Lão hóa không còn là vấn đề của tuổi già từ 60 mà đang xuất hiện sớm ở “tuổi trẻ”, đặc biệt từ 30 – 40 tuổi. Các dấu hiệu như da lão hóa, mệt mỏi, rối loạn chuyển hóa khiến nhiều người tự ti về ngoại hình và sức khỏe. Áp lực công việc, lối sống thiếu lành mạnh và tình trạng viêm mạn tính là những yếu tố thúc đẩy quá trình này. Không chỉ ảnh hưởng diện mạo, lão hóa sớm còn tác động đến tâm lý và chất lượng sống.
Vì vậy, cần nhận diện sớm và kết hợp thay đổi lối sống với các giải pháp y học để làm chậm lão hóa.
Theo bác sĩ Phan Thanh Hào, lão hóa là quá trình suy giảm cấu trúc và chức năng của cơ thể. Sự suy giảm này biểu hiện từ bên ngoài như da, tóc, hệ cơ xương khớp đến các cơ quan bên trong với nhiều bệnh lý chuyển hóa như tiểu đường, rối loạn mỡ máu, tim mạch, rối loạn miễn dịch, thậm chí ung thư.
Nguyên nhân gây lão hóa rất đa dạng, từ tổn thương DNA, rối loạn ti thể đến yếu tố di truyền. Tuy nhiên, hai nguyên nhân quan trọng được nhấn mạnh là viêm mạn tính và sự suy giảm số lượng tế bào trong cơ thể.
Đây cũng là lý do nhóm nghiên cứu của Bệnh viện Quốc tế DNA và Đại học Quốc gia TP.HCM tập trung vào lão hóa do viêm và vai trò của tế bào gốc trong việc cải thiện tình trạng này.
Theo ông, thực tế, rất khó để có một liệu pháp giải quyết toàn bộ các nguyên nhân gây lão hóa. Vì vậy, từ năm 2000, khái niệm “lão hóa viêm” đã được đưa ra nhằm giúp các nhà khoa học định hướng nghiên cứu rõ ràng hơn.
“Trước đây, lão hóa thường được xem là vấn đề của người trên 60 tuổi. Tuy nhiên, hiện nay các bệnh lý do viêm mạn tính đang ngày càng trẻ hóa. Ở độ tuổi 40, nhiều người đã mắc tiểu đường tuýp 2, béo phì, rối loạn lipid máu… Điều này cho thấy lão hóa viêm đang xảy ra sớm hơn”, bác sĩ Phan Thanh Hào dẫn giải.
Theo ông, các nghiên cứu cho thấy từ khi sinh ra đến 30 tuổi, số lượng tế bào gốc trong cơ thể giảm dần một cách tự nhiên. Đến 30 tuổi, cơ thể mất khoảng 25%, và từ 40 – 50 tuổi có thể giảm đến 40 lần so với ban đầu.
Điều này đặt ra câu hỏi, liệu việc bổ sung tế bào gốc có giúp làm chậm quá trình lão hóa hay không?
Tế bào gốc có khả năng biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau, đồng thời có chức năng tái tạo, sửa chữa mô, kháng viêm và điều hòa miễn dịch. Chính những đặc tính này khiến chúng trở thành ứng viên tiềm năng trong điều trị lão hóa do viêm. Trên thế giới, đã có nhiều nghiên cứu về tế bào gốc trung mô, tuy nhiên phần lớn tập trung vào nhóm người cao tuổi.
Nhóm nghiên cứu tại Việt Nam, phối hợp với các nhà khoa học của Đại học Quốc gia TP.HCM đã nghiên cứu tiên phong, đã đặt ra câu hỏi: liệu tế bào gốc trung mô có thể cải thiện các bệnh lý do viêm mạn tính ở người trung niên hay không? Và nhóm nghiên cứu dùng nguồn tế bào gốc từ mô mỡ tự thân và tế bào gốc từ dây rốn được nuôi cấy tại ngân hàng tế bào gốc DNA.
Đối tượng nghiên cứu là 72 người người từ 40 tuổi trở lên, mắc các bệnh như tiểu đường tuýp 2, rối loạn lipid máu, béo phì. Những trường hợp mắc bệnh nặng như rối loạn đông máu, suy tim, suy hô hấp được loại trừ. Quy trình nghiên cứu kéo dài 180 ngày, với hai lần truyền tế bào gốc cách nhau 3 tháng.
