và xuồng tấn công của Iran.

Giới chức Mỹ cũng lo ngại Iran có khả năng đáp trả bằng cách bắt tàu chở dầu từ đối tác của Mỹ hoặc rải thủy lôi ở eo biển. Những động thái này sẽ khiến giá dầu tăng mạnh.

Mối lo ngại này vẫn hiện hữu. Quân đội Iran đã bị suy yếu đáng kể, nhưng vẫn giữ được hỏa lực đáng gờm để đe dọa bất kỳ con tàu nào cố gắng phong tỏa eo biển, theo nhà phân tích Holliday.

Iran được cho là vẫn sở hữu hàng nghìn tên lửa hành trình. WSJ dẫn các nguồn tin cho hay hơn 60% xuồng tấn công nhanh thuộc biên chế của IRGC, tương đương 1.800-3.000 chiếc, vẫn nguyên vẹn sau 6 tuần chiến sự với Mỹ - Israel. Các xuồng này thường được cất giấu trong các hang ngầm dọc bờ biển Iran và tận dụng tốc độ cao, khả năng cơ động linh hoạt để né tránh vệ tinh do thám.

Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran tuyên bố việc Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa ở eo biển Hormuz là "bất hợp pháp và là ví dụ về hành vi cướp biển". Lực lượng này đe dọa sẽ tấn công các cảng ven vịnh Ba Tư và biển Arab nếu an ninh của các cảng Iran bị đe dọa.

"Nếu Iran nổ súng vào tàu Mỹ đang thực hiện lệnh phong tỏa, hoặc nếu lực lượng Mỹ và IRGC xảy ra đấu súng trên một tàu chở dầu, điều đó có thể làm leo thang căng thẳng", Holliday cho hay.

Nhà phân tích của WSJ thêm rằng điều này sẽ tiềm ẩn nguy cơ ông Trump quyết định nối lại chiến dịch tập kích vào Iran, động thái mà ông đã thảo luận với các cố vấn hàng đầu gần đây.

Nghị sĩ đảng Cộng hòa Mike Turner nói với CBS rằng lệnh phong tỏa là giải pháp cho tình hình. Tuy nhiên, thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Warner, thành viên cấp cao của Ủy ban Tình báo Thượng viện, hoài nghi và nói rằng "tôi không hiểu làm thế nào việc phong tỏa eo biển lại có thể giúp thúc đẩy Iran mở cửa nó".

Tin Gốc: Vnexpress

Thẩm phán Juan Carlos Peinado ra lệnh cho bà Begona Gomez, phu nhân Thủ tướng Pedro Sanchez, phải nộp lại hộ chiếu và trình diện trước tòa hai lần một tháng cho đến khi vụ án tham nhũng có kết luận cuối cùng, theo phán quyết mà tòa án công bố hôm nay.

Tòa cũng ban hành chỉ thị tới tất cả các trạm kiểm soát biên giới, sân bay dân sự và quân sự nhằm đảm bảo bà Gomez chấp hành nghiêm chỉnh lệnh cấm xuất cảnh.

Vào tháng 4, thẩm phán Peinado đã truy tố bà Gomez với các cáo buộc tham ô, lợi dụng ảnh hưởng để trục lợi, tham nhũng trong hoạt động kinh doanh và biển thủ quỹ. Ông trước đó yêu cầu mở cuộc điều tra vào tháng 4/2024 để làm rõ liệu bà Gomez có lợi dụng vị thế phu nhân Thủ tướng để trục lợi cá nhân hay không.

Trọng tâm của vụ án là việc thành lập và điều hành một chương trình học thuật tại Đại học Complutense Madrid, nơi bà Gomez là đồng giám đốc, cùng các cáo buộc cho rằng bà đã sử dụng nguồn lực công và mối quan hệ cá nhân để phục vụ lợi ích riêng. Vụ án bắt nguồn từ đơn khiếu nại của một tổ chức chống tham nhũng có liên hệ với phe cực hữu.

Khi đưa ra quyết định truy tố, thẩm phán Peinado nhận định chương trình học thuật này đã trở thành công cụ phục vụ sự phát triển nghề nghiệp cá nhân của người bị điều tra.

