Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, 71 tuổi, đột ngột qua đời tối 11/7 do rách động mạch chủ, theo văn phòng của ông.
Ông Graham là thượng nghị sĩ đại diện cho bang Nam Carolina từ năm 2002 tới nay và là một trong những gương mặt nổi bật của đảng Cộng hòa tại Thượng viện. Việc ông qua đời khiến thế đa số của đảng Cộng hòa ở Thượng viện hiện bị thu hẹp xuống còn 52-47.
“Thượng nghị sĩ Graham sẽ để lại khoảng trống khó ai có thể khỏa lấp tại Thượng viện. Điều này sẽ ảnh hưởng đến mọi thứ”, thượng nghị sĩ Cộng hòa Mike Lee cho hay.
Nhiều nhà lập pháp ở cả đảng Dân chủ và Cộng hòa cho rằng không ai có thể thay thế được vai trò của ông Graham như người dàn xếp các thỏa thuận tại Thượng viện trong các vấn đề như chi tiêu quân sự và chính sách đối ngoại. Ông là một trong những đồng minh thân cận nhất của Tổng thống Donald Trump, nhưng cũng có những mối quan hệ gần gũi với thành viên Dân chủ để tìm ra phương án thỏa hiệp tại Thượng viện.
Đảng Cộng hòa có thể đối mặt với một số khó khăn trước mắt do sự vắng bóng của Graham.
Trong tuần tới, Thượng viện theo kế hoạch sẽ xem xét việc đề cử ông Todd Blanche, người được ông Trump chọn làm Bộ trưởng Tư pháp. Ứng viên này sẽ có buổi điều trần phê chuẩn trước Ủy ban Tư pháp Thượng viện vào ngày 15/7. Nhưng việc phê chuẩn Blanche có thể gặp rào cản lớn hơn khi phe Cộng hòa thiếu ghế và các thành viên đảng Dân chủ được dự đoán sẽ phản đối gay gắt.
Dù nắm đa số ở cả Hạ viện và Thượng viện, đảng Cộng hòa vẫn gặp nhiều khó khăn trong nỗ lực thông qua các chương trình nghị sự quan trọng trong mùa hè này, do bất đồng với cả Tổng thống lẫn nội bộ đảng.
Hầu hết dự luật đều yêu cầu nhận được tối thiểu 60 phiếu bầu để vượt qua quy định filibuster ở Thượng viện. Filibuster là thuật ngữ để chỉ việc các nghị sĩ có quyền tranh luận không giới hạn về thời gian, đồng nghĩa có thể trì hoãn việc thông qua một dự luật vô thời hạn. Điều này đồng nghĩa với việc đảng Cộng hòa phải tìm kiếm ủng hộ từ một số nghị sĩ Dân chủ.
Đảng Cộng hòa vốn đã chật vật trong việc tìm tiếng nói chung về yêu cầu tăng mạnh ngân sách quốc phòng của ông Trump. Cuộc chiến này dự kiến còn cam go hơn nữa khi thiếu vắng ông Graham.
Trước khi qua đời, ông Graham giữ vị trí quan trọng là Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Thượng viện, từng giúp dẫn dắt hai dự luật lớn của đảng Cộng hòa được quốc hội thông qua vào năm 2025 và 2026.
Dự luật đầu tiên, được ông Trump mô tả là “to, đẹp”, gia hạn các khoản cắt giảm thuế sắp hết hiệu lực và bổ sung nhiều ưu đãi thuế mới. Dự luật cũng phân bổ hàng trăm tỷ USD cho quốc phòng và hoạt động thực thi chính sách nhập cư. Dự luật thứ hai duy trì mức chi cao hơn cho lực lượng thực thi chính sách nhập cư trong toàn bộ thời gian còn lại của nhiệm kỳ ông Trump.
Một số nghị sĩ Cộng hòa đã tính đến khả năng thúc đẩy dự luật thứ ba, có thể bao gồm tăng chi quốc phòng, cắt giảm các chương trình an sinh xã hội và tiếp tục giảm thuế. Ông Graham ủng hộ ý tưởng này, nhưng các nghị sĩ Cộng hòa vẫn bất đồng về việc có nên xúc tiến hay không, cũng như nội dung cụ thể của dự luật.
