Một số nước trên thế giới đã có quy định cấm dùng mạng xã hội với người từ 16 tuổi trở xuống hoặc dùng các biện pháp kỹ thuật để hạn chế.
Từ trong nước, nhiều câu chuyện, vụ việc đau lòng xuất phát do mâu thuẫn từ mạng xã hội bước ra đời thực cho thấy đến lúc chúng ta phải có cách nhìn và xử lý đúng vấn nạn này. Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Thị Mai Thoa – đại biểu Quốc hội chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội – chia sẻ thêm một số góc nhìn.
* Thưa bà, thời gian qua tình trạng trẻ em bị xâm hại trên mạng với nhiều hình thức tinh vi như bắt cóc online, bạo lực, bắt nạt và bị lôi kéo vào nhiều hội/nhóm xấu… khiến dư luận lo ngại, bức xúc. Từ thực tế theo dõi, bà đánh giá thế nào về thực trạng này?
– Khi công nghệ phát triển và có sức hút lớn thì việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội từ rất sớm như là một xu hướng của sự phát triển. Không thể phủ nhận Internet mang lại rất nhiều lợi ích và trở thành một phần không thể thiếu được trong cuộc sống hằng ngày của trẻ em.
Tuy nhiên thời gian qua tình trạng trẻ em bị xâm hại trên mạng như đã nêu diễn ra khá thường xuyên, phức tạp.
Đồng thời gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tâm thần cũng như cuộc sống và sự phát triển bình thường của trẻ em, hơn thế với các hình thức tinh vi dẫn đến khó quản lý và điều chỉnh.
Các số liệu từ cơ quan chức năng cho thấy các tội phạm công nghệ đang tập trung nhằm vào giới trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên, những người thiếu kỹ năng sống và dễ bị thao túng tâm lý, đặt ra yêu cầu cấp bách về tăng cường công tác quản lý nhà nước với việc bảo vệ trẻ em trên mạng.
Vấn đề này cũng đã được Việt Nam khởi xướng tại lễ mở ký Công ước Hà Nội về phòng chống tội phạm mạng tại Hà Nội vào tháng 10-2025.
Ngay sau đó, ngày 23-3-2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 468 phê duyệt chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 – 2030”, tiếp tục khẳng định cam kết và nỗ lực của Việt Nam trong công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.
* Khi thảo luận tổ, bà đã đề nghị cần nghiên cứu giải pháp hạn chế, thậm chí cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội. Xin bà chia sẻ thêm về lý do đưa ra đề xuất này?
– Như tôi đã nêu ở trên, những năm gần đây trẻ em Việt Nam sử dụng mạng xã hội có xu hướng tăng mạnh, trong đó có một bộ phận đáng kể dành nhiều thời gian mỗi ngày cho các nền tảng trực tuyến, thậm chí “nghiện”.
Điều này khiến trẻ em dễ trở thành mục tiêu của những nguy cơ mới trên môi trường số, đặc biệt là xâm hại tình dục, lừa đảo, tống tiền, bạo lực, bắt cóc trực tuyến. Thực tế không phải trẻ em nào cũng được hướng dẫn sử dụng mạng an toàn, cách thức báo cáo nguy cơ hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp những rủi ro trực tuyến.
Bên cạnh đó nhiều cha mẹ chưa có nhận thức đầy đủ về nguy cơ, rủi ro trên mạng nên điện thoại hay máy tính bảng được xem như một công cụ trông trẻ, cứ “giao” trẻ cho mạng xã hội, tạo nên sự lệ thuộc của trẻ em vào thiết bị và mạng xã hội ngay từ khi còn nhỏ.
Phần lớn cha mẹ không nắm rõ các quy định của pháp luật về bảo vệ trẻ em trên mạng, chưa biết cách sử dụng các công cụ phù hợp thiết lập chế độ an toàn, giới hạn nội dung, quản lý thời gian… với trẻ em khi sử dụng mạng xã hội.
Hiện nay nội dung giáo dục an toàn mạng và kỹ năng số đã được đưa vào một số chương trình ngoại khóa. Đã có những trường học hạn chế hoặc cấm học sinh sử dụng điện thoại trong giờ học.
Tuy nhiên nội dung giáo dục an toàn mạng chưa mang tính bắt buộc, đồng thời thiếu cơ chế phối hợp thường xuyên giữa nhà trường với gia đình trong việc giám sát và hỗ trợ trẻ em khi phát hiện dấu hiệu nguy cơ đối với trẻ em trên môi trường mạng.
Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, ban hành nhiều quy định mới về bảo vệ trẻ em khi sử dụng mạng xã hội.
Tuy nhiên môi trường số thay đổi nhanh chóng và phức tạp, rất cần sự chủ động, tích cực, trách nhiệm của cơ quan quản lý, tổ chức, gia đình, cá nhân và chính trẻ em trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Trên thế giới, một số nước cũng đã áp dụng biện pháp cấm hoặc hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội.
Xem xét, tính toán giữa được và mất khi trẻ em dùng mạng xã hội, tôi đã đề nghị nghiên cứu giải pháp cấm hoặc hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội với một số nền tảng mạng xã hội phổ biến kèm theo những điều kiện, giải pháp cụ thể liên quan khác.
* Để có thể thực hiện được đề xuất đưa ra, theo bà đâu sẽ là các điều kiện và giải pháp quan trọng nhất?
– Từ thực tế nghiên cứu sơ bộ, tôi thấy cần chú trọng một số điểm. Đầu tiên là phải có nền tảng pháp lý cần thiết để các chủ thể liên quan bắt buộc tuân thủ, cũng như có chế tài nếu vi phạm.
Trường hợp chỉ quy định “hạn chế thời gian sử dụng mạng xã hội” cần thiết lập, vận hành công cụ lọc, tắt các tính năng có nội dung độc hại đối với trẻ em, kiểm soát thời gian, báo cáo tình hình trẻ em sử dụng Internet, mạng xã hội thông qua thiết lập chế độ tự động giới hạn thời gian. Kèm theo đó có các giải pháp để chặn truy cập vào ban đêm, vô hiệu hóa các chức năng trò chuyện với người lạ, tham gia nhóm kín… để giúp quản lý, giám sát trẻ em sử dụng mạng xã hội.
Bên cạnh đó cần phát triển, phổ cập các giải pháp an ninh mạng hỗ trợ bảo vệ trẻ em trên mạng và giải pháp giáo dục kỹ năng số cho trẻ em, cha mẹ, giáo viên. Từ đó hướng tới hình thành hệ sinh thái, kho ứng dụng số chọn lọc dành cho trẻ em Việt Nam. Đồng thời tăng cường rà soát, truy quét, xóa gỡ các hội/nhóm, video độc hại, không phù hợp với trẻ em trên các nền tảng mạng xã hội.
Một nội dung khác là phải tiếp tục tăng cường công tác truyền thông nâng cao nhận thức xã hội về trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.
Nâng cao năng lực cho lực lượng chuyên trách, phòng ngừa, ngăn chặn các mối nguy hại, rủi ro và đấu tranh, tăng chế tài, xử lý nghiêm minh các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng.
* Thực tế nhiều phụ huynh băn khoăn khi giáo viên giao bài qua nhóm Facebook, Zalo…, việc này liệu có bị ảnh hưởng nếu cấm, hạn chế dùng mạng xã hội với trẻ em?
– Tôi nghĩ vấn đề vẫn là nên hướng tới việc dạy trẻ cách sử dụng Internet như một công cụ học tập, giải trí và nghiên cứu lành mạnh, đồng thời thống nhất sử dụng các kênh liên lạc chính thống. Theo tôi, quan trọng nhất là chúng ta xây dựng một môi trường số an toàn, bao trùm và phù hợp với sự phát triển của trẻ như thế nào.
Cần phát huy tốt hơn công cụ sổ liên lạc điện tử đang được sử dụng khá phổ biến nhưng chưa thực sự hiệu quả hiện nay, mở rộng sử dụng nhóm thảo luận trong các công cụ này thay thế cho các mạng xã hội dùng chung. Có thể cho phép học sinh sử dụng một hoặc một số ứng dụng của sổ liên lạc điện tử để trao đổi với thầy cô giáo và bạn bè…
Trên website chính thức, Bộ Y tế Argentina cùng ANMAT (cơ quan tương đương FDA) đã công bố khung pháp lý mới đối với các sản phẩm thuốc lá và nicotine.
Theo đó, nước này bãi bỏ lệnh cấm kéo dài nhiều năm đối với thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN), chuyển sang mô hình quản lý dựa trên đăng ký, kiểm soát và giám sát.