Tuy nhiên, cả bà Gomez và Thủ tướng Sanchez đều phủ nhận các cáo buộc. Thủ tướng Tây Ban Nha coi đó là âm mưu của phe cánh hữu nhằm bôi nhọ và hạ bệ chính phủ của ông.

Tháng trước, cựu thủ tướng Jose Luis Rodriguez Zapatero cũng đã bị đưa vào diện điều tra do nghi ngờ trục lợi liên quan đến gói cứu trợ dành cho hãng hàng không nhỏ Plus Ultra vào năm 2021. Ông Zapatero phủ nhận các cáo buộc, trong khi ông Sanchez bày tỏ sự "ủng hộ hoàn toàn" đối với người tiền nhiệm kiêm cố vấn của mình.

Ông Sanchez từng cam kết sẽ làm trong sạch chính trường Tây Ban Nha khi lên nắm quyền vào năm 2018. Phe đối lập bảo thủ và cực hữu đang yêu cầu ông Sanchez từ chức và tổ chức bầu cử sớm, nhưng Thủ tướng khẳng định ông sẽ hoàn thành nhiệm kỳ cho đến năm 2027.

Tin Gốc: Vnexpress

Bức tranh kinh tế Mỹ đang chứng kiến những sức ép lớn từ tác động kép của lạm phát và căng thẳng địa chính trị. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ trong tháng 5 tăng 4,2% so với năm ngoái. Đây là lần đầu tiên lạm phát Mỹ vượt 4% kể từ đầu năm 2023, chủ yếu do giá năng lượng tăng cao liên quan đến chiến sự Mỹ - Iran.

Dù chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6 đã hạ nhiệt xuống mức 3,5%, chi phí sinh hoạt vẫn là gánh nặng lớn với người Mỹ. Tình hình càng thêm căng thẳng khi lệnh ngừng bắn tháng 6 sụp đổ và Mỹ nối lại chiến dịch tấn công Iran.

Đứt gãy này ngay lập tức khiến giá dầu thô Brent bật tăng 10 USD chỉ trong vòng 24 giờ, chạm mốc 87 USD/thùng. Kéo theo đó, dữ liệu từ Hiệp hội Xe hơi Mỹ (AAA) ngày 18/7 cho thấy giá xăng thông thường đã nhanh chóng quay đầu tăng lên 3,99 USD/gallon (gần 3,8 lít), đe dọa trực tiếp đến ngân sách đi lại hàng ngày của hàng triệu hộ gia đình.

Giữa vòng xoáy bão giá đó, cuộc sống của gia đình anh Bùi Định ở ngoại ô Chicago, bang Illinois đang trải qua những thay đổi rõ rệt để thích ứng.

"Năm ngoái, tiền đi chợ của nhà tôi một tháng tầm 400-500 USD, nhưng năm nay đã tăng lên khoảng 700 USD", anh Định nhẩm tính về sự hao hụt trong ví tiền.

Tại khu vực anh Định sinh sống, giá thịt lợn xay từng ở mức 99 cent một pound (khoảng 60.000 đồng một kg), thịt cốt lết chưa tới 2 USD/pound, nhưng các mặt hàng này năm nay đều tăng giá gấp đôi, thậm chí gấp ba.

Mỗi tháng, gia đình ba người nhà anh Định chi khoảng 4.400 USD cho chi phí sinh hoạt, trong đó khoản lớn nhất là tiền thuê nhà cùng chi phí điện, nước, Internet, điện thoại khoảng 1.900 USD. Học phí cho đứa con 4 tuổi là 1.500 USD/tháng, còn chi phí cho thực phẩm khoảng 500-600 USD.

Sau khi xung đột Iran nổ ra, phần tiết kiệm hàng tháng của gia đình anh cũng hao hụt, một phần do sinh hoạt phí tăng cao, một phần do công ty của vợ anh cắt giảm giờ làm. Trước đây, mỗi tuần vợ anh có thể làm 40-45 giờ, nhưng nay chỉ còn 20-30 giờ.

Để tiết kiệm chi phí khi vật giá leo thang, nhà anh Định hiếm khi đi ăn bên ngoài, ưu tiên mua hàng tại các chuỗi siêu thị hay có chương trình giảm giá. Mỗi khi săn được một mặt hàng giảm giá sâu, gia đình anh sẽ mua tích trữ với số lượng lớn.

