Đang tưới rau, bà Trần Thị Thức, 70 tuổi, ở Quảng Trị nghe tiếng chén bát vỡ trong nhà. Chạy vào, bà Thức thấy cháu nội 7 tuổi chảy máu trán. Cậu bé bị em trai 5 tuổi ném cốc thủy tinh trúng đầu do tranh chiếc điều khiển tivi. Bà gọi hàng xóm nhờ đưa cháu đến trạm y tế khâu vết thương. Xong việc, người phụ nữ 70 tuổi lại phải vội vã cơm nước, tắm giặt cho các cháu đến tối muộn.
“Sang năm con có nhờ, tôi cũng không nhận chăm các cháu nữa”, bà nói.
Những năm trước, con dâu bà là chị Thanh, 34 tuổi, ở Hà Nội làm tự do nên có thời gian đưa con về chơi với hai bên nội ngoại. Năm nay, do chuyển sang làm giờ hành chính, ngay đầu kỳ nghỉ hè chị gửi hai con về quê nhờ mẹ chồng chăm sóc.
Chị nghĩ các con đã biết tự chủ sinh hoạt nên bà không vất vả. Vợ chồng chị cũng muốn các cháu có dịp gần gũi, giúp bà đỡ buồn. Trước khi đi, chị biếu mẹ chồng 5 triệu đồng để phụ tiền ăn uống, sữa bánh cho các cháu.
Từ ngày hai cháu về, cuộc sống của bà Thức thay đổi. Vốn quen những bữa cơm đạm bạc, giờ bà phải đau đầu nghĩ thực đơn từ tối hôm trước cho các cháu. Nhưng nhiều bữa hai đứa trẻ đòi ăn gà rán, mì Ý – những món khó mua ở quê.
Điều khiến bà mệt mỏi là các cháu hiếu động, xem tivi, chạy nhảy và cãi nhau liên tục. Những ngày nắng nóng, bà muốn chợp mắt một lát cũng không thể vì tiếng khóc cười, la hét vang khắp nhà. “Tuổi này sức khỏe không còn như trước. Trông cháu cả ngày thực sự quá sức”, bà kể.
Áp lực “đón khách nhí ngày hè” không chỉ diễn ra ở các vùng nông thôn. Tại Hà Nội, vợ chồng chị Thu Hà, 32 tuổi, cũng trải qua hai tuần đau đầu khi 4 đứa cháu con của hai chị chồng lên chơi.
Sống trong căn hộ chung cư 70 m2, hai con của chị Hà phải nhường chỗ, sang ngủ cùng bố mẹ. Giờ giấc sinh hoạt của cả nhà bị đảo lộn vì các cháu thức khuya, ngủ muộn. Tám người dùng chung một phòng vệ sinh nên sáng nào cũng phải xếp hàng. Tiền điện, nước tăng gấp đôi, tiền chợ tăng đáng kể, chưa tính các khoản đưa cháu đi chơi cuối tuần.
“Tôi muốn cho các cháu trải nghiệm, nhưng thực sự mệt và tốn kém”, chị Hà cho biết. Ban đầu, gia đình chị chồng xin gửi con một tuần. Khi họ ngỏ ý gửi tiền ăn, chị Hà từ chối, nghĩ ”không đáng bao nhiêu”. Hết hạn, các cháu xin ở lại thêm và được mẹ đồng ý.
Quá áp lực, chị Hà đề nghị chồng nói chuyện để các chị đón con về, nhưng chồng chị khuyên vợ cố thêm vài ngày vì nể. Bất đồng khiến hai vợ chồng xảy ra mâu thuẫn.
Tiến sĩ xã hội học Phạm Thị Thúy (Học Viện Chính trị khu vực 2, TP HCM) cho rằng có hai trường hợp gửi con về quê nghỉ hè. Nhóm thứ nhất đa phần là công nhân, người lao động xa quê kiệt quệ kinh tế và thiếu thời gian trong ba tháng hè. “Không phải gia đình nào gửi con cũng vì tâm lý ỷ lại hay xem nhẹ trách nhiệm”, bà nói.
