Đó là chia sẻ của Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn trong lễ phát động cuộc thi “Cơ sở y tế không khói thuốc lá” lần II ngày 19-5, tại Hà Nội. Chương trình do báo Sức khỏe và Đời sống phối hợp với Quỹ phòng, chống tác hại của thuốc lá tổ chức.
Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho biết thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tật và tử vong có thể phòng tránh được. Trên thế giới, thuốc lá cướp đi hơn 8 triệu sinh mạng mỗi năm.
Tại Việt Nam, các bệnh liên quan đến hút thuốc khiến hơn 100.000 người tử vong mỗi năm. Đặc biệt bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang len lỏi vào đời sống.
Đặc biệt trong giới trẻ, bằng hình thức hấp dẫn, hương vị đa dạng và những thông điệp dễ gây ngộ nhận.
Theo ông Thuấn đây là nguy cơ mới dẫn thanh thiếu niên đến lệ thuộc nicotine và các tổn hại sức khỏe lâu dài. Quốc hội đã thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025.
Vì vậy cơ sở y tế càng phải đi đầu trong nhận diện, truyền thông, giám sát và ngăn chặn các sản phẩm này.
“Không thể có một bệnh viện chữa lành thật sự nếu trong khuôn viên bệnh viện vẫn còn khói thuốc. Không thể nói đến an toàn người bệnh, chất lượng bệnh viện, văn hóa phục vụ, nếu người bệnh, người nhà người bệnh, trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và chính nhân viên y tế vẫn phải hít khói thuốc thụ động trong môi trường khám bệnh, chữa bệnh”, ông Thuấn nói.
Thứ trưởng đề nghị các bệnh viện, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, các trường đại học, các đơn vị y tế trong cả nước tập trung vào ba yêu cầu làm thật, làm đều và làm bằng trách nhiệm, lòng nhân ái.
“Không khói thuốc trong cơ sở y tế không phải để dự thi, không phải để báo cáo, mà để bảo vệ sức khỏe người bệnh và nhân viên y tế mỗi ngày. Người hút thuốc cần được nhắc nhở, nhưng cũng cần được tư vấn, hỗ trợ và đồng hành để từ bỏ thuốc lá.
Với thanh thiếu niên và người trẻ, chúng ta càng phải chủ động bảo vệ từ sớm, không để các sản phẩm thuốc lá mới khoác lên mình vẻ ngoài hiện đại để che giấu nguy cơ gây nghiện và hủy hoại sức khỏe”, Thứ trưởng Thuấn nói.
Theo ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, Việt Nam hiện có hệ thống y tế rộng khắp với hơn 1.700 bệnh viện công lập, 424 bệnh viện tư nhân, cùng hàng chục nghìn phòng khám tư nhân.
Mỗi năm, hệ thống các cơ sở khám, chữa bệnh này tiếp đón trung bình khoảng 20 triệu lượt người khám bệnh nội trú và ngoại trú.
“Với mật độ tập trung đông đúc như vậy, việc duy trì một môi trường trong lành và không khói thuốc lá là một nhiệm vụ quan trọng của các cơ sở y tế. Điều này nhằm giảm nguy cơ phơi nhiễm khói thuốc thụ động đối với nhân viên y tế và người dân đến khám, chữa bệnh”, ông Đức chia sẻ.
Ngày 17.5, tiến sĩ - bác sĩ chuyên khoa 2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health, cho biết khi được tư vấn làm bộ xét nghiệm đầy đủ, một người lại cho kết quả dương tính với HIV (nghĩa là đã có thể nhiễm HIV từ trước đó vài tháng). Lúc đó bệnh nhân rất sốc, hoang mang và gần như không tin nổi chuyện đó xảy ra với mình.
Tương tự bệnh nhân nam 19 tuổi, được người yêu cũ đưa đến khám vì sốt nhẹ và nổi hạch bẹn. Kết quả cho thấy bệnh nhân dương tính với HIV, đồng thời có viêm gan B. Theo bác sĩ Anh Duy, điều đáng nói ở ca này không chỉ là tuổi quá trẻ, mà còn là tâm lý của người bệnh, muốn giấu kín xu hướng tính dục, sống nội tâm, hoảng loạn khi biết mình nhiễm bệnh và từng có ý nghĩ tiêu cực.
Theo bác sĩ Duy, nguyên nhân thứ nhất là quan hệ tình dục bắt đầu sớm hơn, trong khi kỹ năng tự bảo vệ chưa đủ. Thứ 2 là ứng dụng hẹn hò khiến việc tìm bạn tình nhanh hơn, kín hơn, nhưng cũng dễ dẫn đến những cuộc gặp ít thông tin, ít ràng buộc và ít kiểm soát nguy cơ. Thứ 3 là nhiều bạn trẻ vẫn còn ngại bao cao su, ngại xét nghiệm, ngại hỏi bác sĩ về PrEP (điều trị dự phòng trước phơi nhiễm), trong khi lại quá tin vào cảm giác “nhìn người này chắc an toàn”.
