Làn sóng IPO mới của các doanh nghiệp tiêu dùng đang khiến thị trường sôi động trở lại. Tuy nhiên, nhìn lại lịch sử vận động giá của nhóm cổ phiếu bán lẻ trong năm đầu tiên sau khi lên sàn cho thấy bức tranh không hề đồng nhất.
Thống kê của Tuổi trẻ Online từ 9 cổ phiếu ngành tiêu dùng – bán lẻ gồm FRT (Công ty cổ phần Bán lẻ Kỹ thuật số FPT), CTF (Công ty cổ phần City Auto), DGW (Công ty cổ phần Thế giới số), MWG (Công ty cổ phần Đầu tư Thế giới Di động), TLG (Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Long), MSN (Masan), PNJ (Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận), PET (Tổng Công ty Cổ phần Dịch vụ Tổng hợp Dầu khí) và HAX (Công ty Cổ phần Dịch vụ Ô tô Hàng Xanh) cho thấy 5/9 trường hợp ghi nhận mức tăng trưởng tích cực sau khoảng 250 phiên giao dịch đầu tiên.
Trong đó, HAX là trường hợp tăng mạnh nhất với mức tăng khoảng 230% sau năm đầu tiên giao dịch. Theo sau là MWG tăng 93%, PNJ tăng 65%, CTF tăng 62% và MSN tăng 36,56%.
Ở chiều ngược lại, không ít cổ phiếu lại trải qua giai đoạn “vỡ kỳ vọng” ngay sau IPO.
DGW giảm tới 56,83%, FRT giảm 40,26%, TLG giảm 32% và PET giảm 27,68% trong năm đầu tiên sau khi niêm yết.
Diễn biến này cho thấy IPO không đồng nghĩa với tăng giá ngay lập tức, đặc biệt trong nhóm bán lẻ – nơi kỳ vọng tăng trưởng thường bị đẩy lên rất cao trước khi lên sàn.
FRT là ví dụ đáng chú ý nhất trong giai đoạn gần đây. Cổ phiếu này lên sàn vào tháng 4-2018.
Sau IPO, FRT liên tục đi xuống và mất gần 2 năm mới tạo đáy vào năm 2020, trong bối cảnh đại dịch COVID-19 khiến ngành bán lẻ chịu áp lực lớn.
Tuy nhiên, cũng từ vùng đáy đó, FRT bước vào chu kỳ tăng trưởng mạnh nhất lịch sử nhờ sự bùng nổ của chuỗi Long Châu và quá trình tái định giá mô hình kinh doanh. So với giá chào sàn ban đầu, thị giá FRT hiện đã tăng khoảng 4 lần.
Điều này phản ánh thực tế rằng diễn biến sau IPO thường phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực mở rộng mô hình và câu chuyện tăng trưởng dài hạn thay vì hiệu ứng niêm yết ngắn hạn.
Nhóm cổ phiếu tiêu dùng – bán lẻ hiện chuẩn bị đón thêm một thương vụ đáng chú ý là IPO Điện Máy Xanh (ĐMX), mô hình được xem có nhiều điểm tương đồng với trường hợp FRT năm 2018.
Theo kế hoạch, ĐMX chào bán 179,5 triệu cổ phiếu phổ thông, tương đương 16,3% vốn điều lệ, với giá chào bán 80.000 đồng/cổ phiếu.
Bên cạnh vận động giá cổ phiếu, Điện Máy Xanh định hướng sẽ chi tối thiểu 50% lợi nhuận sau thuế để trả cổ tức. Sau đợt IPO, ĐMX cho biết sẽ trả cổ tức 4.000 đồng/cổ phiếu, tương đương lợi suất khoảng 5%.
Ông Bùi Văn Huy – Giám Đốc Khối Nghiên cứu Đầu tư CTCP FIDT nhận định đây là lần đầu tiên thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến nhiều doanh nghiệp tiêu dùng có độ phủ lớn đồng loạt lên sàn.
