Người miền Tây vốn gắn bó với sông nước, quen với những loài cá dân dã như cá linh, cá kèo, cá lóc, cá tra… nhưng nhắc đến cá cháy, nhiều người chỉ biết mà chưa từng thấy. Bởi loài cá này cực kỳ hiếm, chỉ sinh sống ở một đoạn sông nhỏ thuộc xã Tích Thiện, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long – nơi nước mặn và nước ngọt giao thoa. Chính sự “độc địa” ấy khiến cá cháy không thể sống ở nơi khác.
Theo người dân địa phương, cá cháy chỉ xuất hiện khi gió chướng bắt đầu thổi, tầm tháng Hai âm lịch. Đó là mùa sông Hậu đẹp nhất, nước trong, phù sa hiền hòa. Ngư dân Tân Vinh hay Vàm Tấn khi ấy lại rủ nhau thả lưới từ tờ mờ sáng, mong có cơ may gặp cá cháy. Bởi ai cũng biết, có khi cả chục năm trời mới may mắn bắt được một con.
Theo người dân địa phương, cá cháy chỉ xuất hiện vào mùa gió chướng, tức khoảng tháng Hai Âm lịch hằng năm. Khi ấy, những chiếc xuồng gỗ ở Tân Vinh, Vàm Tấn lại tấp nập quăng lưới đón mùa cá cháy – mùa của no đủ và mong chờ.
Thời xưa, cá cháy từng là nguồn sống chính của nhiều hộ dân ven sông. Chỉ cần một buổi sớm ra sông, người dân đã có thể mang về vài con cá cháy tươi rói, đem kho, nấu canh hoặc bán ra chợ.
Nhưng nay, theo lời các ngư dân lâu năm, loài cá này gần như đã biến mất, để lại trong lòng người miền Tây một nỗi tiếc nhớ không nguôi.
Thoạt nhìn, cá cháy có hình dáng khá giống cá mè dảnh, thân thon, vảy ánh bạc, nặng 2–4kg. Tuy nhiên, thịt cá cháy lại mang vị ngọt thanh, béo nhẹ và thơm đặc trưng của sông nước, điều mà không loài cá nào có được.
Cá cháy nhiều xương, nhưng xương nhỏ, mềm, và đặc biệt là khi kho kỹ thì gần như tan ra. Người dân Trà Ôn thường kho mặn bằng lửa riu riu, để cá thấm đều gia vị, xương nhừ, thịt săn lại, vừa đậm vừa béo. Món cá cháy kho mặn ăn với cơm trắng, dưa chua thì không gì sánh bằng.
Ngoài ra, người dân còn nấu canh chua cá cháy – món ăn đặc trưng nhất của vùng sông nước. Nồi canh chua bốc khói nghi ngút, tỏa hương thơm từ vị chua nhẹ của xoài xanh, vị ngọt của cá, hòa cùng rau đồng nội như bông súng, rau muống, lục bình non. Trứng cá cháy vàng óng, béo ngậy, cắn một miếng là thấy vị béo lan khắp đầu lưỡi. Nhiều người sành ăn còn thích cách nấu đơn giản hơn – chỉ thả cá vào nước sôi, không nêm gì nhiều – để giữ trọn hương vị ngọt lành của sông Hậu.
Với người ưa vị đậm, cá cháy kho tiêu lại là lựa chọn hoàn hảo. Thịt cá săn chắc, quyện vị cay của tiêu, ăn cùng cơm nóng là đủ ấm lòng trong những chiều mưa. Còn cháo cá cháy, món ăn dân dã mà thanh mát lại hợp với những buổi sáng yên bình, khi khói bếp quê lan nhẹ theo gió.
Đặc biệt, cá cháy còn góp mặt trong món lẩu mắm, niềm tự hào của miền Tây. Thịt cá cháy hòa quyện vị đậm đà của mắm, ăn kèm bông điên điển, rau nhút, kèo nèo, càng cua, tạo nên hương vị khó quên. Hoặc với những ai thích vị chua thanh, gỏi cá cháy ăn kèm khế chua, chuối chát, rau thơm cũng là một trải nghiệm thú vị.
Dù nay cá cháy gần như vắng bóng trên sông Hậu, người dân Trà Ôn vẫn luôn tự hào về loài cá “độc nhất vô nhị” này. Với họ, cá cháy không chỉ là món ăn, mà là ký ức, là hương vị quê nhà.
Mỗi mùa gió chướng về, người dân nơi đây lại hướng ánh mắt về dòng sông, mong một ngày nào đó, chiếc lưới sớm mai sẽ “vướng” một con cá cháy như một phép màu của thiên nhiên. Bởi với họ, cá cháy không chỉ là món ăn, mà là niềm tin, là chứng nhân của một thời no ấm, là câu chuyện mà ông bà vẫn kể bên hiên nhà mỗi chiều.
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và điều trị thành công cho bệnh nhân N.V.T (66 tuổi, Hà Nội) nhập viện trong tình trạng suy hô hấp, khó thở nghiêm trọng.
Theo người nhà, ông T. có thói quen nhai đá viên để giải nhiệt nhanh sau mỗi lần đi đánh bóng hoặc đi ngoài trời nắng về.