Graham từng công bố một thỏa thuận lưỡng đảng nhằm thúc đẩy các lệnh trừng phạt vốn bị trì hoãn bấy lâu nay đối với Nga, với mục tiêu tạo áp lực mới buộc Moskva phải chấm dứt cuộc chiến chống lại Ukraine. Tuy nhiên, nỗ lực này nhiều khả năng sẽ bị bỏ dở sau cái chết của ông.
Thượng nghị sĩ này nổi tiếng là đồng minh kiên định của Ukraine và vừa đến Kiev hôm 10/7 để gặp Tổng thống Volodymyr Zelensky. Thượng nghị sĩ Dân chủ Dick Durbin ngày 12/7 cho biết tại hội nghị thượng đỉnh NATO gần đây, ông Graham đã có mặt tại một bữa tiệc tối để “thuyết phục từng thượng nghị sĩ về chiến lược nhằm chấm dứt chiến tranh ở Ukraine”.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Mike Lee cho hay họ đã có sẵn những kế hoạch thay thế ông Graham và “tôi chắc chắn chúng sẽ được triển khai trong thời gian tới”.
Theo luật của bang Nam Carolina, Thống đốc Cộng hòa Henry McMaster có thể bổ nhiệm ngay một người thay thế để đảm nhận phần còn lại trong nhiệm kỳ của ông Graham, dự kiến đến tháng 1/2027. Khi vị trí này được lấp đầy, đảng Cộng hòa sẽ khôi phục lại thế đa số 53-47, mặc dù thượng nghị sĩ Mitch McConnell hiện chưa thể tham gia bỏ phiếu do các vấn đề sức khỏe.
Sau đó, bang sẽ tổ chức lại cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hòa để chọn ra ứng viên mới thay thế vị trí của ông Graham trong cuộc bầu cử tháng 11. Trước khi qua đời, ông Graham được đánh giá là ứng viên nặng ký để giành chiến thắng trước ứng viên Dân chủ Annie Andrews.
Văn phòng Thống đốc Nam Carolina từ chối bình luận về các bước tiếp theo hoặc người sẽ được bổ nhiệm thay ông Graham, cho biết ưu tiên trước mắt là tưởng niệm cố thượng nghị sĩ.
Theo các nguồn am hiểu vấn đề, những cái tên được nhắc đến cho vị trí bổ nhiệm tạm thời hoặc bày tỏ ý định tranh cử gồm hạ nghị sĩ Russell Fry, Nancy Mace, Ralph Norman và Phó thống đốc Pamela Evette.
Tuy nhiên, lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Hạ viện được cho là không muốn các nghị sĩ rời ghế để đảm nhận vị trí mới trước khi nhiệm kỳ kết thúc, do đảng này chỉ đang nắm thế đa số sít sao.
Trong cuộc phỏng vấn với chương trình Meet the Press của NBC, Tổng thống Trump nói ông đã có người phù hợp để thay thế ông Graham, nhưng không tiết lộ danh tính.
“Tôi không muốn nói về bất kỳ ai, nhưng tôi có một người thực sự giỏi”, ông nói.
Khắc tinh mới của HIMARS trên chiến trường Ukraine
Tạp chí Mỹ Military Watch Magazine nhận định, hệ thống tên lửa phòng không tầm trung Buk-M3 của Nga đang chứng tỏ hiệu quả vượt trội trong việc đối phó với các cuộc tấn công bằng tên lửa HIMARS của Ukraine mà Washington cung cấp cho Kiev.
Theo đó, quân đội Nga (RFAF) đã sử dụng Buk-M3 để đánh chặn thành công tên lửa HIMARS từ khoảng cách hơn 30km. Buk-M3, sử dụng khung gầm bánh xích, sở hữu tốc độ triển khai nhanh hơn và tầm bắn tối đa lên tới 70km, trần cao tối đa 30km, tăng đáng kể so với phiên bản tiền nhiệm Buk-M2 (tầm bắn 45-50km).
Một tiểu đoàn Buk-M3 bao gồm 4 đại đội, mỗi đại đội có 3 trung đội hỏa lực, cùng một xe chỉ huy (9S510M) và một radar cảnh giới "nhìn vòng" 9S18M1-3 (hay còn gọi là radar trinh sát) và radar "chiếu xạ" 9S36M (hay còn gọi là radar dẫn bắn).
