Gần đây, ranh giới giữa ngày và đêm của Nam, nhân viên quản lý tài chính tại một ngân hàng ở Hà Nội, “hoàn toàn bốc hơi”. Deadline (hạn chót công việc) không chỉ bám đuôi anh ở văn phòng mà len lỏi, gặm nhấm cả vào những giấc ngủ. Hầu như đêm nào, chàng trai cũng giật mình tỉnh giấc vì ngủ mơ ác mộng. “Có hôm thì mơ sếp ném xấp tài liệu dày cộp vào mặt, hôm thì mơ nhận được email sa thải đỏ rực, bị đồng nghiệp chỉ trỏ, chê cười”, Nam, 28 tuổi, kể lại.
Anh cố nhắm mắt lại, đếm cừu, hít thở sâu theo công thức trên mạng để ngủ lại. Nhưng trong đầu bắt đầu tua đi tua lại những đầu việc chưa hoàn thành: “Báo cáo tài chính quý đã chuẩn bị xong chưa?”, “Kế hoạch tăng trưởng đến đâu?”, “Ngày mai mà không nộp thì chết chắc”. Cảm giác tội lỗi và sợ hãi đổ ập xuống. Anh lại ngồi xuống bên bàn làm việc, pha một ly cà phê đen đặc để chống cự. Ánh sáng xanh từ màn hình laptop hắt lên khuôn mặt phờ phạc, hốc mắt thâm quầng của Nam.
“Dù mệt mỏi, nhưng khi nhìn thấy những dòng chữ nhảy múa trên màn hình, nhìn thấy công việc dịch chuyển thêm một chút, nỗi ám ảnh trong mơ mới tạm thời lùi lại”, Nam nói.
Cũng bị mất ngủ hai tháng vì áp lực công việc, Linh, ở TP HCM, chuyên viên truyền thông, 32 tuổi, nói 3h sáng là “khung giờ tử thần”. Nhiều đêm, cô ngủ mơ ác mộng, rồi không thể ngủ lại, đành tung chăn bước xuống giường, mở laptop. Tiếng quạt tản nhiệt của máy tính kêu vù vù, Linh bắt đầu lao vào công việc. Cô mở từng slide, check từng con số, dò lại từng email như một thám tử đang tìm kiếm dấu vết tội phạm.
“Chỉ khi ngón tay chạm vào bàn phím, tôi mới cảm thấy bớt lo âu”, Linh nói. Thế nhưng, thứ “liều thuốc an thần” giả tạo ấy lại đang đẩy cô vào một vòng lặp độc hại là càng làm việc đêm, ban ngày càng kiệt quệ, hiệu suất giảm sút, deadline lại trễ, và đêm hôm sau cô lại tiếp tục thức trắng.
Theo một nghiên cứu tổng hợp quy mô lớn công bố năm 2024 trên tạp chí Sleep Medicine Reviews, hơn 852 triệu người trưởng thành trên toàn cầu đang mắc chứng rối loạn mất ngủ, chiếm tỷ lệ 16,2% dân số thế giới. Tại Mỹ, khoảng 50-70 triệu người đang sống chung với các rối loạn giấc ngủ mãn tính, theo số liệu từ Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia (NHLBI, 2024). Cứ 3 người trưởng thành thì có 1 người không ngủ đủ giấc mỗi đêm.
Căng thẳng công việc là một trong nguyên nhân chủ chốt. Báo cáo Trạng thái Nơi làm việc Toàn cầu 2024 của Gallup ghi nhận 41% nhân viên toàn cầu trải qua tình trạng căng thẳng hàng ngày, mức cao nhất từ trước đến nay.
Thế hệ Millennials (25–40 tuổi) và Gen Z là những nhóm bị ảnh hưởng nặng nề nhất: 45–46% người lao động ở độ tuổi này báo cáo kiệt sức do cường độ công việc quá cao, theo khảo sát của SelectSoftwareReviews năm 2024.