Kết quả cho thấy các chỉ số Cytokin gây viêm trong các bệnh tiểu đường, mỡ máu có cải thiện. Đặc biệt, trên từng bệnh nhân, chất lượng da cải thiện rõ rệt, nếp nhăn giảm, giấc ngủ và tinh thần tốt hơn, sức khỏe được nâng cao… Không ghi nhận tác dụng phụ hay yếu tố bất lợi nào xảy ra trong suốt quá trình thực hiện. Từ đó, nhóm nghiên cứu kết luận liệu pháp tế bào gốc trung mô an toàn và có hiệu quả trong việc giảm viêm mạn tính, góp phần làm chậm quá trình lão hóa.
Bác sĩ Phan Thanh Hào khẳng định: Đây là kết quả của một đề tài có sự hợp tác giữa nhiều nhà khoa học, từ bác sĩ thực hiện lâm sàng, đến các chuyên gia nuôi cấy tế bào và các tiến sĩ, phó giáo sư chuyên ngành sinh học thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM thực hiện, với chất lượng tế bào đạt các chuẩn GMP – WHO. Và đề tài nghiên cứu được thực hiện trong gần 5 năm (2020 – 2025), qua hai giai đoạn và đã được Hội đồng đạo đức Bộ Y tế nghiệm thu.
Hiện nay, tế bào gốc là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển công nghệ sinh học và y học hiện đại của Việt Nam, được Nhà nước định hướng đầu tư và phát triển lâu dài. Điều này được cụ thể hóa trong các chỉ thị, nghị quyết, quyết định của Đảng, Nhà nước.
Tại sự kiện, bác sĩ Nguyễn Minh Vũ - Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ chia sẻ, tròn hai năm từ ca ghép thận thành công đầu tiên, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật ghép thận từ các chuyên gia Bệnh viện Chợ Rẫy.
Đến nay đã thực hiện thành công 20 ca ghép thận - từ đây mở ra cơ hội sống mới cho nhiều bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối ở miền Tây Nam bộ.
Kể từ sau khi Bộ Y tế có Quyết định công nhận bệnh viện đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật lấy, ghép thận từ người hiến sống và người hiến chết não, ca ghép thận đầu tiên ca ghép thận đầu tiên của vùng Đồng bằng sông Cửu Long được thực hiện thành công tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ ngày 25-4-2024, với sự hỗ trợ chuyên môn trực tiếp của các chuyên gia Bệnh viện Chợ Rẫy.
Từ đây bệnh viện trở thành trung tâm thực hiện kỹ thuật ghép thận/bộ phận cơ thể người thứ 26 của cả nước.
Đến nay, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ đã thực hiện thành công 20 ca ghép thận, trong đó có 15 trường hợp ghép cùng huyết thống, 3 trường hợp ghép giữa vợ và chồng và 2 trường hợp ghép từ người hiến chết não.
Theo đánh giá của Hội đồng chuyên môn, các bệnh nhân sau ghép đều có diễn tiến ổn định, chức năng thận ghép duy trì tốt; chất lượng cuộc sống người được ghép cải thiện rõ rệt.
Dấu mốc quan trọng khác thực hiện là ca lấy - ghép đa tạng từ người hiến chết não đầu tiên thực hiện vào ngày 12-11-2025 tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ. Từ người hiến chết não, 6 đơn vị tạng được điều phối đến nhiều bệnh viện trên cả nước.
Hai quả thận được ghép cho hai bệnh nhân tại Bệnh viện đa khoa Trung ương Cần Thơ, tim và một phần gan được chuyển đến Bệnh viện Trung ương Quân đội 108; phần gan còn lại được ghép cho bệnh nhi tại Bệnh viện Nhi Trung ương; giác mạc được điều phối về Bệnh viện Chợ Rẫy.
Theo bác sĩ Nguyễn Minh Vũ, từ nền tảng ghép thận sau 20 ca thành công, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ đang tiếp tục chuẩn bị triển khai ghép gan với các ê-kíp được đào tạo chuyên sâu tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM.
PGS.TS Thái Minh Sâm - Phó chủ tịch Hội Tiết niệu - Thận học TP HCM, nguyên Trưởng khoa Tiết niệu, Bệnh viện Chợ Rẫy, nói: Việc một bệnh viện, trung tâm ghép thận thực hiện thành công 10 ca trong năm đầu tiên và 20 ca trong 2 năm không nhiều. Đặc biệt là khi mọi việc còn mới mẻ, đòi hỏi sự quyết tâm lớn từ lãnh đạo bệnh viện và cả tập thể.
Theo bác sĩ Sâm, đối với người bệnh, ghép thận không đơn thuần là một phương pháp điều trị, mà là cơ hội được sống một cuộc đời mới, đặc biệt khi việc thực hiện ca ghép được đưa về gần vùng đất nơi mình sinh sống - miền Tây Nam bộ.