Ông Huy cho biết: “Bách Hóa Xanh, Điện Máy Xanh, Highlands Coffee, Golden Gate… đều là những thương hiệu tiếp cận hàng chục triệu người tiêu dùng mỗi ngày. Điều này giúp thị trường có thêm hàng hóa mới, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực lớn lên khả năng hấp thụ dòng tiền”.
Ông Huy cho rằng “spin-off” đang trở thành mô hình chủ đạo của làn sóng IPO thứ ba tại Việt Nam. Hàng loạt doanh nghiệp đều được tách ra từ các tập đoàn mẹ.
Dù vậy, vị chuyên gia cũng lưu ý vấn đề định giá. Nhiều thương vụ đang được định giá dựa trên kỳ vọng tương lai thay vì hiệu quả hiện hữu.
“Trong môi trường lãi suất chưa rẻ, các mức định giá này hoàn toàn có thể bị điều chỉnh”, ông Huy lưu ý.
Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Anh Quân, Chuyên gia Nghiên cứu và Tư vấn đầu tư, CTCP Chứng khoán DNSE cho rằng thị trường hiện chưa thực sự bước vào trạng thái thuận lợi cho một chu kỳ IPO bùng nổ.
Theo ông Quân, dù câu chuyện nâng hạng thị trường của FTSE vẫn còn, nhưng thanh khoản thực tế đang suy yếu đáng kể trong khi khối ngoại liên tục bán ròng. Dòng tiền lớn cũng có xu hướng phòng thủ và tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn.
“Để các doanh nghiệp mới lên sàn có thể hút tiền và cạnh tranh với nhóm dẫn sóng hiện nay, họ cần hai yếu tố cốt lõi: một câu chuyện tăng trưởng đủ hấp dẫn và minh bạch, cùng mức định giá IPO thực sự hợp lý”, ông Quân nhận định.
Liên quan đến sự vụ 28.000 viên kim cương lậu có liên quan đến nguyên lãnh đạo P-Lab (công ty con của PNJ), phía PNJ đã có loạt thông tin đến khách hàng, cổ đông, nhà đầu tư. Công ty khẳng định sự vụ liên quan đến trách nhiệm cá nhân, đồng thời chia sẻ kim cương công ty nhập khẩu chính ngạch, hợp pháp và kim cương mua lại từ khách hàng theo chương trình thu mua của công ty.
Hoạt động kinh doanh nhập kim cương đầu vào và lượng tiêu thụ đầu ra của PNJ tiếp tục được quan tâm.
Là công ty trang sức lớn với chuỗi cửa hàng phủ sóng, PNJ hàng năm thu về hàng chục nghìn tỷ đồng doanh thu. 5 năm gần nhất, doanh thu công ty dao động 33.000-38.000 tỷ đồng/năm.
Theo ước tính của Công ty cổ phần Chứng khoán SSI, các sản phẩm liên quan đến kim cương hiện chiếm 33% doanh thu trang sức của PNJ bao gồm cả kim cương rời và trang sức kim cương. Như vậy, nguồn thu từ kim cương của công ty ước tính lên đến 12.000 tỷ đồng mỗi năm.
Về đầu vào, báo cáo thường niên của PNJ có ghi chi tiết lượng tiêu thụ kim cương hàng năm của công ty, cho thấy xu hướng tăng mạnh qua các năm. Năm 2020, PNJ sử dụng 52.137 carat kim cương nguyên liệu, con số này tăng lên 74.805 carat vào năm 2021 và đạt mức kỷ lục 146.298 carat trong năm 2022.
Riêng năm 2023, doanh nghiệp không tách riêng số lượng kim cương nguyên liệu sử dụng hàng năm mà gộp chung với các nguyên liệu đá quý trong tổng nguyên vật liệu đầu vào, đạt hơn 2,47 triệu carat.
Năm 2024, số liệu ghi nhận lượng kim cương sử dụng ở mức 107.970 carat.
Năm 2025, lượng kim cương sử dụng làm nguyên liệu chế tác trang sức mà gộp cùng đá quý và đá thường đạt hơn 914.100 carat.