Xe chỉ huy đóng vai trò não bộ, tiếp nhận dữ liệu và phân bổ mục tiêu, trong khi radar trinh sát quét bầu trời để phát hiện vật thể bay từ xa. Các trung đội hỏa lực được trang bị xe phóng tự hành (TELAR) mang 6 tên lửa trong ống phóng kín và radar dẫn bắn riêng, cùng xe phóng nạp (TEL) để tiếp đạn. Với cấu hình này, một tiểu đoàn Buk-M3 có khả năng theo dõi và tấn công đồng thời tới 36 mục tiêu khác nhau.
Buk-M3 được thiết kế để bảo vệ đội hình bộ binh cơ giới hoặc thiết giáp, đồng thời bổ sung cho các hệ thống tầm xa như S-400. Hệ thống này cũng vượt trội hơn đáng kể so với các hệ thống tầm ngắn như Pantsir-S và Tor-M2 về khả năng chống tên lửa.
Trước đây, các biến thể Buk cũ hơn đã thử lửa rộng rãi trên nhiều chiến trường, với Buk-M1 thời Liên Xô đang được Ukraine sử dụng để chống lại các cuộc tấn công tên lửa của Nga.
Military Watch Magazine lưu ý, trong những tháng đầu khi Ukraine triển khai HIMARS, loại vũ khí được mệnh danh là "hỏa thần" này đã gây ra mối đe dọa nghiêm trọng cho lực lượng Nga và các mục tiêu hậu phương.
Điển hình là vụ tấn công vào khu vực trú quân của RFAF tại tỉnh Lugansk ngày 1/1/2023, được cho là đã khiến 89 binh sĩ Nga thiệt mạng. Tuy nhiên, sau hơn 3 năm tham chiến, giờ đây HIMARS không còn là thách thức lớn đối với phòng không Nga, đặc biệt khi Buk-M3 được đưa vào biên chế rộng rãi để bảo vệ các mục tiêu trọng yếu.
Patriot của Ukraine đối mặt với khó khăn mang tên Iskander-M
Trong khi Buk-M3 đang chứng tỏ ưu thế trước HIMARS, hệ thống đánh chặn Patriot xương sống của phòng không Ukraine lại gặp khó khăn trước tên lửa đạn đạo Iskander-M của Nga. Vào các ngày 15 và 16/4, Nga đã phóng ít nhất 24 tên lửa Iskander vào các mục tiêu ở Ukraine, cùng với tên lửa từ các hệ thống khác và UAV tấn công.
Không quân Ukraine thông báo Nga đã tổ chức 2 đợt tấn công phối hợp, đánh dấu ngày thứ ba liên tiếp Ukraine bị tấn công dữ dội trong bối cảnh hệ thống phòng không suy yếu nghiêm trọng. Truyền thông Ukraine ghi nhận 703 mục tiêu trên không trong 24 giờ, bao gồm 19 tên lửa đạn đạo Iskander-M, 5 tên lửa hành trình Iskander-K, 20 tên lửa hành trình Kh-101 và 659 UAV các loại.
Các cuộc tấn công phối hợp bằng tên lửa và UAV của Nga đã làm căng thẳng hệ thống phòng không của Ukraine trên khắp cả nước.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố, chỉ trong tuần trước, Nga đã phóng 2.360 UAV tấn công, hơn 1.320 tên lửa hành trình và 60 tên lửa đạn đạo các loại vào các mục tiêu ở Ukraine.
Ban đầu, các nhà phân tích phương Tây tin rằng Patriot sẽ giúp đánh chặn Iskander của Nga, nhưng Military Watch Magazine cho biết các quan chức Ukraine đã nhận định Patriot không phải là giải pháp toàn diện, chúng khó có thể cung cấp khả năng phòng thủ hiệu quả trước loại tên lửa đạn đạo này.
Các chuyên gia quân sự phương Tây ngày càng nghi ngờ về hiệu quả của Patriot, đặc biệt khi các hoạt động chiến đấu ở Trung Đông đã chứng minh rằng hệ thống này không phải lúc nào cũng có khả năng đánh chặn hoàn hảo đối với các mục tiêu là tên lửa đạn đạo.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm 6/5 thông báo việc hoàn trả số tài sản này là "bước tiến quan trọng trong mối quan hệ với Hungary", sau khi Thủ tướng Viktor Orban thất bại trong cuộc bầu cử tháng trước. Động thái này cũng làm dấy lên hy vọng ở Ukraine rằng chính phủ mới tại Hungary sẽ theo đuổi chính sách ít đối đầu hơn với Kiev.