Khi thực hiện chương trình “Nhà máy thân thiện với gia đình”, bà Thúy từng gặp nhiều công nhân khóc khi biết mình đang làm phiền cha mẹ già, người thân, không yên tâm khi gửi con, nhưng không còn lựa chọn khác.
Khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (2023-2024) về công nhân có con nhỏ tại nhiều tỉnh, thành, cũng cho thấy 95,5% lao động nữ di cư đã có con. Trong đó, 31,6% người có con nhỏ gửi về quê nhờ người thân gia đình chăm sóc; 40,5% gửi con về quê tạm thời, sau khi ổn định sẽ đón con lên. 29,5% cho rằng gửi con về quê là bắt buộc, vì cha mẹ không có điều kiện nuôi dạy, chăm sóc trẻ. 23.8% cho biết gửi con về quê là đương nhiên.
Nhóm thứ hai, theo bà Thúy, là những gia đình không gặp vấn đề tài chính, muốn gửi con để vun đắp tình cảm. Dù không gửi tiền, họ dùng cách khác để bù đắp. Tuy nhiên, giống như bà Thức, tiền bạc chỉ là một phần, gánh nặng chăm sóc mới là vấn đề lớn.
Nhiều bậc cha mẹ gửi con thiếu sự trao đổi với người nhận về đặc điểm của con mình, không lường trước những bất cập hay phiền toái có thể gây nên khi đến sống với người khác. Họ cũng quên nhắc nhở con tuân thủ nếp sinh hoạt của gia đình tiếp nhận. Cả hai bên, vì cả nể, thiếu sự trao đổi thẳng thắn về chuyện tiền bạc.
“Người không phải cha mẹ, đặc biệt là ông bà khó theo kịp sự hiếu động của trẻ, khó kiểm soát việc sử dụng thiết bị điện tử và khó lường trước các nguy cơ tai nạn cho trẻ”, bà Thúy nói.
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Tâm, Trung tâm đào tạo và ứng dụng khoa học tâm lý Hồn Việt (TP HCM), cho biết phụ nữ là nhóm chịu áp lực lớn nhất. Họ vừa đi làm, vừa nấu nướng, chăm sóc trẻ và quản lý các khoản chi. Trong khi đó, tâm lý cả nể dù đã quá sức khiến nhiều người không dám từ chối. Sự bức bối tích tụ lâu ngày dễ dẫn đến mâu thuẫn gia đình.
Trong vụ việc bé trai bị em ném cốc trúng đầu, bà Thức ban đầu giấu sự việc. Khi gọi video, thấy con phải băng trán, chị Thanh mới biết chuyện. “Cháu về thì mẹ vui, nhưng cũng mệt”, bà Thức đành nói thật với con dâu sau một tháng hè. Chị Thanh chạnh lòng, nhưng cũng áy náy với mẹ.
Chị Thu Hà sau một thời gian cam chịu đã nhắn tin cho các chị chồng, báo bận, không thể chăm các cháu. Hai chị chồng đến đón con về với vẻ không vui.
Theo các chuyên gia, ông bà hay người thân không có nghĩa vụ nhận trông cháu. Việc chăm sóc trẻ trong kỳ nghỉ hè chỉ nên diễn ra khi người nhận sẵn sàng về sức khỏe, tài chính và không gian sống. Nếu quá sức, người nhận nên trao đổi thẳng thắn.
Về phía cha mẹ, cần chủ động chia sẻ tiền bạc, chuẩn bị đồ dùng và thường xuyên hỗ trợ. Trước khi gửi con đi, cha mẹ cần dạy trẻ tuân thủ giờ giấc và tôn trọng nếp sinh hoạt của gia đình tiếp nhận.