Cơ quan y tế nước này thừa nhận các biện pháp cấm đoán tuyệt đối đã vô tình thúc đẩy thị trường phi pháp phát triển với các sản phẩm không rõ nguồn gốc và tiềm ẩn rủi ro cao hơn cho sức khỏe cộng đồng.
Vì vậy, khung pháp lý mới hướng tới việc tăng cường kiểm soát thông qua các công cụ như đăng ký sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và giám sát y tế, qua đó vừa bảo vệ sức khỏe cộng đồng, vừa nâng cao hiệu quả quản lý thị trường.
Theo quy định, mỗi danh mục sản phẩm phải thực hiện đăng ký thông qua hệ thống điện tử, đi kèm hồ sơ kỹ thuật đầy đủ và chi tiết. Khi hồ sơ hợp lệ được nộp, cơ quan quản lý có trách nhiệm cấp số đăng ký trong vòng 5 ngày làm việc, cho phép sản phẩm được thương mại hóa ngay sau đó, một quy trình được đánh giá là nhanh và có tính dự đoán cao.
Mặc dù giấy phép đăng ký có hiệu lực trong 5 năm và có thể gia hạn, cơ chế này vẫn duy trì quyền kiểm soát chặt chẽ của cơ quan chức năng. Việc đăng ký có thể bị đình chỉ hoặc thu hồi bất cứ lúc nào nếu phát hiện vi phạm quy định, đảm bảo tính tuân thủ liên tục.
Hồ sơ đăng ký yêu cầu doanh nghiệp cung cấp đầy đủ các thông tin quan trọng, bao gồm: công thức sản phẩm với cam kết pháp lý, kết quả phân tích phát thải và độc tính, chứng nhận chất lượng từ nhà sản xuất, bằng chứng đã được phê duyệt tại ít nhất một thị trường tham chiếu, kế hoạch phân phối, cũng như nội dung nhãn mác và quảng cáo dự kiến.
Cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao tiêu chuẩn kiểm soát sản phẩm, mà còn tăng cường minh bạch và trách nhiệm của doanh nghiệp trong suốt vòng đời sản phẩm.
Trước tình trạng leo thang và ngày càng phức tạp của thị trường ngầm, đặc biệt tại các quốc gia áp dụng lệnh cấm thuốc lá mới như Úc, Ấn Độ, Thái Lan, Singapore, Mexico… cuộc đua giành lại quyền kiểm soát thị trường đang ngày càng gia tăng.
Từ thực tế đó, Argentina rút ngắn thời hạn cấp phép xuống chỉ còn 5 ngày để nhanh chóng đưa sản phẩm hợp pháp ra thị trường, giúp thu hẹp chợ đen. Đồng thời, tại Mỹ, FDA cũng đang thúc đẩy cải cách nhằm tháo gỡ điểm nghẽn và nâng cao hiệu quả kiểm soát.
Một trong những điểm nóng gây tranh cãi là việc FDA chuyển hướng trong cách tiếp cận với thuốc lá không khói, bao gồm việc xem xét và cấp phép một số sản phẩm có mùi hương. Quyết định này đã làm gia tăng quan điểm khác biệt giữa các bên: từ cơ quan quản lý, chính quyền, cho tới các tổ chức y tế công và ngành công nghiệp. Điều này đặt ra thách thức cho lãnh đạo mới khi phải cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thực tiễn thị trường.
Trên thực tế, sự phát triển thị trường ngầm đối với các sản phẩm thuốc lá mới ngày càng tinh vi, đa dạng và có quy mô mang tính tổ chức, các rào cản trong quy trình phê duyệt trở thành những điểm nghẽn khi không theo kịp tốc độ thay đổi.
Đặc biệt gần đây nhất, quyết định thay đổi lãnh đạo của FDA của chính quyền Tổng thống Donald Trump bên cạnh việc thúc đẩy cải cách quy trình cấp phép đối với thuốc lá không khói được xem là tín hiệu cho thấy Mỹ đang tìm cách điều chỉnh mô hình quản lý theo hướng linh hoạt hơn, tập trung vào kiểm soát hiệu quả thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hạn chế cứng nhắc.
Từ cuối năm 2025, FDA dần hoàn thiện khung quản lý đối với các sản phẩm không khói, dựa trên thẩm định khoa học khắt khe về dữ liệu sức khỏe, hành vi sử dụng và nguy cơ gây nghiện.