"Cảm ơn Hungary vì cách tiếp cận mang tính xây dựng và bước đi văn minh này. Cảm ơn những người ở phía Ukraine đã đấu tranh cho quyết định công bằng và bảo vệ lợi ích của nhà nước cũng như nhân dân chúng ta", ông Zelensky cho hay.
Lực lượng chống khủng bố Hungary ngày 5/3 chặn hai xe bọc thép của ngân hàng nhà nước Ukraine Oschadbank khi đoàn xe đang vận chuyển tiền và vàng từ Vienna, Áo về Kiev bằng đường bộ.
Giới chức Hungary sau đó tịch thu khoảng 40 triệu USD tiền mặt, 35 triệu euro tiền mặt và 9 kg vàng thỏi, đồng thời tạm giữ 7 nhân viên ngân hàng Oschadbank hộ tống đoàn xe với nghi vấn rửa tiền.
Những nhân viên này được thả hôm 6/3 và bị trục xuất khỏi Hungary. Xe bọc thép chở tiền cũng được Hungary bàn giao lại cho Ukraine trong tình trạng bị hư hại, song toàn bộ tiền và vàng bên trong đã bị lấy đi.
Việc tịch thu số tài sản này gây phẫn nộ tại Ukraine. Giới chức Ukraine cáo buộc chính phủ Hungary hành động trái pháp luật và lợi dụng sự việc như công cụ trong chiến dịch tranh cử của Thủ tướng Orban. Mối quan hệ giữa hai nước láng giềng vốn đã căng thẳng do tranh cãi về việc Hungary vẫn nhận dầu Nga qua đường ống đi qua lãnh thổ Ukraine.
Vào thời điểm xảy ra vụ tịch thu, giới chức Hungary nghi ngờ có hoạt động rửa tiền và ông Orban đã ra lệnh giữ lô hàng trong thời hạn tối đa 60 ngày để cơ quan thuế nước này điều tra.
Cơ quan thuế Hungary hiện chưa bình luận về sự việc.
Giới chức Ukraine khẳng định đây chỉ là hoạt động chuyển tài sản thông thường giữa các ngân hàng nhà nước, đồng thời cáo buộc chính phủ của ông Orban gây sức ép nhằm buộc Ukraine khôi phục việc vận chuyển dầu Nga qua đường ống Druzhba, vốn từng bị gián đoạn sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.
Tuy nhiên, ông Orban sau đó yêu cầu cơ quan thuế xác minh nguồn gốc, điểm đến và mục đích sử dụng của số vàng và tiền trên, cũng như danh tính 7 nhân viên ngân hàng Ukraine và "mối liên hệ có thể có của họ với các tổ chức tội phạm hoặc khủng bố".
Ông cũng ám chỉ rằng số tiền này có thể nhằm tài trợ cho đối thủ chính trị lớn nhất của ông là đảng trung hữu Tisza, song không đưa ra bằng chứng. Tisza sau đó giành chiến thắng áp đảo với 2/3 số ghế ở quốc hội trong cuộc bầu cử tháng trước.
Công ty luật Horvath Lawyers, đại diện pháp lý của ngân hàng Oschadbank, ngày 14/3 cho hay số tiền mặt và vàng thỏi bị cảnh sát Hungary tịch thu đều là tài sản có nguồn gốc và mục đích rõ ràng, được chứng minh bằng đầy đủ tài liệu và không liên quan đến bất kỳ hoạt động phạm pháp nào.
Các luật sư của Horvath Lawyers mô tả đây chỉ là một chuyến vận chuyển tiền thường kỳ từ ngân hàng Raiffeisen tại Vienna đến trụ sở Oschadbank ở Kiev, đi qua lãnh thổ Hungary.
Chính phủ của ông Orban trước đó từng chặn khoản vay 90 tỷ euro (106 tỷ USD) của Liên minh châu Âu dành cho Ukraine vì việc vận chuyển dầu Nga qua đường ống Druzhba bị gián đoạn. Sau khi đường ống được khôi phục và đảng của ông Orban thất cử, Hungary đã rút lại quyền phủ quyết và khoản vay được thông qua.