Biết không nên, nhưng chị Thanh không thể nghỉ việc ở nhà trông con nên đành cầu cứu bà ngoại. Tuần trước, mẹ chị đã sang thông gia, đón cháu về. ”Nếu không ổn, tôi đón con lên rồi tìm chỗ giữ trẻ”, chị nói.
Chị Trần Thị Thủy, 39 tuổi, ở Thanh Hóa, nói sẽ không bao giờ gửi con đến nhà người thân nghỉ hè một mình sau trải nghiệm cách đây ba năm.
Vợ chồng chị có hai con trai đang học tiểu học. Mùa hè năm đó, em gái ở Hà Nội, cũng có hai con trạc tuổi, ngỏ ý đón các cháu lên chơi hai tuần. Sau vài ngày, việc trông bốn đứa trẻ khiến em gái chị gần như kiệt sức. Ban ngày phải theo sát các cháu, tối lại dọn dẹp, chuẩn bị cơm nước. Dự định để các cháu ở chơi hai tuần nhưng hết nửa thời gian, em chị đã đưa các cháu về.
“Lúc cho con đi, tôi khá chủ quan không dặn dò kỹ, cũng không nghĩ môi trường sống ở chung cư có nhiều quy tắc khác với ở quê”, chị Thủy nói.
Sau trải nghiệm đó, hai chị em đều cho rằng đã đánh giá thấp những khó khăn khi để nhiều trẻ cùng sinh hoạt trong một không gian chật hẹp. Nếu muốn các con lên Hà Nội chơi vào dịp hè, chị Thủy sẽ đi cùng, thuê chỗ ở gần nhà em gái để tiện trông nom.
Ngày 29/5, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã cập nhật thông tin tình hình dịch bệnh Ebola do chủng Bundibugyo đang diễn biến phức tạo tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô và Uganda.
Theo thông tin cập nhật của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khu vực châu Phi, bệnh Ebola do chủng Bundibugyo, một chủng virus thuộc nhóm Ebola mà hiện nay chưa có vắc-xin hoặc phương pháp điều trị nào được phê duyệt, tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô và Uganda đang tiếp tục diễn biến phức tạp, số ca mắc gia tăng, có sự mở rộng về địa bàn và ghi nhận nguy cơ lây truyền qua biên giới.
Tính đến ngày 27/5/2026 , Cộng hòa Dân chủ Công Gô ghi nhận 1077 ca nghi ngờ, trong đó có 238 ca tử vong nghi ngờ; 121 ca xác định, trong đó có 17 ca tử vong. Uganda ghi nhận 07 ca xác định, trong đó có 1 ca tử vong.
Tổng cộng hai quốc gia ghi nhận 128 ca xác định, trong đó có 18 ca tử vong. Các số liệu về ca mắc và ca tử vong có thể tiếp tục được cập nhật và điều chỉnh do quá trình điều tra dịch tễ và xét nghiệm vẫn đang được triển khai.
Tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô, dịch đã ghi nhận tại 14 khu vực y tế thuộc 3 tỉnh, tập trung chủ yếu tại tỉnh Ituri. Một số khu vực có số ca xác định cao gồm Rwampara, Bunia, Mongbwalu và Nyankunde.
Công tác truy vết người tiếp xúc còn gặp nhiều khó khăn do tình hình an ninh phức tạp, di biến động dân cư cao, đặc biệt tại các khu vực khai khoáng và khu vực giáp biên.
Tại Uganda, các ca xác định được ghi nhận là ca xâm nhập, di chuyển từ Công Gô đến Kampala của Uganda trong đó có một số trường hợp liên quan đến đi lại, tiếp xúc gần thông qua vận chuyển và chăm sóc y tế.
WHO đánh giá nguy cơ dịch tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô ở mức rất cao và nguy cơ ở cấp khu vực (bao gồm Uganda) ở mức cao do còn có lây truyền trong cộng đồng, nguy cơ tồn tại các chuỗi lây truyền chưa được phát hiện, gia tăng số ca liên quan đến di chuyển qua biên giới và mạng lưới người tiếp xúc mở rộng; và nguy cơ ở cấp toàn cầu hiện ở mức thấp.
