AI đang hiện diện trong ngày càng nhiều công việc, từ phân tích dữ liệu đến xây dựng kế hoạch kinh doanh. Điều đó cũng kéo theo một câu hỏi được nhiều người quan tâm: Làm thế nào để tận dụng AI mà không vô tình khiến bản thân trở nên dễ bị thay thế?
Theo các chuyên gia, khác biệt không nằm ở việc có sử dụng AI hay không mà ở việc con người dùng AI để thay thế tư duy hay để hỗ trợ tư duy.
Không giao luôn phần suy nghĩ cho AI
Theo Sarah Smith, Giám đốc Đổi mới sáng tạo tại Iconoclast Innovations LLC, AI rất giỏi xử lý lượng dữ liệu lớn và nhanh chóng tìm ra các chủ đề nổi bật. Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tế mới giúp con người nhận ra đâu là xu hướng đáng chú ý, đâu là ngoại lệ và đâu là những tín hiệu cần được xem xét kỹ hơn.
Bà cho rằng những người khó bị thay thế là người biết thiết kế cách AI hỗ trợ khả năng phán đoán của mình thay vì để AI quyết định thay. Vì vậy, trước khi yêu cầu AI phân tích, người dùng nên xây dựng sẵn một khung đánh giá hoặc phương pháp làm việc.
Trong công việc của mình, bà sử dụng câu lệnh được thiết kế theo khung EVOLVE gồm các tiêu chí về thực thi, chiến lược, năng lực tổ chức, lãnh đạo, chuyển hóa giá trị và chuyên môn. Nhờ đó, AI phân tích dữ liệu theo đúng góc nhìn bà cần thay vì sử dụng các nhóm phân loại chung.
Sau khi AI hoàn thành bước phân tích ban đầu, bà tiếp tục kiểm chứng lại các giả thuyết của mình bằng câu hỏi: “Dữ liệu có thực sự ủng hộ nhận định của tôi hay tôi đang bỏ sót điều gì?”.
Theo bà, AI có thể phát hiện điểm bất thường nhưng chỉ người có chuyên môn mới hiểu vì sao điều đó quan trọng và cần xử lý ra sao. Những phân tích của AI chỉ là đầu vào, còn quyết định cuối cùng vẫn phải do con người thực hiện.
AI giúp làm nhanh hơn nhưng không chịu trách nhiệm thay con người
Doug Messer, đồng sáng lập kiêm Giám đốc Marketing (CMO) của Faradex, cũng cho rằng cách sử dụng AI sẽ quyết định giá trị của người lao động. Người dễ bị thay thế là người dùng AI để tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh. Trong khi đó, người khó bị thay thế sẽ coi AI như một chuyên viên phân tích giúp mở rộng góc nhìn trước khi chính họ đưa ra quyết định.
Ông cho biết mình thường kết hợp kết quả AI với trực giác nghề nghiệp, kinh nghiệm, dữ liệu riêng, khả năng phân tích xu hướng và trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng.
Trong một dự án tư vấn chiến lược đưa sản phẩm ra thị trường, Claude giúp ông xây dựng danh sách khoảng 100 doanh nghiệp mục tiêu cùng 5 hướng định vị chỉ trong một buổi chiều. Trước đây, công việc này có thể mất hơn một tuần.
Tuy nhiên, theo ông Messer, khách hàng không trả tiền cho tốc độ tạo danh sách. Giá trị nằm ở việc lựa chọn doanh nghiệp nào nên tiếp cận, đánh giá thông điệp nào có khả năng tạo niềm tin và chịu trách nhiệm với hiệu quả sau khi triển khai.
Giá trị nghề nghiệp nằm ở khả năng phán đoán
Điểm chung trong chia sẻ của hai chuyên gia là AI có thể rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc, nhưng chưa thể thay thế vai trò của con người trong việc đặt câu hỏi, xây dựng phương pháp phân tích và đưa ra quyết định.
Thay vì coi AI là nơi tìm kiếm câu trả lời cuối cùng, người dùng cần xem đây là công cụ hỗ trợ kiểm chứng giả thuyết, phát hiện dữ liệu đáng chú ý và mở rộng góc nhìn trước khi kết luận.