Khai thác tiền sử bệnh, được biết 2 ngày trước khi nhập viện, ông bắt đầu đau họng, đau amidan kèm sốt cao. Chỉ sau một ngày, tình trạng nhanh chóng chuyển nặng, ông xuất hiện triệu chứng khó nuốt, khó thở và được người nhà đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cấp cứu.
Bác sĩ Trịnh Thùy Liên, chuyên khoa Tai Mũi Họng, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, người trực tiếp điều trị cho biết: Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng niêm mạc họng viêm đỏ, lưỡi gà nề mọng. Khối phồng có điểm mủ trắng đẩy phồng thành bên họng, viêm phù nề lan tỏa toàn bộ thanh quản. Đặc biệt, nắp thanh thiệt phù nề hình ‘mõm cá mè’, khiến khe thở thanh môn bị chít hẹp, ứ đọng nhiều đờm rãi.
Kết quả xét nghiệm cho thấy tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng: Số lượng bạch cầu tăng cao, định lượng CRP (chỉ số viêm) tăng lên 55.1 mg/L. Chụp cắt lớp vi tính cho thấy xuất hiện ổ áp xe quanh amidan trái kích thước lên tới 16×41 mm, kèm theo các tổn thương vôi hóa gây hẹp vùng hầu họng và đường thở. Bệnh nhân được chẩn đoán áp xe quanh amidan trái thể dưới, viêm phù nề thanh thiệt cấp.
Theo Bác sĩ Trịnh Thùy Liên, đây là ca bệnh khó do bệnh nhân lớn tuổi, ổ áp xe nằm ở vị trí phức tạp (thể dưới) và đường thở đã bị chít hẹp gần như hoàn toàn. Việc đặt ống thở qua đường miệng để gây mê phẫu thuật đối mặt với nguy cơ thất bại cao.
"Nếu không đặt được ống thở, chúng tôi buộc phải mở nội khí quản qua da để hỗ trợ thở máy. Rất may, nhờ kinh nghiệm xử trí, ê-kíp đã đặt nội khí quản thành công, tạo điều kiện thuận lợi để chích rạch, dẫn lưu ổ áp xe", bác sĩ Trịnh Thùy Liên chia sẻ.
Sau 5 ngày điều trị tích cực và thực hiện thủ thuật chích dẫn lưu ổ áp xe, sức khỏe của ông T. đã hồi phục ổn định và được xuất viện.
Các bác sĩ cho biết, khi cơ thể đang nóng sau vận động hoặc đi nắng, việc uống nước đá lạnh đột ngột có thể tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ lớn tại vùng họng. Điều này khiến niêm mạc họng và amidan bị kích thích mạnh, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây viêm và hình thành ổ áp xe.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân nên từ bỏ thói quen nhai đá, uống nước lạnh thường xuyên vì việc này không chỉ ảnh hưởng tới răng miệng mà còn làm tăng nguy cơ viêm họng, viêm amidan kéo dài và các biến chứng như áp xe quanh amidan. Đặc biệt không uống nước quá lạnh khi vừa đi nắng về. Nên uống nước ấm hoặc nước lọc ở nhiệt độ phòng, uống từng ngụm nhỏ để cơ thể thích nghi dần. Với trường hợp của ông T., sau 1 tháng khi tình trạng viêm ổn định, ông cần thực hiện phẫu thuật cắt amidan để triệt tiêu nguy cơ tái phát.
Áp xe amidan thể dưới là một biến chứng nguy hiểm. Nếu người dân thấy các dấu hiệu đau họng kèm khó nuốt, khó thở và sốt cao, cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được xử lý kịp thời, tránh nguy cơ suy hô hấp dẫn đến tử vong.
Các bác sĩ cũng lưu ý, nhiều người chủ quan với triệu chứng đau họng, tự mua thuốc điều trị tại nhà hoặc cố chịu đựng nên khi nhập viện, ổ áp xe đã lan rộng, gây nguy cơ tắc nghẽn đường thở.
Ớt là một loại quả quen thuộc. Theo SciTech Daily, ngày càng nhiều bằng chứng khoa học cho thấy thêm ớt vào món ăn có thể là một trong các phương pháp dễ dàng nhất để sống thọ hơn, giảm nguy cơ tử vong vì một số "bệnh thời đại".
Đáng chú ý một trong các nghiên cứu đó đến từ Trường Y khoa Larner thuộc Đại học Vermont (Mỹ). Các tác giả đã phân tích dữ liệu từ hơn 16.000 người với thời gian theo dõi trung bình gần 19 năm.
Sau thời gian theo dõi, tỉ lệ tử vong chung là 21,6% ở những người thường xuyên ăn ớt đỏ cay, so với 33,6% ở những người không ăn. Nhìn chung, việc ăn ớt đã giúp giảm đến 13% nguy cơ tử vong trong 19 năm, theo bài công bô trên tạp chí khoa học PLOS One.