Trước diễn biến nêu trên, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế đã phối hợp với WHO, Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (US.CDC), các bộ, ngành liên quan và các chuyên gia tổ chức đánh giá nguy cơ bệnh xâm nhập vào Việt Nam.
Theo đánh giá hiện nay, mặc dù Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh và nguy cơ bệnh xâm nhập vào Việt Nam ở mức thấp; tuy nhiên, không loại trừ khả năng ghi nhận ca bệnh xâm nhập, nhất là trong bối cảnh giao lưu đi lại quốc tế tiếp tục gia tăng.
Bộ Y tế đã chủ động triển khai các hoạt động phòng, chống dịch từ sớm, từ xa; tổ chức cập nhật các hướng dẫn chuyên môn, kỹ thuật, tổ chức tập huấn, hướng dẫn chuyên môn cho các tỉnh, thành phố về giám sát, xét nghiệm, phát hiện sớm, điều tra, truy vết, quản lý trường hợp bệnh nghi ngờ.
Đồng thời, chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát tại cửa khẩu, cơ sở khám chữa bệnh và cộng đồng, kiện toàn công tác điều trị, thực hành phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn, truyền thông nguy cơ và huy động sự tham gia của cộng đồng, bảo đảm duy trì trạng thái chủ động, sẵn sàng trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Các địa phương đã tăng cường giám sát người nhập cảnh, đặc biệt là người đi về từ khu vực đang có dịch; rà soát phương án đáp ứng, chuẩn bị sẵn sàng nhân lực, vật tư, hóa chất, trang thiết bị, khu vực cách ly và điều trị khi cần thiết, nhằm phát hiện sớm, xử lý kịp thời, không để dịch bệnh lây lan tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và trong cộng đồng.
Để chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh Ebola, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế đề nghị người dân: Không hoang mang, chủ động cập nhật thông tin từ các nguồn chính thống; khi có biểu hiện nghi ngờ sau khi đi về từ khu vực đang có dịch hoặc có tiếp xúc với trường hợp nghi ngờ, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn, khám và xử trí kịp thời.
Hạn chế các chuyến đi không cần thiết đến những khu vực bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh.
Đối với những công dân buộc phải đến các khu vực này, cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa như tránh tiếp xúc với người bị bệnh hoặc có triệu chứng như sốt, nôn ói hoặc tiêu chảy.
Ông Shen ở xã Changfeng, huyện Đức Giang, thành phố Đồng Nhân, tỉnh Quý Châu cho biết từ nhỏ đã chăn trâu, bắt cá và chơi đùa quanh khu vực này nên luôn xem hang động là "chốn đào nguyên" trong tâm tưởng.
Khi địa phương có chủ trương phát triển du lịch sinh thái, ông đã ký hợp đồng thuê lại quyền sử dụng và thầu phát triển sinh thái khu vực này với thời hạn dài, làm điểm du lịch kết hợp nơi ở.
Shen gọi đây là "Dương động" vì hang tự nhiên thông hai đầu, đón được cả gió, ánh sáng mặt trời và có suối chảy, khác với "Âm động" chỉ để tham quan. Cửa hang cao xấp xỉ 100 m, phần đáy có bãi đất phẳng rộng tương đương một sân bóng rổ.
Để cải tạo khu vực này, ông chi khoảng 6 triệu tệ (khoảng 850.000 USD) trích từ số tiền tích cóp được sau hàng chục năm kinh doanh trong ngành khoáng sản và xây dựng. Giai đoạn đầu, do không có đường sá, toàn bộ gạch, cát, xi măng phải dùng sức người cõng lên núi.
Trong hang trước kia đá tảng ngổn ngang, nước chảy tràn lan. Ông Shen phải san phẳng nền, dẫn nước quy về một mối và xây đê chống ngập. Ông cũng cho xây cầu, mở đường kết nối hang với bên ngoài. Riêng quá trình định hình không gian kéo dài 7 năm.