Trong khi đó, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cảnh báo 35% lực lượng lao động toàn cầu đang làm việc hơn 48 giờ mỗi tuần, vượt ngưỡng an toàn mà cơ thể có thể phục hồi.
Tại Việt Nam, chưa có thống kê toàn quốc về mất ngủ liên quan đến căng thẳng nghề nghiệp. Tuy nhiên, theo ghi nhận tại nhiều cơ sở y tế có khám bệnh tâm lý – thần kinh, số lượng bệnh nhân đến khám vì rối loạn giấc ngủ xu hướng tăng rõ rệt trong những năm gần đây, đặc biệt sau các đợt làn sóng cắt giảm nhân sự và áp lực kinh tế hậu đại dịch.
Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc Điều hành Trung tâm Tham vấn Trị liệu Tâm lý Lumos, giải thích áp lực công việc không kết thúc ngay khi một người rời khỏi văn phòng. Với nhiều lao động, những cuộc họp căng thẳng, KPI chưa đạt, tin nhắn từ khách hàng hay deadline còn dang dở có thể tiếp tục “theo chân” họ vào ban đêm. Khi nằm xuống, cơ thể muốn nghỉ ngơi nhưng tâm trí vẫn đang xử lý những điều chưa xong trong ngày. Vì vậy, “ác mộng” ban đêm bắt đầu từ một ngày làm việc quá tải và chưa được giải tỏa.
Mất ngủ do “sợ deadline” thường có dấu hiệu rõ hơn như càng gần hạn nộp việc, người lao động càng khó ngủ; khi nằm xuống vẫn nghĩ về công việc, sợ sai sót, sợ bị đánh giá hoặc tưởng tượng các hậu quả nếu không hoàn thành đúng hạn. Đây là tín hiệu cho thấy áp lực công việc đang vượt quá khả năng hồi phục của cơ thể và cần được hỗ trợ sớm.
“Điều đáng lo ngại là nhiều người lao động trẻ hiện nay không dám nghỉ ngơi, không dám ‘ngắt kết nối’ sau giờ làm vì nỗi sợ bị đánh giá là thiếu cống hiến, hoặc lo lắng tên mình sẽ nằm trong danh sách cắt giảm tiếp theo. Nỗi sợ mang tính sinh tồn đó mới là nguồn gốc thực sự của những cơn ác mộng lúc 3 giờ sáng”, TS Trung phân tích.
Một quan niệm phổ biến cho rằng mất ngủ chỉ là triệu chứng của các bệnh khác như trầm cảm hay lo âu. Tuy nhiên, theo Phân loại Bệnh tật Quốc tế phiên bản mới nhất (ICD-11) của Tổ chức Y tế Thế giới và Cẩm nang Thống kê và Chẩn đoán Rối loạn Tâm thần DSM-5, rối loạn mất ngủ (Insomnia Disorder) ngày nay được công nhận là một bệnh lý độc lập, có thể tồn tại song song và tương tác hai chiều với các rối loạn tâm thần và bệnh thực thể khác, không nhất thiết chỉ là hậu quả của chúng.
“Tần suất mắc rối loạn giấc ngủ ngày càng nhiều, gây hậu quả nghiêm trọng nhưng vẫn còn bị xem nhẹ, chưa được để ý đúng mức”, PGS.TS.BS Lê Khắc Bảo, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Y học, ĐH Y Dược TP HCM, Phó Chủ tịch Hội Y học giấc ngủ Việt Nam, nói.
Mất ngủ kéo dài kết hợp với stress dễ dẫn đến suy nhược cơ thể, giảm sức đề kháng. Đặc biệt, mối quan hệ giữa mất ngủ và trầm cảm là vòng xoáy hai chiều nguy hiểm: trầm cảm gây ra mất ngủ, và mất ngủ kéo dài lại làm trầm cảm ngày càng trầm trọng hơn, mỗi yếu tố nuôi dưỡng và khuếch đại yếu tố kia.
