Nghiên cứu mới công bố hôm 21/5 trên tạp chí Scientific Reports cho thấy các đặc điểm bên trong Đại kim tự tháp Giza như loạt phòng giảm áp phía trên nơi pharaoh Khufu từng yên nghỉ giúp giảm chấn động địa chấn hướng lên đỉnh cấu trúc.
Theo Live Science, chiều cao của kim tự tháp Giza chỉ giảm 10 m từ khi xây trong thời kỳ Cổ Vương quốc Ai Cập (năm 2649-2150 trước Công nguyên). Ít nhất hai trận động đất lớn từng xảy ra trong bán kính 80 km quanh kim tự tháp Giza. Năm 1847, một trận động đất cường độ 6,8 độ làm rung chuyển khu vực. Năm 1992, trận động đất 5,8 độ làm rơi một số viên đá ốp từ đỉnh của kim tự tháp.
Theo Science Alert, kim tự tháp Giza được xây từ 2,3 triệu khối đá nặng tổng cộng 6 triệu tấn. Những khối đá này được sắp xếp và liên kết cẩn thận để tạo thành cấu trúc rắn cao khoảng 147 m chỉ chứa một vài phòng rỗng. Do đó, kim tự tháp rất vững chắc với trọng lượng tập trung xuống đất và phân bố đều khắp nền móng. Nhưng điều đó không đủ giúp công trình tránh mọi thiệt hại do động đất hay thời gian tàn phá.
Để tìm hiểu bí quyết chống động đất, nhóm chuyên gia đứng đầu là nhà địa chấn học Asem Salama ở Viện Nghiên cứu Thiên văn và Địa vật lý Ai Cập đặt 37 cảm biến gia tốc ở nhiều nơi khác nhau gồm Phòng vua, Phòng hoàng hậu, các phòng giảm áp xếp chồng lên nhau ngay trên Phòng vua, hành lang và đường hầm, trên đá ốp ngoài và mặt đất xung quanh kim tự tháp. Họ sử dụng kỹ thuật không xâm lấn gọi là “phân tích rung động môi trường” giúp đo rung động truyền qua những khối đá, đường hầm và khoang bên trong, qua đó tìm hiểu rõ cách cấu trúc phản ứng với động đất.
Theo National Geographic, kết quả phân tích cho thấy mức độ rung động trong cấu trúc dao động trung bình từ 2 đến 2,6 hertz, chứng tỏ rung động truyền đều từ khối đá này sang khối đá khác, dấu hiệu quan trọng thể hiện sự ổn định. Phân tích cũng phát hiện rung động khác biệt ở nền đất xung quanh kim tự tháp, dao động khoảng 0,6 hertz. “Tần số rung động của kim tự tháp khác với nền đất xung quanh, có thể làm giảm hiệu ứng cộng hưởng trong các trận động đất”, Mostafa giải thích. Bằng cách giảm cộng hưởng, tiềm năng phá hủy của rung động mạnh trong lòng đất được giảm thiểu.
Một số đặc điểm khác góp phần tạo nên độ ổn định của kim tự tháp bao gồm nền móng lớn, nền đá vôi chắc chắn và thiết kế hình học đối xứng. Rung động tăng dần về phía đỉnh công trình, nhưng bị gián đoạn bởi các phòng giảm áp nằm ở độ cao 61 m bên trong kim tự tháp, phía trên Phòng vua, được xây dựng để giảm bớt một phần trọng lượng đè lên nơi yên nghỉ cuối cùng của pharaoh. Chúng cũng giúp giảm rung động truyền lên đỉnh cấu trúc.
Nhóm nghiên cứu đang lên kế hoạch đo đạc thêm tại kim tự tháp Giza và hy vọng có thể sử dụng phương pháp tương tự tại nhiều di tích khảo cổ quan trọng của Ai Cập bởi vài đặc điểm tương tự có khả năng bảo vệ các kim tự tháp khác ở Giza.