Từ những ngày phải gắn bó với máy lọc máu, cuộc sống bị giới hạn bởi bệnh tật, họ đã có thể trở lại sinh hoạt bình thường, lao động và chăm lo cho gia đình. Việc này có ý nghĩa rất lớn, đòi hỏi sự nỗ lực của cả đội ngũ y bác sĩ, tập thể bệnh viện.
Gan đảm nhận vai trò chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng và loại bỏ các chất có hại khỏi cơ thể. Trong khi đó, cơ bắp giúp vận động và duy trì sức mạnh thể chất, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Gan cũng tham gia điều hòa lượng đường trong máu bằng cách dự trữ và giải phóng đường glucose khi cần thiết. Cơ bắp là một trong những nơi sử dụng đường glucose lớn nhất trong cơ thể. Vì vậy, hoạt động bình thường của gan giúp cơ bắp có đủ năng lượng để vận động và duy trì sức mạnh.
Ngoài ra, gan còn sản xuất nhiều loại protein quan trọng với sự phát triển cơ bắp. Khi chức năng gan suy giảm kéo dài, khả năng tổng hợp các chất này cũng giảm theo, từ đó ảnh hưởng đến quá trình duy trì khối cơ.
Mối liên hệ giữa gan và cơ bắp không chỉ diễn ra theo 1 chiều. Sự suy giảm khối lượng cơ cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe gan.
Cơ bắp là nơi sử dụng phần lớn glucose trong máu sau bữa ăn. Khi khối lượng cơ giảm, khả năng tiêu thụ glucose của cơ thể cũng giảm theo. Điều này có thể dẫn đến kháng insulin, tức là tình trạng các tế bào phản ứng kém với hoóc môn insulin.
Kháng insulin là một trong những cơ chế quan trọng dẫn đến gan nhiễm mỡ. Khi cơ thể không sử dụng glucose hiệu quả, gan có xu hướng chuyển phần năng lượng dư thừa thành mỡ và tích tụ trong tế bào gan.
Nghiên cứu công bố trên chuyên san Hepatology cho thấy người có khối lượng cơ cao hơn ít có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ hơn. Đồng thời, duy trì hoặc tăng khối lượng cơ theo thời gian cũng giúp cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ.
Ngoài ra, bệnh gan mạn tính có thể gây mất cơ. Một trong những nguyên nhân là gan suy yếu không còn khả năng dự trữ glycogen hiệu quả như trước. Glycogen là dạng dự trữ năng lượng từ glucose. Khi nguồn dự trữ này suy giảm, cơ thể buộc phải sử dụng protein trong cơ bắp để tạo năng lượng. Quá trình này diễn ra trong thời gian dài sẽ khiến khối lượng cơ giảm dần theo thời gian.
Khi chúng ta tập thể dục hoặc vận động, cơ bắp sẽ giải phóng các chất tín hiệu sinh học myokine vào máu. Một số myokine giúp tăng sử dụng glucose, thúc đẩy quá trình đốt mỡ và giảm phản ứng viêm trong cơ thể. Nhờ cơ chế này, tập luyện thường xuyên sẽ giúp hạn chế sự tích tụ mỡ trong gan, theo Medical News Today.
Báo cáo mới nhất công bố ngày 31/5 tại Hội nghị Thường niên của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO) diễn ra ở Chicago, Mỹ, cho thấy viên uống daraxonrasib giúp người bệnh kéo dài thời gian sống thêm trung vị lên 13,2 tháng. Con số này cao gấp đôi so với mức 6,6 tháng của nhóm tiếp nhận hóa trị truyền thống.
Nghiên cứu lâm sàng pha 3 này do Viện Ung thư Dana-Farber (Mỹ) dẫn đầu, thực hiện trên 500 bệnh nhân tại Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á. Trong đó, 248 người sử dụng tân dược daraxonrasib và 252 người điều trị bằng hóa trị.
Không chỉ cải thiện tỷ lệ sinh tồn, viên uống một lần mỗi ngày này còn thể hiện độ an toàn cao khi chỉ có 43,6% bệnh nhân gặp tác dụng phụ nghiêm trọng, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 57,5% ở nhóm hóa trị. Kết quả trên cũng đã được xuất bản đồng thời trên tạp chí y khoa danh tiếng New England Journal of Medicine.
Dù hãng dược chủ quản Revolution Medicines chưa công bố giá bán chính thức, giới phân tích tài chính đã dự báo mức chi phí đắt đỏ cho liệu pháp này nhờ hiệu quả lâm sàng vượt trội. Trong báo cáo gửi các nhà đầu tư hồi tháng 4, ngân hàng đầu tư Stifel nhận định kết quả kéo dài thời gian sống tổng thể (OS) giúp daraxonrasib đủ điều kiện áp dụng khung định giá cao cấp.