Để thoát tình trạng này, chuyên gia y tế khuyên quy tắc sống còn khi bị tỉnh giấc giữa đêm là không cố ép mình ngủ và tuyệt đối không mở thiết bị điện tử. Càng ép, não bộ càng tỉnh táo; trong khi ánh sáng xanh và áp lực từ email công việc sẽ dập tắt hoàn toàn hormone ngủ melatonin. Nếu sau 15–20 phút vẫn không ngủ lại được, hãy rời giường, ngồi ở nơi ánh sáng dịu, đọc vài trang sách giấy hoặc vươn vai nhẹ nhàng. Chỉ quay lại giường khi thật sự buồn ngủ.
Tuy nhiên, “thở chậm” hay “đọc sách” chỉ là giải pháp cắt cơn phần ngọn. Để chữa tận gốc “cơn ác mộng deadline”, nút thắt nằm ở cách quản lý công việc và ranh giới cá nhân.
Bà Nguyễn Thanh Hà, Giám đốc Nhân sự (CHRO) của một tập đoàn công nghệ lớn tại TP HCM, cho rằng làm việc lúc 3h sáng không phải là sự cống hiến, đó là dấu hiệu của việc quản lý thời gian kém hoặc hệ thống phân bổ công việc của công ty đang có vấn đề. Người lao động cần học cách thiết lập ranh giới (boundary setting) và dũng cảm phản hồi (manage up) với quản lý nếu khối lượng công việc vượt quá giới hạn thể chất.
Theo bà Hà, thay vì âm thầm chịu đựng nỗi sợ hãi rồi thức đêm bù đắp, nhân viên nên chủ động rà soát lại mức độ ưu tiên của các đầu việc và thảo luận công khai với cấp trên để điều chỉnh KPI hoặc gia hạn deadline hợp lý. Từ góc độ doanh nghiệp, các nhà quản lý cũng cần ngừng việc nhắn tin giao việc vào lúc nửa đêm và bình thường hóa việc nhân viên “ngắt kết nối” sau giờ làm.
Thêm một “ca làm việc” xuyên đêm, Nam uể oải sửa lại cổ áo, vuốt mái tóc bù xù, chuẩn bị đến công ty để tiếp tục đóng vai một nhân viên mẫn cán. Còn Linh dặm lại lớp phấn dày, cố che đi phần bọng mắt thâm quầng trước khi dắt xe ra đường.
“Ước muốn lớn nhất lúc này là được ngủ một giấc trọn vẹn 8 tiếng”, Linh thở dài. Nhưng Linh biết giấc mơ ấy sẽ không bao giờ thành hiện thực nếu cô không tự tay gập chiếc laptop lại lúc nửa đêm và dũng cảm đối thoại với sếp càng sớm càng tốt.
Bí quyết để ông Kennedy Jr. duy trì sự trường thọ và vẻ ngoài phong độ này nằm ở ba phương pháp cốt lõi là nhịn ăn gián đoạn, tập tạ hàng tuần và leo núi mỗi ngày để xây dựng một cơ thể cơ bắp săn chắc.
Trong cuộc phỏng vấn năm 2023 với Lex Fridman, một nhà khoa học máy tính kiêm người dẫn chương trình podcast nổi tiếng, ông Kennedy Jr. cho biết thực hiện "nhịn ăn gián đoạn", đồng nghĩa với việc nhịn ăn suốt 18 tiếng và chỉ ăn trong "cửa sổ" 6 tiếng còn lại. Phương pháp này còn được gọi là chế độ nhịn ăn 18/6. Ông thường bắt đầu bữa đầu tiên vào khoảng giữa trưa và cố gắng không ăn sau 18-19h.