Tổng thống Donald Trump nhiều lần bày tỏ sự ủng hộ đối với việc đẩy nhanh quy trình phê duyệt của FDA dành cho các sản phẩm này, đồng thời đánh giá đây là lựa chọn thay thế tiềm năng cho người hút thuốc trưởng thành.
Trong suốt các năm qua, FDA đang cho thấy hiệu quả vượt trội trong nỗ lực bảo vệ thế hệ trẻ thông qua các biện pháp thực thi và giáo dục nghiêm ngặt (như nâng độ tuổi mua thuốc lá lên 21 vào năm 2019 và bắt buộc kiểm tra căn cước với người dưới 30 tuổi từ năm 2024).
Theo khảo sát quốc gia về thuốc lá thanh thiếu niên (NYTS) năm 2025, tỷ lệ sử dụng TLNN ở học sinh Mỹ chỉ còn 0,7%. Song song đó, chiến dịch "The Real Cost" được FDA ghi nhận đã ngăn chặn khoảng 348.000 – 587.000 thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc trong giai đoạn từ năm 2014 - 2016.
Cũng trong năm 2025, FDA cùng Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) đã ngăn chặn hơn 6 triệu TLĐT trái phép, trị giá hơn 120 triệu USD, nhập khẩu vào nước này.
Trong bối cảnh các loại tội phạm xuyên quốc gia như buôn lậu, rửa tiền, buôn người hay lừa đảo ngày càng tinh vi và đe dọa an ninh xã hội, nhiều quốc gia đang ưu tiên siết chặt kiểm soát trên toàn bộ thị trường. Hành động thực tiễn chính là hành lang pháp lý phù hợp đáp ứng những nhu cầu hợp pháp như sử dụng thuốc lá để tránh vô tình làm gia tăng gánh nặng quản lý và thúc đẩy hoạt động phi pháp. Cách tiếp cận này đã được một số quốc gia áp dụng gần đây như Argentina, Bangladesh và Đài Loan (Trung Quốc), nhằm cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và quản lý hiệu quả thị trường.
Theo một báo cáo ban đầu được đăng ký tại đồn cảnh sát, một người phụ nữ ở Mainpuri, Uttar Pradesh, Ấn Độ, đã tố cáo chồng mình về tội quấy rối đòi của hồi môn, bạo hành tinh thần và thể xác, có "quan hệ bất chính" với những người đàn ông khác.
Theo FIR được đăng ký vào ngày 29/4, cảnh sát đã lập biên bản đối với bị cáo.
Người khiếu nại, được xác định là Rupali Gupta, cô cho biết đã kết hôn với Shivam Gupta, một cư dân của huyện Etah, vào ngày 19/2/2024, trong một nghi lễ Hindu ở Mainpuri. Cô cáo buộc rằng gia đình cô đã chi gần 1 crore rupee cho đám cưới, bao gồm tiền mặt, trang sức và các vật phẩm khác, nhưng chồng cô vẫn không hài lòng và tiếp tục đòi thêm 50 lakh rupee tiền hồi môn.
Theo báo cáo ban đầu, Shivam Gupta có bằng Thạc sĩ Kỹ thuật và làm kỹ sư điều hành tại Mumbai, thu nhập khoảng 2,5 lakh rupee mỗi tháng.
Người phụ nữ tố cáo rằng sau khi kết hôn, chồng cô đã liên tục quấy rối cô về tinh thần và thể xác vì đòi hỏi của hồi môn. Cô cũng cho rằng chồng mình tỏ ra không quan tâm đến việc duy trì quan hệ với cô, điều này làm dấy lên nghi ngờ về hành vi của anh ta.
Để xác minh những nghi ngờ của mình, cô đã lắp đặt camera giấu kín trong căn hộ thuê của họ. Theo báo cáo, vào ngày 21/6/2025, cô đã phát hiện qua đoạn clip rằng chồng mình đã mời đàn ông đến nhà và có những hành vi không đứng đắn và "bất tự nhiên" với họ. Cô cho rằng việc xem những clip này đã gây ra cho cô chấn thương tâm lý nghiêm trọng.
Người khiếu nại còn cáo buộc thêm rằng khi cô đối chất với chồng và nói sẽ báo cho gia đình biết, anh ta đã đe dọa sẽ giết cô nếu cô tiết lộ sự việc cho bất kỳ ai. Cô cho biết chính vì sợ hãi mà cô đã không lập tức nộp đơn khiếu nại.