Một yếu tố nữa là kỳ thị. Khi một người trẻ vừa phải lo giấu bản thân, vừa sợ bị đánh giá, họ thường trì hoãn chuyện đi khám, đi xét nghiệm hoặc tiếp cận dịch vụ y tế.
Theo bác sĩ Trà Anh Duy, để phòng HIV hiệu quả quan trọng là phải dùng bao cao su đúng cách, xét nghiệm định kỳ, và nếu có nguy cơ lặp lại thì nên tìm hiểu PrEP. Theo đó, PrEP khi dùng đúng có thể giảm nguy cơ nhiễm HIV qua quan hệ tình dục rất mạnh. Còn nếu vừa có một lần phơi nhiễm nguy cơ cao như rách bao, quan hệ không bảo vệ hay không rõ tình trạng HIV của bạn tình, thì phải nghĩ ngay đến PEP (điều trị dự phòng sau phơi nhiễm) và cần bắt đầu càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 72 giờ.
Bác sĩ Duy cũng lưu ý đừng chỉ xét nghiệm HIV khi đã có triệu chứng. Người có nguy cơ nên xét nghiệm định kỳ, đồng thời tầm soát thêm giang mai, lậu, chlamydia, viêm gan B, viêm gan C… Vì thực tế lâm sàng cho thấy HIV rất hay đi cùng các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Sự “tình cờ” phát hiện HIV trong phòng khám nam khoa nhiều khi không phải do bệnh ngẫu nhiên xuất hiện, mà vì trước đó người bệnh chưa từng kiểm tra đúng cách.
Sự khởi phát của ung thư đại trực tràng (colorectal cancer) có liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó thói quen ăn uống và việc hấp thụ dinh dưỡng đóng vai trò then chốt, đặc biệt là chế độ ăn "hai cao một thấp" gồm nhiều chất béo, giàu protein nhưng lại thiếu hụt chất xơ. Theo giáo sư dinh dưỡng Ma Guansheng tại Đại học Bắc Kinh, trong số các loại thực phẩm hàng ngày, ba nhóm thịt có mối liên hệ mật thiết với căn bệnh này không nên tiêu thụ quá mức.
Trước hết là nhóm thịt đỏ, gồm phần thịt nạc và nội tạng của các loại gia súc như lợn, bò, cừu. Sở dĩ có tên thịt đỏ là do cơ bắp của chúng có sắc tố đậm, tạo nên màu đỏ sẫm đặc trưng. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng chế độ ăn nhiều chất béo sẽ thúc đẩy sự hình thành ung thư đại trực tràng, mà thịt đỏ lại chính là nguồn chứa rất nhiều chất béo bão hòa gây hại. Trong khi các loại chất béo khác từ sữa, gia cầm hay dầu thực vật không làm tăng nguy cơ mắc bệnh, chất béo có trong thịt đỏ lại là tác nhân trực tiếp dẫn đến rủi ro này.
Đầu tiên là các loại thịt đỏ như lợn, bò, cừu gồm cả phần thịt nạc và nội tạng. Các nghiên cứu chỉ ra rằng chế độ ăn giàu chất béo bão hòa vốn có nhiều trong thịt đỏ sẽ thúc đẩy sự hình thành ung thư kết trực tràng, trong khi chất béo từ sữa, gia cầm hay dầu thực vật lại không gây ra rủi ro này.
Theo một nghiên cứu trên gần 500.000 người trên tạp chí Dịch tễ học Quốc tế vào tháng 4/2019, việc tiêu thụ thêm mỗi 50 gram thịt đỏ mỗi ngày, tương đương một miếng thịt bò hoặc cừu dày, sẽ làm tăng nguy cơ mắc ung thư kết trực tràng lên tới 18%.
Bên cạnh thịt đỏ tươi, các loại thịt đã qua chế biến cũng là tác nhân đáng báo động đối với sức khỏe đường ruột. Thịt chế biến sẵn là thuật ngữ dùng để chỉ bất kỳ loại thịt nào đã trải qua các công đoạn như muối, phơi khô, lên men, xông khói hoặc các phương pháp xử lý khác nhằm tăng hương vị và kéo dài thời gian bảo quản. Ngoài lượng chất béo sẵn có, quá trình chế biến còn bổ sung thêm muối và nitrite; khi nitrite kết hợp với các gốc amin từ quá trình phân giải protein sẽ tạo thành nitrosamine, một chất gây ung thư cực mạnh. Nghiên cứu trên tạp chí trên cũng cảnh báo rằng chỉ cần ăn thêm 25 gram thịt chế biến mỗi ngày, tương đương một lát thịt xông khói, nguy cơ ung thư đại trực tràng đã tăng thêm 19%.