Anh cũng đành tạm gác kế hoạch mua nhà trong năm nay, bởi giá nhà ở Illinois đã tăng hơn 10%, dù từng rất ổn định ở mức khoảng 350.000 USD trước năm 2022.

"Săn sale" cũng là giải pháp mà chị Kim Út, sống tại bang Washington, áp dụng để đối phó với tình trạng giá thực phẩm được chị mô tả là "tăng khủng khiếp". Chị cho hay giá thịt bò trước đây là 7,99-8,99 USD một pound (khoảng hơn 400 g), nhưng giờ đã lên 11,99 USD, đắt gần gấp rưỡi.

Mỗi khi siêu thị có chương trình giảm giá, chị Út sẽ mua với số lượng lớn, trữ đầy tủ đông trong nhà, một giải pháp được chị đánh giá là "vừa tiện vừa tiết kiệm", bởi gia đình hiếm khi đi ăn ngoài. "Mình chịu khó theo dõi sale hàng tuần nên bù qua bù lại thì cũng không quá khó khăn", chị nói.

Gia đình chị Út năm nay nhận được khoản hoàn thuế cao hơn nhờ Đạo luật To Đẹp của Tổng thống Donald Trump, nhưng đạo luật cũng cắt giảm ngân sách hỗ trợ năng lượng sạch cho các bang như Washington và California, khiến chi phí điện, nước, khí đốt tự nhiên tại những nơi này tăng cao.

Washington và California hiện là nơi có giá xăng cao nhất nước Mỹ (5,36-5,61 USD/gallon) do ảnh hưởng từ chính sách đánh thuế năng lượng sạch. "Điện tăng 30% trong 5 năm, nước 10-15%, khí đốt tự nhiên khoảng 20%, một phần do chính sách năng lượng sạch của bang", chị Út cho hay.

Để tiết kiệm chi phí nhiên liệu, chị Út ưu tiên sử dụng xe điện, hạn chế chạy xe xăng. Chị cũng thường xuyên gia cố thêm vật liệu cách nhiệt trong nhà để giảm tiêu thụ năng lượng sưởi ấm vào mùa đông.

Ở thành phố Seattle, một trong những nơi đắt đỏ ở Mỹ, hai vợ chồng chị Mai Phạm cùng một con nhỏ trước đây mỗi tháng chi tiêu khoảng 7.000 USD, bao gồm tiền điện nước, ăn uống, xăng dầu, tiền thuê nhà, tiền học của con. Tuy nhiên, chi phí này giờ đã tăng lên 8.000 USD, dù các khoản chi không thay đổi.

Chị Mai cho hay so với thời điểm gia đình mới sang Mỹ 8 năm trước, giá trứng, sữa đã cao gấp đôi qua. Lạm phát cũng khiến chi phí ăn uống, xăng dầu tăng khoảng 10-15%.

"Những mặt hàng đó tăng giá dần dần nên cũng không quá sốc, nhưng giờ nhìn lại mới bất ngờ", chị Mai nói. "Tôi phải cân đối chi tiêu bằng cách rà soát, cắt những khoản không thật sự cần thiết như ăn ngoài, đi du lịch".

Để đề phòng những biến cố bất ngờ, gia đình chị cố gắng để ra một khoản tiết kiệm cố định và khoản dự phòng đủ trang trải 3-4 tháng sinh hoạt. Tuy nhiên, do chi phí sinh hoạt tăng, tiền tiết kiệm của gia đình hụt đi, nên "chắc sẽ không nghỉ hưu sớm được như dự tính", chị Mai chia sẻ.

Với gia đình anh Định, để bù đắp cho khoản tiết kiệm bị hao hụt hàng tháng, anh đang chuyển hướng sang đầu tư cổ phiếu, với một số danh mục đầu tư đã tăng 10% trong nửa năm. Anh cho biết việc chủ động kiếm tiền và lập quỹ dự phòng có thể giúp phần nào ứng phó lạm phát. "Chỉ có mua nhà là khó", anh cười, nói thêm.

Tin Gốc: Vnexpress