Người phụ nữ cũng cáo buộc rằng khi cô đến đồn cảnh sát lần đầu, đơn khiếu nại không được ghi nhận. Sau đó, cô đã gửi đơn khiếu nại bằng văn bản cho các quan chức cấp cao, sau đó biên bản vụ việc mới được lập.
Cảnh sát đã tiếp nhận điều tra và giao vụ án cho một phó thanh tra để điều tra thêm. Các nhà chức trách cho biết họ đang xem xét các bằng chứng, bao gồm cả đoạn clip có liên quan và sẽ tiến hành các hành động pháp lý dựa trên kết quả điều tra.
Giáo sư Juan Antonio Madrid từ Đại học Murcia (Tây Ban Nha) cho biết con người thường bị giảm mức độ tỉnh táo vào khoảng 6 đến 8 tiếng sau khi thức dậy. Dựa trên hiện tượng sinh lý này, năm 2023, Hiệp hội Bác sĩ Liên bang thuộc Sở Y tế Công cộng Đức đã khuyến nghị người dân chợp mắt vào mùa hè để tránh nóng và tăng hiệu suất làm việc.
Tuy nhiên, việc ngủ trưa kéo dài không mang lại lợi ích, ngoại trừ những trường hợp đặc thù như người làm ca đêm cần ngủ bù.
Theo các chuyên gia, ngủ trưa quá lâu làm tăng hiện tượng "sleep inertia" (quán tính giấc ngủ). Tiến sĩ sinh lý học María José Martínez Madrid, Giám đốc trung tâm tư vấn giấc ngủ Kronohealth (Tây Ban Nha), cho biết trạng thái này khiến cơ thể uể oải, giảm tập trung, dễ cáu kỉnh trong 15 đến 60 phút sau khi thức dậy. Tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ tai nạn lao động hoặc tai nạn giao thông nếu người ngủ thức dậy và làm việc ngay.
Bác sĩ Ainhoa Álvarez, Chủ tịch Hiệp hội Giấc ngủ Tây Ban Nha (SES), cho biết ngủ trưa dài còn làm giảm áp lực buồn ngủ vào ban đêm, khiến mọi người khó chìm vào giấc ngủ đúng giờ hoặc hay bị tỉnh giấc. Bà ví thói quen này tương tự việc "uống caffeine vào buổi chiều".
Nhiều nghiên cứu quan sát cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc ngủ trưa dài với nguy cơ tim mạch và tỷ lệ tử vong cao. Tuy nhiên, bà Martínez Madrid lưu ý rằng đây có thể là quan hệ nhân quả đảo ngược. Những người có sẵn bệnh nền hoặc chất lượng giấc ngủ ban đêm kém thường dễ mệt mỏi và có xu hướng ngủ trưa dài hơn, chứ không hẳn việc ngủ trưa là nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh.
Thay vì ngủ dài, các chuyên gia ủng hộ phương pháp "power nap" (ngủ ngắn). Đây là giấc ngủ kéo dài 10 đến 20 phút, tối đa không quá 30 phút, diễn ra vào đầu buổi chiều (từ 13h đến 15h). Trong khoảng thời gian này, cơ thể chỉ bước vào trạng thái ngủ nông. Việc thức dậy trước khi tiến vào giai đoạn ngủ sâu giúp cải thiện sự tỉnh táo, tốc độ phản ứng, tâm trạng mà không ảnh hưởng tới giấc ngủ ban đêm.
Một giải pháp khác đang được quan tâm là "coffee nap". Người thực hiện sẽ uống một tách cà phê ngay trước khi chợp mắt. Do caffeine cần 20 đến 30 phút để phát huy tác dụng, chất này sẽ kích thích não bộ đúng vào lúc người ngủ thức dậy, giúp nhân đôi sự tỉnh táo. Dù vậy, phương pháp này được khuyến cáo không phù hợp với những người nhạy cảm với caffeine.
Các chuyên gia nhấn mạnh mỗi cá nhân cần tự điều chỉnh thói quen ngủ trưa cho phù hợp với thể trạng. Trẻ em, người cao tuổi và những người bị thiếu ngủ có thể duy trì thói quen này, miễn là không ngủ quá muộn vào buổi chiều. Ngược lại, với những bệnh nhân mất ngủ, việc ngủ trưa dài có thể tạo ra một vòng luẩn quẩn: mất ngủ ban đêm dẫn đến buồn ngủ ban ngày, và việc cố ngủ bù ban ngày lại tiếp tục phá hỏng giấc ngủ đêm.