Báo cáo không thể hiện giá thu mua và nơi mua đầu vào. Dù thế, trong chia sẻ mới đây liên quan đến lùm xùm P-Lab, Chủ tịch HĐQT PNJ cho biết kim cương của PNJ được nhập khẩu từ Thái Lan và Hong Kong (Trung Quốc).
Ở diễn biến khác, số liệu mới nhất của Cục Hải quan (Bộ Tài chính) về việc nhập khẩu kim cương của Việt Nam cũng có những điểm gây chú ý.
Theo thống kê của cục, năm 2025 Việt Nam nhập khẩu 241,2 triệu USD kim cương. Quy đổi ra tiền Việt Nam, tổng kim cương nhập năm qua của toàn nước cũng chỉ đạt trên 6.200 tỷ đồng. Tính riêng hai thị trường Hong Kong (Trung Quốc) và Thái Lan, tổng nhập khẩu toàn Việt Nam vào khoảng 10,7 triệu USD, tương đương 275 tỷ đồng.
Con số nhập khẩu của cả nước từ Cục Hải quan so với doanh thu của một đơn vị kinh doanh như trên có sự chênh lệch lớn gây chú ý. Về vấn đề này, đại diện PNJ nêu không có bình luận.
Hiện tại, trên thị trường, kim cương trên thị trường có nhiều mức giá, thấp nhất là từ 35 triệu đồng, cao nhất thì lên đến hàng nghìn tỷ đồng, thậm chí hàng tỷ USD. Giá kim cương được quyết định chủ yếu bởi tiêu chuẩn 4Cs gồm Carat (trọng lượng), Cut (giác cắt), Color (nước màu) và Clarity (độ tinh khiết).
Cử tri tỉnh Lâm Đồng phản ánh, việc mua bảo hiểm xe máy hiện nay còn mang tính hình thức, hiệu quả không cao, thủ tục giải quyết phức tạp.
Từ thực tế đó, cử tri đề nghị cơ quan chức năng xem xét sửa đổi hoặc bãi bỏ quy định bảo hiểm xe máy bắt buộc nếu không còn phù hợp với thực tiễn.
Về vấn đề này, Bộ Tài chính cho biết bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới là "bảo hiểm bắt buộc có đối tượng bảo hiểm là trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba, hành khách theo quy định của pháp luật".
Loại hình này đã được triển khai tại Việt Nam từ năm 1988 với mức phí bảo hiểm hiện nay chỉ từ 55.000 đồng hoặc 60.000 đồng nhưng "mức chi trả cao từ 50 triệu đồng (đối với chi trả bảo hiểm về tài sản) đến 150 triệu đồng (đối với chi trả bảo hiểm về sức khỏe, tính mạng)".
Dẫn chứng về tính cần thiết, Bộ Tài chính thông tin việc triển khai bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe ô tô, mô tô, xe máy diễn ra mạnh mẽ, bao gồm các nước phát triển có số lượng xe mô tô, xe máy thấp như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc hay các nước đang phát triển có số lượng lớn xe mô tô, xe máy tham gia giao thông như Ấn Độ, Trung Quốc, các nước ASEAN.
Tại Việt Nam, tổng số lượng xe máy đạt khoảng 72 triệu chiếc, tỷ lệ tai nạn từ xe mô tô, xe gắn máy chiếm đến 63,48%.
Tuy nhiên, tính đến năm 2025, số lượng xe máy tham gia bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chỉ chiếm khoảng 17% tổng số xe đang lưu hành.
Nhiều chủ xe máy chưa hiểu rõ mức độ quan trọng và ý nghĩa nhân văn của sản phẩm bảo hiểm này khi xảy ra thiệt hại về tài sản, sức khỏe, tính mạng của người thứ ba, dẫn đến việc chỉ mua bảo hiểm với mục đích đối phó khi có sự kiểm tra của cơ quan thẩm quyền.