Những người theo đuổi phương pháp 18/6 tin rằng việc giới hạn thời gian ăn giúp giảm cân, giảm viêm và cải thiện sức khỏe tim mạch cũng như não bộ. Phương pháp này mang lại nhiều lợi ích sức khỏe như giảm căng thẳng oxy hóa và viêm mạn tính, hạ thấp nồng độ cholesterol xấu (LDL) và chất béo trung tính, đồng thời thúc đẩy quá trình tự thực giúp loại bỏ các tế bào hư tổn. Ngoài ra, việc nhịn ăn còn giúp tăng tiết hormone tăng trưởng, cải thiện khả năng điều tiết lượng đường trong máu và giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh ung thư, suy tim hay suy giảm thần kinh.
Song song với chế độ ăn uống, ông vẫn duy trì cường độ vận động rất cao dù đã bước sang tuổi 70. Thói quen hàng ngày của ông bao gồm việc đi bộ leo núi. "Việc đầu tiên tôi làm vào sáng sớm là tham gia một buổi họp 12 bước, sau đó tôi đi bộ và leo dốc", ông Kennedy Jr. giải thích với người dẫn Fridman khi được hỏi về thói quen tập luyện của mình. "Tôi đi bộ khoảng 2,4 km lên dốc và 2,4 km xuống dốc cùng các cún cưng, sau đó tôi dành thời gian để thiền định".
Việc đi bộ leo dốc và xuống dốc 2,4 km mỗi chiều đồng nghĩa với việc ông đi bộ tổng cộng 4,8 km mỗi ngày. Theo tổ chức Ramblers, tốc độ đi bộ trung bình của một người trưởng thành là khoảng 4 km/giờ, tức mất khoảng 15 phút để hoàn thành 1 km.
Như vậy, ông sẽ mất khoảng 72 phút cho quãng đường hơn 4,8 km hàng ngày của mình. Nếu duy trì thói quen này đều đặn tất cả các ngày trong tuần, ông đạt được 504 phút tập cardio cường độ trung bình mỗi tuần, tương đương với gần 8,5 giờ.
Với tổng thời gian đi bộ khoảng 72 phút mỗi ngày, ông Kennedy Jr. đã vượt xa khuyến nghị 150 phút mỗi tuần của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Việc leo núi không chỉ giúp tăng cường sức khỏe tim mạch, thúc đẩy trao đổi chất mà còn rèn luyện sức bền cho cơ bắp; trong đó quãng đường lên dốc giúp tăng nhịp tim và đốt cháy calo hiệu quả, còn quãng đường xuống dốc giúp làm khỏe cơ tứ đầu đùi và nhóm cơ lõi.
Bên cạnh việc đi bộ leo dốc để rèn luyện tim mạch, lịch trình tập luyện của ông còn chú trọng vào các bài tập rèn luyện sức mạnh (tập tạ). Ông cho biết đã duy trì việc tập gym suốt 50 năm qua với tần suất 4 buổi tập tạ mỗi tuần, mỗi buổi kéo dài 35 phút. Lịch tập của ông được chia cụ thể cho từng nhóm cơ: một ngày tập lưng, một ngày tập ngực, một ngày tập chân và một ngày tập tổng hợp.
Trong mỗi bài tập, ông Kennedy Jr. thường thực hiện hiệp đầu tiên với 12 lần lặp cho đến khi cơ mỏi hoàn toàn và hiệp cuối áp dụng phương pháp "drop set", liên tục giảm mức tạ để đẩy cơ bắp tới giới hạn. Phong cách tập luyện của ông có cường độ kháng lực cao và gần như không nghỉ giữa các bài, tương tự hình thức tập luyện xoay vòng (circuit training).
Phương pháp này đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng cơ bắp, duy trì tốc độ trao đổi chất cơ bản và chống lại tình trạng mất cơ do tuổi tác.