Theo các chuyên gia, khi AI ngày càng phổ biến thì càng nhiều người sẽ biết sử dụng công cụ này và ứng dụng nó để phục vụ công việc cũng như cuộc sống. Vì vậy, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về ai biết kết hợp AI với kinh nghiệm, tư duy phản biện và trách nhiệm nghề nghiệp để tạo ra những quyết định mà công nghệ chưa thể tự đảm nhận.
Phiên giao dịch ngày 19/6, USD tăng giá đẩy đồng yen về sát mức thấp nhất trong gần bốn thập kỷ, quanh mức 161,455 yen đổi một USD.
Đồng yen gần như không được hỗ trợ đáng kể, bất chấp Bộ Tài chính Nhật Bản đã bán USD can thiệp thị trường hồi đầu năm và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) vừa nâng lãi suất lên mức cao nhất 30 năm, hôm 16/6.
Trong khi, những lo ngại về kế hoạch chi tiêu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đang làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư, dấy lên đồn đoán về các đợt can thiệp mới. "Các vị thế đầu cơ bán khống đồng yen vẫn chưa giảm, dù BOJ vừa tăng lãi suất tuần này", các nhà phân tích của DBS, nhận định.
Giới phân tích cho rằng mức độ chấp nhận sự suy yếu của đồng yen dường như đã gần tới giới hạn. Theo DBS, các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản có thể sẽ phát tín hiệu cứng rắn và tiếp tục can thiệp để kìm hãm đà giảm giá.
Ông Tony Sycamore, chuyên gia thị trường của IG tại Sydney, cho rằng Bộ Tài chính Nhật Bản nhiều khả năng sẽ bảo vệ mốc 161,95 yen đổi một USD, với quy mô can thiệp tương tự hồi tháng 4 và tháng 5, tức mua vào khoảng 11.700 tỷ yen.
Theo ông, mức can thiệp này tương đương khoảng 11-12% tổng dự trữ ngoại hối ngắn hạn của Nhật Bản, nhưng lại tạo ra tác động khá hạn chế. Khi đó, Tokyo sẽ phải thận trọng hơn trong các đợt can thiệp tiếp theo để duy trì tính linh hoạt và độ tin cậy của chính sách, đồng thời giữ lại đủ nguồn lực dự phòng.
Tuần qua, chỉ số Dollar Index, đo sức mạnh của đồng bạc xanh so với rổ sáu đồng tiền chủ chốt, tăng 1,1%, có lúc đạt lên 101,07 điểm, mức cao nhất trong một năm, và hiện ở trên ngưỡng 100. USD tiếp tục mạnh lên khi thị trường điều chỉnh lại kỳ vọng về chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).
Hôm 17/6, Fed công bố giữ nguyên lãi suất cơ bản 3,5-3,75%. Nhiều nhà đầu tư cho rằng Fed có thể hành động sớm hơn dự kiến để kiểm soát lạm phát, thậm chí ngay trong tháng tới. Theo công cụ FedWatch của CME Group, thị trường dự đoán xác suất Fed tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp tháng 7 là 39,6%, tăng mạnh so với mức chỉ 8% của một tuần trước.
"Chúng tôi đã chấp thuận chi 513,5 tỷ yen (3,2 tỷ USD) tại cuộc họp Nội các hôm nay", Phó chánh văn phòng Nội các Masanao Ozaki cho biết trước báo giới. Số tiền này nhằm hỗ trợ các gia đình trả tiền điện, gas giai đoạn tháng 7-9.
Quyết định trên được đưa ra chỉ một ngày sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi thông báo kế hoạch chi ngân sách bổ sung 19 tỷ USD để giải quyết tình trạng giá nhiều loại sản phẩm tăng vọt. Khoản trợ cấp 3 tỷ USD được lấy từ quỹ dự phòng trong ngân sách tài khóa hiện tại.
Ông Ozaki cho biết hóa đơn điện và khí đốt khó tăng mạnh trong tháng 5 và 6. Tuy nhiên, giá nhiên liệu nhập khẩu sau đó sẽ tăng, có thể kéo giá điện và khí đốt lên cao. "Kể cả khi tình hình Trung Đông còn thiếu chắc chắn, chúng tôi vẫn sẽ làm hết sức để đảm bảo không gây gián đoạn thêm lên đời sống hàng ngày của người dân và hoạt động kinh tế", ông nói.
