Cuối tháng 6, Bộ Công an xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Dự thảo đề xuất tăng mức phạt hành chính tối đa lên 1,5 tỷ đồng với cá nhân, gấp đôi với tổ chức, tức gấp 1,5 lần hiện hành.
Góp ý dự thảo, các cơ quan, bộ ngành cho rằng nâng trần phạt tiền là điều chỉnh tất yếu và phù hợp với thực tiễn phát kinh tế - xã hội hiện nay, nâng cao tính răn đe, đặc biệt lĩnh vực có lợi nhuận kinh tế lớn.
Tuy nhiên, mức phạt cao hơn có thể tạo áp lực tài chính đáng kể đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bên cạnh đó, nếu không đi kèm với cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ cũng có thể làm gia tăng nguy cơ lạm dụng thẩm quyền trong quá trình xử phạt, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ nêu quan điểm.
Một số địa phương cũng bày tỏ sự thận trọng về mức tăng tiền phạt và yêu cầu các căn cứ cụ thể.
Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hà Nội, Ninh Bình đề nghị đánh giá tác động một cách toàn diện và đầy đủ đối với người dân, doanh nghiệp; đưa ra các số liệu thực tiễn thuyết phục hơn để giải thích cho mức tăng này.
Vi phạm ở thành phố có thể bị phạt cao hơn
Dự thảo của Bộ Công an đề xuất Hội đồng nhân dân thành phố có quyền áp dụng mức phạt cao hơn tại các thành phố nhưng không vượt quá hai lần mức phạt chung.
Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Đà Nẵng cơ bản thống nhất với chủ trương phân quyền này để địa phương chủ động trong quản lý kinh tế - xã hội đặc thù. Tuy nhiên, để bảo đảm quyền lực được kiểm soát và tránh gây bất bình đẳng vùng miền, Đà Nẵng đề nghị bổ sung các tiêu chí xác định yêu cầu quản lý đặc thù ngay trong Luật.
Đơn vị này cho rằng việc quyết định mức phạt cao hơn phải dựa trên các căn cứ khoa học như đặc điểm dân cư, mật độ dân số, trình độ phát triển hạ tầng và mức độ phổ biến của hành vi.
Điều này bảo đảm nguyên tắc phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, hạn chế tình trạng áp dụng không thống nhất giữa các địa phương.
Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hà Nội cũng bày tỏ lo ngại về tính thống nhất của hệ thống pháp luật và môi trường đầu tư khi mức xử phạt có sự khác biệt giữa các địa phương. Điều này có thể làm phát sinh sự chênh lệch về chi phí tuân thủ pháp luật, gây khó khăn cho các doanh nghiệp hoạt động trên nhiều địa bàn khác nhau.
Hộ kinh doanh không nên bị phạt bằng mức cá nhân
Một khía cạnh khác về sự công bằng trong trách nhiệm pháp lý được chỉ ra liên quan đến hộ kinh doanh. Cụ thể, dự thảo đề xuất: hộ kinh doanh, hộ gia đình, cộng đồng dân cư vi phạm hành chính bị áp dụng mức phạt tiền đối với cá nhân.
Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi nhận thấy trong thực tiễn có nhiều hộ kinh doanh có quy mô sản xuất rất lớn, doanh thu cao và sử dụng nhiều lao động tương đương với doanh nghiệp, nhưng theo dự thảo họ vẫn bị áp dụng mức phạt tiền như cá nhân.
Do đó, việc cào bằng mức phạt cá nhân cho mọi hộ kinh doanh là thiếu công bằng và chưa tương xứng với trách nhiệm pháp lý của các chủ thể kinh doanh lớn.
Từ đó, đơn vị này đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định theo hướng phân loại hộ kinh doanh theo quy mô, doanh thu hoặc tiêu chí phù hợp để xác định mức phạt tương ứng, bảo đảm công bằng, thống nhất trong môi trường kinh doanh.
Trước các đóng góp ý kiến này, Bộ Công an với vai trò cơ quan chủ trì soạn thảo giải thích các chính sách về nâng mức phạt tiền đã được Chính phủ thông qua trong hồ sơ dự án Luật. Căn cứ thực tiễn dẫn chứng là sự biến động lớn của quy mô kinh tế, thu nhập bình quân và sự trượt giá của đồng tiền trong hơn một thập kỷ qua.
Báo cáo tổng kết cho thấy mức phạt hành chính và mức phạt tiền tối đa trong các lĩnh vực vẫn giữ nguyên từ năm 2012 đến nay. Trong khi lương cơ sở năm 2012 là 1.050.000 đồng/tháng đã tăng 2,2 lần vào năm 2025, lên 2.340.000 đồng/tháng. Thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam năm 2012 khoảng 2 triệu đồng/tháng, đến năm 2024 đã là 7,7 triệu đồng (gấp 3,85 lần).
Bộ Công an đánh giá tại nhiều lĩnh vực như môi trường, an toàn thực phẩm, khoáng sản hay an ninh mạng, lợi nhuận thu được từ vi phạm thường cao gấp nhiều lần số tiền phạt tối đa hiện tại, khiến chế tài hành chính mất đi ý nghĩa phòng ngừa.
Riêng đối với các thành phố, việc áp dụng mức phạt cao hơn trong các lĩnh vực như giao thông, đất đai, môi trường và an toàn thực phẩm được kế thừa từ quy định hiện hành và bổ sung thêm các lĩnh vực mới phát sinh yêu cầu quản lý cao như phòng cháy chữa cháy để đảm bảo an toàn đô thị.
Dự thảo dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).
Tin Gốc: Vnexpress