Việc nâng cấp lên Windows 11 để nhận các bản vá bảo mật mới nhất là điều Microsoft luôn khuyến khích. Tuy nhiên, sau khi quá trình cài đặt hoàn tất, không ít người dùng đã phải đối mặt với tình trạng máy tính chạy chậm đi rõ rệt. Một phát hiện mới đây từ người dùng trên mạng xã hội Facebook đã chỉ ra 'thủ phạm' thực sự không nằm ở hệ điều hành, mà ở một bước kiểm tra nhỏ mà chúng ta thường bỏ qua.
Một người dùng sử dụng SSD Samsung 970 Evo cao cấp đã phát hiện ra sự bất thường sau khi thực hiện nâng cấp trực tiếp (in-place upgrade) lên Windows 11. Kết quả đo kiểm bằng công cụ chuyên dụng CrystalDiskMark cho thấy tốc độ đọc của ổ cứng bị tụt xuống chỉ còn dưới 900 MB/giây, trong khi con số thực tế theo thông số nhà sản xuất phải đạt tới 3.400 MB/giây.
Điều đáng nói là chiếc ổ cứng này vốn hoạt động hoàn hảo trên Windows 10 mà không cần cài đặt thêm bất cứ phần mềm hỗ trợ nào. Chính sự tự tin này đã khiến nhiều người dùng sập bẫy khi lên đời Windows 11.
Nguyên nhân được xác định là do sự khác biệt về mã nguồn giữa Windows 11 (đặc biệt là các bản cập nhật mới nhất như 24H2 và 25H2) so với Windows 10. Hệ điều hành mới đôi khi không tự động nhận diện hoặc tối ưu hóa driver (trình điều khiển) cho các linh kiện đời cũ hơn.
Chỉ bằng một thao tác đơn giản là cập nhật driver thủ công từ trang chủ nhà sản xuất, người dùng trên đã ghi nhận hiệu suất tăng vọt trở lại với tốc độ đọc tăng gấp 4 lần và tốc độ ghi tăng gần 3 lần.
Nếu bạn vừa nâng cấp lên Windows 11, đừng chỉ kiểm tra xem máy có lên nguồn hay không. Hãy dành 5 phút để thực hiện các bước sau:
Đừng để một bản cập nhật nhỏ khiến hiệu năng ổ SSD đời mới của bạn bị ảnh hưởng, vì vậy hãy dành ra chút thời gian để kiểm tra hệ thống sau khi nâng cấp hệ điều hành.
Sứ mệnh Artemis II hiện bước sang ngày thứ ba trên vũ trụ. Bốn phi hành gia gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA) đang tích cực thực hiện một loạt nhiệm vụ được giao. Trong thời gian 10 ngày trên quỹ đạo, họ cũng ăn uống theo cách riêng.
Theo NASA, thực phẩm trên tàu Artemis II dựa trên tiêu chí hỗ trợ sức khỏe và hiệu suất làm việc tối đa của phi hành đoàn trong suốt sứ mệnh bay quanh Mặt Trăng. Do không có khả năng tiếp tế, làm lạnh hoặc nạp đồ muộn, tất cả bữa ăn phải được lựa chọn cẩn thận để đảm bảo an toàn, bảo quản được lâu và dễ chế biến.
"Việc lựa chọn đồ ăn được phát triển, phối hợp với các chuyên gia về thực phẩm vũ trụ và phi hành đoàn để cân bằng nhu cầu calo, lượng nước và chất dinh dưỡng, đồng thời đáp ứng sở thích cá nhân của từng thành viên phi hành đoàn, cũng như khả năng tương thích với khối lượng, thể tích và yêu cầu năng lượng của tàu Orion", NASA giải thích trên website.
Cũng theo NASA, thực phẩm trên tàu Orion và các tàu vũ trụ có người lái nói chung phải dễ chế biến và tiêu thụ trong môi trường không trọng lực, hạn chế tối đa vụn thức ăn, đồng thời phải đảm bảo an toàn và ổn định trong suốt sứ mệnh. Phi hành đoàn đã đóng góp ý kiến từ rất sớm trước khi các bữa ăn được đóng gói cho chuyến bay thử nghiệm.