Dưới các vách đá, ông dựng các dãy nhà gỗ lợp mái tranh gồm phòng ngủ, nhà bếp rộng khoảng 50 m2, kho chứa và khu sinh hoạt chung. Cơ ngơi này được kéo điện lưới, phủ sóng wifi và lắp tivi, máy giặt. Dòng suối tự nhiên chảy xuyên qua hang cung cấp nguồn nước sinh hoạt quanh năm, đồng thời được cải tạo thành bể bơi nhỏ.
Khi ông quyết định chi số tiền lớn để dọn vào hang đá, vợ con ông phản đối kịch liệt vì cho rằng ý tưởng này lập dị và lãng phí. Sau 7 năm, thấy ông khỏe mạnh và hang động trở thành điểm văn hóa, gia đình đã chuyển sang ủng hộ, cuối tuần vẫn lên hang thăm ông.
Không gian sống cũng được ông biến thành nơi lưu giữ văn hóa truyền thống. Dọc các lối đi là nhiều tượng và mặt nạ Nuo - di sản văn hóa phi vật thể của người Thổ Gia - nhằm giới thiệu nét văn hóa địa phương với du khách.
Nhịp sinh hoạt hàng ngày của ông Shen diễn ra đều đặn. Mỗi buổi sáng ông leo núi, dọn dẹp vệ sinh; trưa đọc tin tức; chiều luyện thư pháp; tối xem tivi. "Nếu có khách thì tôi sẽ tiếp", ông nói. Ông Shen từng đạt giải thưởng trong top 100 tại các cuộc thi thơ văn và thư pháp toàn quốc.
Nguồn thực phẩm chủ yếu đến từ khu vườn nhỏ quanh hang và người dân trong vùng.
Từ nhiều năm nay, Động Đào Nguyên là điểm sinh hoạt cộng đồng. Nơi đây thu phí tham quan 10 tệ hoặc 120 tệ cho dịch vụ nướng đồ ăn, riêng người dân bản địa được miễn phí. Cuối tuần, người dân và du khách thường xuyên ghé thăm để trải nghiệm không gian.
16h30 mỗi ngày, anh Nguyễn Công Ty, 43 tuổi, nhờ người nhà bệnh nhi cùng phòng trông giúp con trai, để ra chợ mua thực phẩm rồi ghé "Nhà Hy vọng" nấu nướng.
Đầu năm 2026, con trai 14 tuổi phát hiện mắc ung thư xương, chuyển từ Đà Nẵng lên Bệnh viện Trung ương Huế điều trị. Vốn là thợ điện nước quanh năm làm việc chân tay, ít khi nội trợ, anh loay hoay khi phải một mình chăm con ốm. Ngoài phác đồ điều trị, anh trăn trở nhất việc tìm chỗ nấu ăn. "Trẻ ung thư cần ăn đồ tự nấu để đảm bảo vệ sinh và hợp khẩu vị, việc thuê trọ riêng có bếp lại quá tốn kém", anh Ty nói.
Ngay ngày đầu nhập viện, nỗi lo được giải quyết khi anh biết đến nhà bếp sát bệnh viện. Thủ tục đăng ký đơn giản thông qua điều dưỡng. Phụ huynh chỉ cần mang theo nồi, bát cá nhân; toàn bộ bếp gas, dụng cụ nấu, điện, nước và gia vị đều được miễn phí.
Lần đầu vào bếp, người thợ điện nước bất ngờ trước không gian ngăn nắp. Bếp có 4 cụm gas đôi, phục vụ hàng chục người mỗi buổi. Dù đông đúc, mọi người đều kiên nhẫn chờ đến lượt, ưu tiên chế biến các món đơn giản, nấu nhanh để nhường chỗ cho người đến sau.