Bên cạnh rèn luyện thân thể, ông Kennedy Jr. cũng tiết lộ việc bổ sung đa dạng các loại vitamin và dưỡng chất thiết yếu hàng ngày. "Tôi uống rất nhiều vitamin, thậm chí không thể liệt kê hết ở đây vì không nhớ xuể nhưng tóm lại là tôi nạp vào cơ thể một lượng lớn vitamin và dưỡng chất", ông nói trong cuộc phỏng vấn podcast.
Ông cũng thừa nhận đang theo một phác đồ chống lão hóa từ bác sĩ, trong đó có liệu pháp thay thế testosterone (TRT), nhưng nhấn mạnh không sử dụng các loại steroid tăng cơ hay bất kỳ chất tương tự nào.
Liệu pháp TRT ông Kennedy Jr. đang dùng là dạng sinh học hoàn toàn tương thích với những gì cơ thể tự sản sinh. Thông thường sau tuổi 30, nồng độ testosterone ở nam giới giảm 1-2% mỗi năm, dẫn đến các tình trạng như giảm ham muốn, mất cơ, mệt mỏi và trầm cảm.
Việc bổ sung hormone theo chỉ định chuyên khoa có thể cải thiện các triệu chứng này, tuy nhiên cần phải cân nhắc kỹ lưỡng các rủi ro về tuyến tiền liệt và sự gia tăng quá mức hồng cầu.
Thể hình "cơ bắp cuồn cuộn" của ông Robert F. Kennedy Jr. ở tuổi 72 là kết quả của sự kiên trì bền bỉ suốt nửa thế kỷ. Chính sự kết hợp chặt chẽ giữa việc leo núi, tập tạ, nhịn ăn gián đoạn và quản lý các chỉ số cơ thể dưới sự tư vấn của chuyên gia y tế đã tạo nên một minh chứng cho sức mạnh của kỷ luật và lối sống khoa học trong việc chinh phục thời gian.
Nghiên cứu do nhóm chuyên gia tại Bệnh viện số 2 Trường Y Đại học Chiết Giang (Trung Quốc) thực hiện, dẫn đầu bởi tiến sĩ Lu-sha Tong. Các nhà nghiên cứu đã phân tích hồ sơ sức khỏe của 482.699 người tham gia trong độ tuổi từ 37 đến 73 tuổi từ Ngân hàng sinh học Anh (UK Biobank), không có tiền sử đột quỵ trong giai đoạn từ 2006 đến 2022.
Tốc độ đi bộ được người tham gia tự báo cáo là chậm, trung bình hoặc nhanh, trong khi lực nắm được đo bằng lực kế cầm tay tiêu chuẩn.
Kết quả đã phát hiện những người đi bộ với tốc độ chậm, có nguy cơ đột quỵ cao hơn đến 64%, theo trang tin y khoa News Medical.
Ngược lại, người đi bộ nhanh hơn có nguy cơ đột quỵ thấp hơn.
Bên cạnh đó, tình trạng mất cơ cũng cho thấy những con số đáng ngại: Người có sức mạnh cơ bắp thấp có nguy cơ đột quỵ do thiếu máu cục bộ tăng 31% và đột quỵ xuất huyết tăng 41%.
Lực nắm tay thấp hơn cũng liên quan đến việc tăng 7% khả năng bị đột quỵ.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng khi già đi, cơ thể thường mất khối lượng và sức mạnh cơ bắp. Sự mất mát này phản ánh sức khỏe thể chất thấp, viêm mạn tính và những thay đổi trong quá trình trao đổi chất. Cơ bắp yếu có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ đột quỵ cao hơn.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng, các bài kiểm tra nhanh về chức năng thể chất, như tốc độ đi bộ và lực nắm tay, có thể giúp xác định những người có nguy cơ đột quỵ cao.