Cũng như nhiều nước châu Á, Nhật Bản phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu từ Trung Đông. Eo biển Hormuz bị phong tỏa từ cuối tháng 2 khiến 20% nguồn cung dầu thô, khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu bị ngưng trệ. Khu vực Trung Đông đóng góp 95% dầu nhập khẩu cho Nhật Bản. Giá xăng nước này hồi tháng 3 từng lên kỷ lục 190,8 yen (1,2 USD) một lít.
Quốc gia này vì thế đã có nhiều chính sách nhằm xoa dịu tác động từ xung đột lên nguồn cung và giá hàng hóa. Từ giữa tháng 3, Chính phủ Nhật Bản khôi phục trợ cấp giá xăng, dự kiến chi hàng trăm tỷ yen mỗi tháng để giữ giá bán lẻ quanh mức 170 yen một lít.
Ngày 25/5, bà Takaichi cho biết chính phủ dự kiến có thể bảo đảm nguồn cung dầu ổn định đến mùa xuân năm sau. Quốc gia này hiện cũng có kho dự trữ dầu chiến lược thuộc nhóm lớn nhất thế giới, với hơn 400 triệu thùng, tính đến tháng 12/2025. Hồi giữa tháng 3, họ cho biết sẽ bán ra 80 triệu thùng dầu, tương đương nguồn cung 45 ngày.
Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định 52 về thanh toán không dùng tiền mặt. Theo dự thảo, có nhiều tài khoản thanh toán hợp pháp nhưng khách hàng bỏ quên, không còn nhu cầu sử dụng và không phát sinh giao dịch trong thời gian dài. Số khác là tài khoản nặc danh, mạo danh do tội phạm mở bằng giấy tờ cũ, giả.
Theo quy định hiện hành, tài khoản thanh toán bị đóng khi chủ tài khoản yêu cầu, đã chết, vi phạm các hành vi bị cấm... Đối với khách hàng tổ chức, việc này thực hiện khi họ chấm dứt hoạt động.
"Trường hợp không thỏa thuận được với chủ tài khoản thì chưa có cơ chế để xử lý", Ngân hàng Nhà nước cho hay.
Do đó, cơ quan này đề xuất bổ sung quy định ngân hàng được đóng tài khoản không phát sinh giao dịch từ 3 năm trở lên, trừ trường hợp có thỏa thuận trước với khách hàng. Sau khi đóng tài khoản, ngân hàng theo dõi số dư còn lại để hoàn trả khi người thụ hưởng hợp pháp yêu cầu.
Ngân hàng Nhà nước cho biết mốc thời gian 3 năm trở lên dựa trên tham khảo kinh nghiệm của một số quốc gia. Ví dụ, Mỹ quy định tài khoản không hoạt động 3-5 năm được xem là tài khoản "ngủ đông" (dormant accounts) và số dư được chuyển giao cho chính quyền tiểu bang quản lý, lưu giữ như tài sản vô chủ. Khách hàng có thể lấy lại số tiền thông qua cơ quan quản lý tài sản vô chủ của tiểu bang.
Tại UAE, tài khoản không phát sinh giao dịch trên 3 năm cũng bị đưa vào danh sách riêng để theo dõi, quản lý. Sau 5 năm "ngủ đông", ngân hàng xem xét đóng tài khoản. Toàn bộ số dư chưa có người nhận được chuyển về ngân hàng trung ương nước này. Để nhận lại, khách cần làm thủ tục chứng minh danh tính.
Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước hồi đầu năm nay, gần 87% người Việt trưởng thành (trên 18 tuổi) sở hữu tài khoản ngân hàng, và 33% số này có tiền gửi tiết kiệm trong một năm qua. Số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt mỗi năm tăng gần 59%, cao hơn gấp đôi kế hoạch.
Chiến lược tài chính toàn diện đặt mục tiêu đến năm 2030 có 95% người từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản thanh toán. Cùng với đó, thanh toán không tiền mặt gấp 30 lần GDP, và khoảng 30% người trưởng thành gửi tiết kiệm.