Nhóm thứ ba cần lưu ý là các loại thịt nướng. Khi nướng trực tiếp trên lửa, mỡ từ thịt nhỏ xuống than hồng sẽ tạo ra các hydrocarbon thơm đa vòng, điển hình là benzo[a]pyrene (BaP), vốn là chất có thể tích tụ trong cơ thể và gây ung thư dạ dày hoặc đường ruột.
Ngoài ra, việc đun nấu thịt ở nhiệt độ cao thông qua các hình thức nướng, quay hay chiên rán còn sản sinh ra amin dị vòng, tác nhân gây đột biến niêm mạc đại tràng. Các báo cáo y tế khuyến cáo lượng benzo[a]pyrene nạp vào cơ thể mỗi ngày không được vượt quá 10 microgram.
Việc tiêu thụ các loại thịt này làm tăng rủi ro về sức khỏe nhưng không đồng nghĩa với việc phải loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ khỏi thực đơn, quan trọng là cần ăn uống có chừng mực và chế biến đúng cách. Theo khuyến nghị từ Hướng dẫn chế độ ăn uống cho người dân Trung Quốc năm 2022, mỗi người nên cân đối lượng thịt, cá, trứng và thịt nạc ở mức vừa phải, trong đó hải sản và thịt gia súc gia cầm mỗi loại chỉ nên dao động từ 40 đến 75 gram mỗi ngày. Việc ưu tiên các loại cá, thịt gia cầm, hạn chế mỡ và đồ muối, đồng thời thay thế các phương pháp nướng, rán bằng hấp, luộc sẽ giúp bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa một cách bền vững.
Trong công văn gửi các địa phương hôm 1/4, Bộ Y tế đánh giá vụ việc làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh, đe dọa an toàn thực phẩm và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe người dân, nhất là trẻ em, học sinh, sinh viên và người lao động.
Trước đó, Công an Hà Nội phát hiện đường dây giết mổ và tiêu thụ 3.600 con lợn mắc dịch tả châu Phi, tương đương 300 tấn. Trong chuỗi này, công ty Cường Phát được xác định là đầu mối tiêu thụ và phân phối, cung cấp thịt cho một số trường học ở Hà Nội.
Danh sách trường học sử dụng thực phẩm từ công ty Cường Phát hiện chưa được công bố.
UBND các tỉnh, thành phố chấn chỉnh công tác quản lý bếp ăn tập thể sau vụ việc, tăng cường thanh kiểm tra đột xuất. Cơ quan chức năng công khai các trường hợp sai phạm để cảnh báo cộng đồng. Các đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể phải tuân thủ nghiêm quy định về an toàn thực phẩm, kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu, đảm bảo truy xuất nguồn gốc.
Đối với trường học có bếp ăn nội trú, bán trú và căng tin, Bộ Y tế yêu cầu nâng cao trách nhiệm của nhà trường, tăng cường tuyên truyền kiến thức an toàn thực phẩm cho giáo viên và học sinh. Đồng thời, huy động phụ huynh và các tổ chức trong trường tham gia giám sát hoạt động bếp ăn.
Dịch tả heo châu Phi (ASF) là bệnh truyền nhiễm chỉ xảy ra ở lợn, bao gồm lợn nhà và lợn rừng. Virus gây bệnh (ASFV) có khả năng lây lan cực nhanh và gây tỷ lệ tử vong gần như 100% ở lợn bị nhiễm.
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, chuyên gia Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết virus tả heo châu Phi tồn tại lâu trong môi trường và dễ lây lan qua hô hấp lẫn tiêu hóa giữa các con lợn. Người tiếp xúc với chuồng trại, xe vận chuyển hoặc thực phẩm từ lợn bệnh có thể phát tán virus.
Người nuôi thường khó phát hiện lợn nhiễm bệnh sớm, dễ khiến dịch lây sang cả đàn. Lợn mắc tả còn dễ nhiễm thêm các bệnh khác như tai xanh, cúm, thương hàn... Dù đã nấu chín, độc tố vẫn còn lại trong thịt. Khi ăn phải, người dùng có thể bị tiêu chảy, nôn, thậm chí sốc nhiễm trùng máu, có thể tử vong.
Mặt khác, thịt lợn ốm, chết có thể bị nhiễm các loại vi khuẩn, ký sinh trùng khác (như giun sán, khuẩn Salmonella, E.coli) gây ngộ độc hoặc các bệnh tiêu hóa nguy hiểm cho người. Nhận biết thịt lợn thật sự sạch phải xem xét toàn bộ chuỗi cung ứng, khâu nào bị bỏ qua thì nguy cơ nhiễm bệnh rất cao.