Như vậy, tốc độ đi bộ có thể là một dấu hiệu nói lên sức khỏe tổng thể và sàng lọc những yếu tố này sẽ hỗ trợ các chiến lược phòng ngừa hiệu quả hơn.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, Phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết đi bộ là thói quen tốt cho tim mạch và xương khớp. Tuy nhiên, để “đánh bay” mỡ thừa, chỉ đi bộ thôi đôi khi chưa đủ. Nếu bạn vận động đều đặn nhưng cân nặng vẫn chưa cải thiện, rất có thể đang vướng phải 4 “nút thắt” phổ biến sau đây:
Đây là sai lầm phổ biến nhất. Đi bộ trong 1 giờ thường chỉ tiêu hao khoảng 200 - 300 calo, tương đương một bát cơm hoặc một chiếc bánh ngọt nhỏ. Tuy vậy, nhiều người lại có tâm lý “đã tập rồi nên được phép ăn bù”, khiến nỗ lực giảm cân bị triệt tiêu.
Vì thế, hãy chú ý đến chỉ số đường huyết của thực phẩm. Ưu tiên các loại tinh bột hấp thu chậm như ngũ cốc nguyên hạt và rau xanh sẽ giúp giữ mức insulin ổn định, hạn chế tích mỡ và thúc đẩy cơ thể đốt cháy mỡ thừa thay vì đường.
Đi bộ thong thả như dạo mát rất tốt cho tinh thần, nhưng để giảm cân, cơ thể cần đạt đến “vùng nhịp tim đốt mỡ”. Việc duy trì một tốc độ đều đặn ngày này qua ngày khác dễ khiến cơ thể rơi vào trạng thái “thích nghi”, từ đó tiêu hao ít năng lượng hơn.
Giải pháp là tăng cường độ bằng cách đi bộ nhanh hoặc áp dụng kiểu đi bộ ngắt quãng (3 phút nhanh – 2 phút chậm). Khi bạn thấy hơi thở nhanh hơn nhưng vẫn có thể nói chuyện (không thể hát), đó là lúc cơ thể đang ở trong vùng đốt mỡ hiệu quả.
Càng lớn tuổi, khối lượng cơ bắp có xu hướng suy giảm tự nhiên, kéo theo tốc độ trao đổi chất cơ bản (BMR) cũng chậm lại. Trong khi đó, đi bộ đơn thuần không giúp xây dựng cơ bắp đáng kể. Nhiều người mắc sai lầm khi chỉ tập cardio, bao gồm đi bộ, mà bỏ qua các bài tập tăng sức mạnh.
Vì vậy, bạn nên kết hợp thêm các bài tập kháng lực nhẹ hoặc tập trung vào nhóm cơ lõi và đôi chân. Khi khối lượng cơ bắp tăng lên, cơ thể sẽ tiêu hao nhiều năng lượng hơn, ngay cả khi đang nghỉ ngơi.
Cân nặng không đơn thuần là phép tính “calo nạp vào - calo tiêu hao”, mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ nội tiết tố. Thiếu ngủ hoặc căng thẳng kéo dài có thể làm tăng hormone cortisol, khiến cơ thể dễ tích mỡ, đặc biệt ở vùng bụng, đồng thời giữ nước. Để đốt mỡ hiệu quả, mỗi buổi đi bộ nên kéo dài ít nhất 30 - 45 phút, bởi trong 15 - 20 phút đầu, cơ thể chủ yếu sử dụng nguồn đường dự trữ trước khi chuyển sang đốt mỡ.
Bác sĩ Châu Thị Anh khuyến cáo không nên quá phụ thuộc vào con số trên cân. Thay vào đó, hãy theo dõi số đo vòng bụng, vì có những trường hợp mỡ giảm nhưng cơ tăng, khiến cân nặng không thay đổi nhưng cơ thể vẫn săn chắc hơn. Đồng thời, cần lắng nghe cơ thể; nếu gặp vấn đề về tuần hoàn chi dưới, nên chọn giày êm và tránh đứng yên quá lâu ngay sau khi đi bộ.