Về các giải pháp tháo gỡ khó khăn, Bộ Tài chính cho biết hiện nay cơ chế chính sách đã được hoàn thiện tại Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 cùng Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 và các Nghị định liên quan. Các quy định mới này nhằm mục đích "gia tăng quyền lợi cho chủ xe cơ giới về phí bảo hiểm; số tiền bảo hiểm; đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục bồi thường".
Đặc biệt, từ ngày 1/12/2024, Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam đã thiết lập hotline 24/7 chung cho toàn thị trường để kịp thời ghi nhận và hướng dẫn giải đáp cho người dân về chế độ bảo hiểm này.
Bộ Tài chính sẽ tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định pháp luật về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới.
Trong giai đoạn tới, Bộ Tài chính cam kết sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ ngành liên quan để rà soát và sửa đổi Nghị định số 67/2023. Mục tiêu cốt lõi của việc sửa đổi này là giảm bớt các chi phí vận hành trung gian để tập trung nguồn lực chi trả cho người thụ hưởng.
Cơ quan quản lý cũng sẽ nghiên cứu cơ chế điều chỉnh phí bảo hiểm linh hoạt hơn, đồng thời tăng cường công tác thanh tra và kiểm tra để xử lý nghiêm các doanh nghiệp bảo hiểm gây khó khăn cho khách hàng. Những giải pháp này kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh bảo hiểm minh bạch, nơi quyền lợi của người dân được đặt ở vị trí trung tâm.
Bộ Tài chính nhấn mạnh, việc hoàn thiện pháp luật không chỉ dừng lại ở các quy định trên giấy mà phải chuyển hóa thành sự tin tưởng của người dân. Thông qua các đợt giám sát của Quốc hội, cơ quan này sẽ liên tục cập nhật tình hình thực thi để đảm bảo chính sách bảo hiểm bắt buộc xe máy thực sự trở thành công cụ bảo vệ cộng đồng an toàn và bền vững.
Tại cuộc họp về hướng sửa đổi Luật Đất đai ngày 26/5, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng luật này liên quan trực tiếp tới kinh tế, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và là nguồn lực quan trọng với phát triển đất nước.
Theo Phó thủ tướng, việc sửa Luật Đất đai lần này phải hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và giải quyết vướng mắc thực tế. Ồng yêu cầu phải đơn giản hóa thủ tục hành chính, không làm phát sinh thêm khó khăn cho người dân và doanh nghiệp. Thời gian giải quyết thủ tục về đất đai cần được rút ngắn theo hướng nhanh, gọn và hiệu quả hơn.
Cùng với đó, các chính sách về tài chính đất đai, quy hoạch và sử dụng đất cần được tối ưu để phục vụ phát triển. Việc này nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai - tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý.
Về quy trình, Phó thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm hoàn thiện dự thảo luật, nghị định và thông tư hướng dẫn để có thể triển khai ngay khi luật có hiệu lực.
Luật Đất đai 2024 có hiệu lực từ ngày 1/8/2024, song sau gần 2 năm triển khai đã phát sinh nhiều bất cập cần điều chỉnh. Một trong số đó là từ ngày 1/7/2025, cả nước thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gồm cấp tỉnh và xã/phường, trong khi Luật Đất đai hiện hành vẫn quy định hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo 3 cấp quốc gia, tỉnh và huyện.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mô hình quy hoạch 3 cấp này không còn phù hợp, gây chồng chéo và thiếu đồng bộ với các lĩnh vực khác sau khi bỏ cấp huyện.
Theo dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường lấy ý kiến, dự kiến 65 điều của luật năm 2024 sẽ được điều chỉnh. Trong đó, Bộ đề xuất cấp sổ đỏ cho đất mua bán bằng giấy viết tay giai đoạn 2014-2024, siết giao dịch đất trong thời gian chờ thu hồi và tăng phân cấp, phân quyền để phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết thời gian tới, cơ quan này sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội hồ sơ đề nghị bổ sung dự án Luật Đất đai (sửa đổi) vào chương trình lập pháp năm 2026.