Khu bếp nằm ngay cạnh chợ dân sinh giúp việc mua sắm thuận tiện. Từ ngày ăn cơm bố nấu, con trai anh dung nạp tốt hơn, không còn ngán ngẩm những suất cơm hộp. Việc tự tay chuẩn bị bữa ăn không chỉ mang lại sự an tâm về chất lượng mà còn giúp gia đình tiết kiệm từ 3 đến 7 triệu đồng tiền thuê trọ mỗi tháng.
Anh Ty là một trong 50 phụ huynh đang sử dụng nhà bếp miễn phí mang tên Nhà Hy vọng. Hoạt động từ năm 2015, mô hình này tạo không gian sinh hoạt chung, trang bị sẵn bếp, tủ lạnh, máy giặt, giúp các gia đình bệnh nhi vơi bớt khó khăn.
Bà Trương Kim Yến, Điều dưỡng trưởng khoa Nhi Ung bướu, bệnh viện Trung ương Huế, người quản lý Nhà Hy vọng, cho biết bất cứ phụ huynh nào có nhu cầu đều được bệnh viện hỗ trợ. Nhờ khu bếp, các gia đình cân đối được chi tiêu, chủ động dinh dưỡng cho trẻ. Nguồn lương thực do các nhà hảo tâm hỗ trợ thi thoảng được gửi đến giúp bệnh nhi đổi bữa.
Hiện tại, chi phí thuê mặt bằng của Nhà Hy vọng do Quỹ Hy vọng tài trợ. Tiền mua gạo, gas, điện, nước và nhu yếu phẩm mỗi tháng khoảng 10 triệu đồng vẫn phụ thuộc vào nguồn kêu gọi đóng góp. Việc chưa có đơn vị tài trợ dài hạn buộc bệnh viện luôn phải tính toán, xoay xở từng tháng để duy trì đỏ lửa khu bếp.
"Bệnh nhi cần ăn uống mỗi ngày, chúng tôi cố gắng không để bếp ăn đóng cửa, đồng thời mong có đơn vị đồng hành hỗ trợ chi phí tiện ích lâu dài", bà Yến nói.
Bếp chung cũng là "phao cứu sinh" với chị Hoàng Ánh Tuyết, 43 tuổi, ở xã Khe Tre (TP Huế). Theo con trai 11 tuổi mắc ung thư xương vào viện 9 tháng nay, chị Tuyết xin nghỉ không lương, gánh nặng kinh tế dồn lên vai người chồng làm việc cách bệnh viện 70 km.
Quá trình vào hóa chất khiến con kén ăn, chị Tuyết tận dụng khu bếp chung để nấu những món quen thuộc, kích thích vị giác của trẻ. Gạo, trứng mang từ quê lên, rau thịt mua sẵn bảo quản trong tủ lạnh chung giúp hai mẹ con lo trọn bữa ăn cả ngày với số tiền bằng một suất cơm bụi. Khoản tiền tiết kiệm được, chị tích cóp để mua thuốc ngoài danh mục bảo hiểm cho con với giá 28 triệu đồng mỗi liều.
"Khu bếp giúp vơi bớt gánh nặng kinh tế, con cái được ăn uống đủ chất, an toàn để tiếp tục chiến đấu với bệnh tật", chị Tuyết nói. Người phụ này cũng mong mỏi khu bếp sớm được trang bị thêm hệ thống bếp nấu để phụ huynh giảm thời gian chờ đợi.
Dưới góc độ chuyên môn, bác sĩ Nguyễn Thị Kim Hoa, Phó trưởng khoa Nhi Ung bướu - huyết học - ghép tủy, bệnh viện Trung ương Huế, đánh giá cao vai trò của Nhà Hy vọng trong quá trình điều trị. Hóa chất làm thay đổi vị giác, khiến trẻ mệt mỏi và biếng ăn.
"Việc cha mẹ tự tay nấu những bữa cơm nóng hổi, đảm bảo tiêu chí 'ăn chín, uống sôi' và đúng sở thích không chỉ giúp trẻ ngon miệng mà còn mang lại tâm lý vui vẻ, tích cực hơn", bác sĩ Hoa nói.