Các chuyên gia tại Stifel ước tính nhà sản xuất có thể định giá mỗi tháng thuốc khoảng 30.547 đến 37.318 USD (hơn 804-982 triệu đồng). Như vậy, một người bệnh sẽ cần chi trả khoảng 237.000 đến 269.000 USD (tương đương 6,2-7 tỷ đồng) cho toàn bộ liệu trình điều trị.
Sự xuất hiện của daraxonrasib mang lại hy vọng lớn cho cộng đồng y khoa trong cuộc chiến chống lại một trong những căn bệnh ác tính nguy hiểm nhất thế giới. Do không có triệu chứng sớm, khoảng 80% bệnh nhân ung thư tuyến tụy chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn tiến triển hoặc di căn.
Tại Mỹ, căn bệnh này cướp đi sinh mạng của khoảng 50.000 người trong số 60.000 ca mắc mới mỗi năm. Ung thư tụy tại Việt Nam cũng là một trong những bệnh lý ác tính nguy hiểm nhất với tỷ lệ tử vong cực kỳ cao do bệnh thường diễn tiến âm thầm và khó phát hiện ở giai đoạn sớm. Theo số liệu từ Tổ chức Ung thư toàn cầu, Việt Nam ghi nhận hơn 1.250 ca mắc mới và tới 1.220 ca tử vong mỗi năm, cho thấy số lượng người chết gần như tương đương với số ca mắc.
Revolution Medicines chế tạo daraxonrasib nhằm nhắm trúng đích gene đột biến KRAS thuộc họ gene RAS, tác nhân gây ra hơn 90% số ca bệnh. Là chất ức chế đa chọn lọc RAS ở trạng thái hoạt động RAS(ON) thế hệ mới, thuốc hoạt động bằng cách gắn kết các phân tử để bắt giữ và vô hiệu hóa hoàn toàn protein nuôi dưỡng tế bào ác tính. Cơ chế này giúp ngăn chặn khối u phát triển mà không phụ thuộc vào việc bệnh nhân có mang biến thể KRAS nào hay không.
Nhiều chuyên gia ung bướu hàng đầu đánh giá rất cao ý nghĩa của nghiên cứu mới. Bác sĩ Rachna Shroff, Trưởng khoa Ung bướu tại Trung tâm Ung thư thuộc Đại học Arizona, đồng thời là chuyên gia về ung thư tiêu hóa của ASCO, chia sẻ bà đã bật khóc ngay tại phòng khám khi lần đầu đọc kết quả thử nghiệm. Bà nhận định đây là nghiên cứu có tác động vô cùng lớn lao, mang lại thời gian sống sót chưa từng có tiền lệ và thay đổi hoàn toàn cục diện điều trị cho người bệnh sau 16 năm bà công tác trong ngành.
Đồng quan điểm, tiến sĩ Julie Gralow, Giám đốc Y khoa kiêm Phó Chủ tịch điều hành ASCO, gọi phát kiến này là "một cú ghi điểm tuyệt đối thay đổi cuộc chơi". Giám đốc điều hành của Revolution Medicines, ông Mark Goldsmith, cũng khẳng định phát hiện mới khẳng định tiềm năng cách mạng hóa phác đồ điều trị cho các bệnh nhân ung thư biểu mô tuyến ống tụy vốn có rất ít lựa chọn hiệu quả suốt nhiều thập kỷ qua.
Theo các chuyên gia, chi phí phát triển và đưa một loại thuốc điều trị trúng đích từ phòng thí nghiệm đến tay người bệnh vô cùng đắt đỏ, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lên tới hàng tỷ USD. Các hãng dược phẩm phải chi trả những khoản tiền khổng lồ cho quá trình nghiên cứu khoa học kéo dài nhiều năm, thử nghiệm lâm sàng đa quốc gia phức tạp và tỷ lệ thất bại của các hoạt chất thử nghiệm là cực kỳ cao.
Do thời hạn bảo hộ bản quyền có giới hạn, các nhà sản xuất buộc phải định giá sản phẩm ở mức cao để nhanh chóng thu hồi vốn đầu tư và tái đầu tư cho các dự án y học tương lai.
Khác với hóa trị truyền thống tác động diện rộng, thuốc nhắm trúng đích được thiết kế chuyên biệt cho những nhóm bệnh nhân mang đột biến gene cụ thể, khiến quy mô thị trường tiêu thụ bị thu hẹp đáng kể. Để bù đắp cho lượng người tiếp cận hạn chế này, chi phí trên mỗi liều thuốc buộc phải đẩy lên mức rất cao nhằm đảm bảo hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp.