Với một ngày làm nhiệm vụ điển hình, ngoại trừ lúc phóng và quay trở lại Trái Đất, các phi hành gia có lịch trình ăn sáng, ăn trưa và ăn tối cùng nhau. Mỗi phi hành gia được phân bổ hai loại đồ uống có hương vị mỗi ngày, có thể gồm cà phê. Thực phẩm tươi sống sẽ không được vận chuyển trên tàu Artemis II vì tàu Orion không có hệ thống làm lạnh hay rã đông.
Các sứ mệnh Apollo trước đây dựa trên công nghệ thực phẩm sơ khai với ít sự đa dạng, trong khi các sứ mệnh tàu con thoi mở rộng hơn. Tuy nhiên, thực đơn của Artemis II đa dạng nhất từ trước đến nay, phản ánh sự tiến bộ qua nhiều thập kỷ trong hệ thống thực phẩm vũ trụ.
Phi hành đoàn Artemis II có quyền trực tiếp tham gia vào việc lựa chọn thực đơn. Trước khi phóng, các thành viên sẽ dùng thử, đánh giá và xếp hạng tất cả các món ăn. Lượng thức ăn sẽ đóng gói đủ dùng cho một người trong 2-3 ngày, sau đó đổi món, tạo sự linh hoạt trong việc lựa chọn bữa ăn trong suốt nhiệm vụ. Do là đồ chế biến sẵn, phi hành đoàn sử dụng thiết bị nhỏ gọn dạng vali để làm nóng bữa ăn.
Artemis II đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn có 10 ngày bay quanh Mặt Trăng, thực hiện các thí nghiệm nghiên cứu khoa học, thử nghiệm khả năng điều khiển tàu vũ trụ, kiểm tra y tế, huấn luyện sinh tồn và nhiều công việc khác.
Bảo Lâm (theo NASA)
Ảnh cận cảnh Mặt Trăng đầu tiên chụp từ Artemis II
Đây là nội dung chính của "Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030" (VREF) do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. Chương trình đánh dấu bước chuyển từ hỗ trợ đào tạo sang đầu tư trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu, nhằm hình thành lực lượng khoa học trẻ có năng lực tự chủ công nghệ.
Chương trình sẽ tuyển chọn mỗi năm khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc để cấp kinh phí. Nguồn lực được ưu tiên cho nhóm nghiên cứu hướng tới làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược; phần còn lại dành cho các nghiên cứu ở lĩnh vực khác.
Kinh phí hỗ trợ tối đa 1 tỷ đồng mỗi năm cho nghiên cứu sinh, trong thời gian không quá 3 năm. Trường hợp cần thiết có thể gia hạn thực hiện nhiệm vụ nhưng không tăng thời gian hỗ trợ. Số tiền này phải được sử dụng cho các hoạt động trực tiếp phục vụ nghiên cứu như phát triển sản phẩm, công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và hợp tác quốc tế.
Chương trình có cách tiếp cận "đầu tư theo kết quả". Việc giải ngân gắn với tiến độ và kết quả đầu ra. Các nhiệm vụ không đạt yêu cầu có thể bị điều chỉnh hoặc chấm dứt hỗ trợ.
Các chỉ tiêu đầu ra cũng được quy định cụ thể: tối thiểu 60% kết quả nghiên cứu phải công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín; ít nhất 20% có đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; và tối thiểu 15% kết quả được chuyển giao, thương mại hóa hoặc ứng dụng vào thực tiễn.
Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc triển khai trên phạm vi toàn quốc, với sự tham gia của các nghiên cứu sinh, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, đội ngũ chuyên gia trong, ngoài nước và cộng đồng doanh nghiệp.
Chương trình khuyến khích hợp tác giữa Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu đề xuất đề tài đến thương mại hóa kết quả, đồng thời thúc đẩy cơ chế đồng tài trợ và liên kết quốc tế.
Cơ chế đồng hướng dẫn với chuyên gia nước ngoài và trí thức Việt Nam ở nước ngoài cũng được khuyến khích, nhằm tạo điều kiện để nghiên cứu sinh tiếp cận chuẩn mực khoa học toàn cầu.
Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) được giao chủ trì tổ chức thực hiện VREF, từ xây dựng quy chế, tuyển chọn đến cấp kinh phí và theo dõi, đánh giá chương trình.