Rạng sáng qua (21.6), quân đội Ukraine được cho là đã tấn công các bến trung chuyển nhiên liệu và cơ sở hạ tầng cảng ở cả hai bờ eo biển Kerch, theo trang The Kyiv Independent. Eo biển Kerch - tuyến đường thủy dài khoảng 35 km nối biển Đen với biển Azov - ngăn cách bán đảo Kerch thuộc Crimea do Nga kiểm soát với bán đảo Taman của Nga, đồng thời đóng vai trò là hành lang hậu cần quan trọng của Moscow.
Trong vài tháng qua, Kyiv đã tăng cường sử dụng máy bay không người lái (UAV) để nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng quân sự của Nga tại các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, cũng như các cơ sở dầu mỏ và công nghiệp hỗ trợ chiến dịch quân sự của Moscow.
Theo Viện Nghiên cứu Hội đồng Đại Tây Dương (Mỹ), nhờ các đợt tấn công mở đường bằng UAV, quân lực Ukraine đã tiến về phía nam tỉnh Zaporizhzhia trong tháng 5 và đầu tháng 6, đảo ngược tiến bộ mà quân Nga đạt được trong nhiều tháng. Phần lãnh thổ mà Ukraine giành lại tuy vẫn còn hạn chế nhưng các chiến dịch thành công này cho thấy những bước tiến nhỏ nhờ vai trò của UAV là điều khả thi.
CNN dẫn phân tích từ các chuyên gia cho biết những UAV tầm trung thế hệ mới của Ukraine như FP-2 hay Behemoth (tầm tấn công từ 50 - 300 km) đang gây gián đoạn nghiêm trọng tuyến tiếp tế của quân đội Nga tại mặt trận miền nam Ukraine, giúp Kyiv có cơ hội phá hỏng kế hoạch của Moscow cho một cuộc tiến công vào mùa xuân.
Lực lượng Các hệ thống không người lái của Ukraine cho biết trong một năm qua, số lượng các nhiệm vụ tấn công tầm trung đã tăng 28 lần. Mục tiêu là kiềm chế tiềm lực tấn công của Nga, tạo ra những vấn đề hậu cần và tiếp tế không thể vượt qua cho lực lượng đối phương và xóa sổ hệ thống phòng không của Nga ở các khu vực bị chiếm đóng để mở ra "hành lang" cho UAV tầm xa của Ukraine.
Bên cạnh đó, những đợt tấn công tầm xa của Kyiv cũng đã phơi bày lỗ hổng phòng không bên phía Moscow. Trong tháng này, Ukraine đã tấn công mục tiêu tại TP.Saint Petersburg ngay trong ngày thành phố khai mạc diễn đàn kinh tế thường niên. Ngày 18.6, UAV Ukraine cũng oanh tạc Moscow trong đợt tấn công lớn nhất từ đầu chiến sự. Đến ngày 20.6, Tổng thống Zelensky xác nhận UAV đã đánh trúng một cơ sở lọc dầu tại vùng Tyumen ở miền tây Siberia (Nga), cách biên giới Ukraine gần 2.000 km.
Các đợt tấn công vào hạ tầng năng lượng đã làm thiếu hụt xăng dầu tạm thời tại một số khu vực ở Nga và bán đảo Crimea, buộc nhà chức trách áp dụng các biện pháp kiểm soát giá cả và dừng kinh doanh, theo Viện Nghiên cứu chiến tranh (ISW, Mỹ).
Một số nhà quan sát cho rằng những cuộc tấn công tầm xa vào hạ tầng năng lượng là đòn chính trị, gây tác động tâm lý đến người dân Nga và áp lực trước thềm bầu cử Duma Quốc gia (hạ viện Nga) vào tháng 9. Trong khi đó, những đợt tấn công tầm trung nhắm vào các cơ sở hậu cần trên chiến trường dường như đang giúp Ukraine chiếm ưu thế và làm suy yếu sự kiểm soát của Nga đối với các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng thử thách tiếp theo sẽ là làm thế nào để tận dụng ưu thế này để thực sự giành lại đất đai. Theo tuyên bố của ông Zelensky, quân đội Ukraine sẽ tiếp tục chiến dịch tấn công tầm trung và tầm xa trong thời gian tới, tập trung vào lĩnh vực dầu mỏ.