Nghiên cứu thứ 2 là một phân tích tổng hợp quy mô lớn dựa trên 4 nghiên cứu nhỏ hơn, với bộ dữ liệu gồm hơn 570.000 người ở Mỹ, Ý, Trung Quốc và Iran.
Kết quả được công bố bởi Hiệp hội Tim mạch Mỹ cho biết khi so với những người hiếm khi hoặc không bao giờ ăn ớt, những người thường xuyên ăn ớt có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch thấp hơn 26% , nguy cơ tử vong do ung thư thấp hơn 23% và nguy cơ tử vong do bất kỳ nguyên nhân nào thấp hơn 25%.
Các căn bệnh nói trên là những nguyên nhân hàng đầu khiến tuổi thọ bị rút ngắn đối với người dân trên toàn thế giới. Vì vậy, tác dụng lên các căn bệnh trên đã giúp người ăn ớt sống thọ hơn đáng kể.
Các nghiên cứu của Mỹ cũng phù hợp với kết quả từ một nghiên cứu lớn khác ở Trung Quốc, theo dõi hơn 486.000 người trong khoảng 12 năm.
Ngoài ra, nghiên cứu Trung Quốc phát hiện những người ăn đồ ăn cay ít nhất một lần một tuần có nguy cơ mắc bệnh mạch máu nói chung thấp hơn một chút, đặc biệt là bệnh tim thiếu máu cục bộ và các biến cố mạch vành nghiêm trọng, vốn là những nguyên nhân có thể gây tử vong sớm.
Một lời giải thích cho việc người ăn ớt sống thọ, ít mắc các bệnh nguy hiểm hơn là hợp chất capsaicin trong ớt.
Hợp chất này tạo nên vị cay của ớt, được cho là có tác dụng chống viêm, chống oxy hóa, chống ung thư và điều hòa đường huyết.
Dưới đây là những lợi ích tuyệt vời của ớt không phải ai cũng biết:
Theo trang Healthline, chỉ với 15g ớt đỏ tươi đã cung cấp một lượng dinh dưỡng đáng kể, bao gồm:
- Lượng calo: 6
- Nước: 88%
- Protein: 0,3g
- Carbs: 1,3g
- Đường: 0,8g
- Chất xơ: 0,2g
- Chất béo: 0,1g
Ớt đỏ còn là nguồn cung cấp vitamin C, vitamin B6, vitamin K1, vitamin A, kali và đồng, giúp cơ thể khỏe mạnh và phòng tránh nhiều bệnh tật.
- Rất tốt cho tim mạch: Nếu bạn ăn ớt thường xuyên có thể giảm nguy cơ xơ vữa động mạch bằng cách giảm cholesterol trong máu và mức chất béo trung tính và giảm sự kết tập tiểu cầu, giảm hình thành cục máu đông. Đặc biệt các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những người ăn cay ít nhất 4 lần một tuần đã giảm nguy cơ tử vong vì đau tim đến 40% và giảm nguy cơ tử vong do đột quỵ hoặc bệnh não đến 50%, theo Insider.
- Có thể kháng viêm, giảm đau hiệu quả: Có thể nhiều người không biết capsaicin trong ớt có đặc tính kháng viêm và có thể làm giảm sưng hiệu quả như uống thuốc kháng viêm. Capsaicin có thể ức chế mạnh một chất liên quan đến quá trình viêm gọi là Neuropeptide, từ đó, có khả năng trì hoãn sự khởi phát và là giảm sự phát triển của viêm khớp, theo whfood.com.
- Tốt cho hệ miễn dịch: Ớt chứa đầy vitamin A và vitamin C, có thể giúp tăng cường hệ thống miễn dịch. Được gọi là vitamin chống nhiễm trùng, vitamin A rất cần thiết để bảo vệ màng nhầy, đường mũi, phổi, đường ruột và đường tiết niệu và đóng vai trò là tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể chống lại mầm bệnh xâm nhập.
- Kéo dài tuổi thọ: Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Ý, được công bố ngày 16/12 trên Tạp chí của Đại học Tim mạch Mỹ, cho thấy ăn ớt 4 lần một tuần giúp giảm 23% nguy cơ mắc các bệnh gây tử vong, theo Insider.
- Tốt cho tâm trạng: Các capsicum trong ớt kích hoạt, làm tăng mức endorphin và serotonin trong cơ thể. Từ đó, cải thiện tâm trạng, tạo cảm giác hưng phấn.
- Giảm cân hiệu quả hiệu quả: Trong một số nghiên cứu cho thấy capsaicin trong ớt giúp giảm cảm giác thèm đồ béo và ngọt và tăng đốt cháy chất béo. Nếu tiêu thụ capsicum có thể làm tăng tốc độ trao đổi chất lên gần 50%, từ đó có thể dẫn đến giảm cân.
- Ngăn ngừa ung thư: Ăn ớt thường xuyên có thể chống lại ung thư vì ớt chứa đầy chất chống ô xy hóa, bảo vệ cơ thể khỏi những thiệt hại do các gốc tự do gây ra. Từ đó, ngăn ngừa nhiều loại ung thư. Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy ăn ớt có thể ức chế sự phát triển của khối u tuyến tiền liệt, theo whfood.com. Nghiên cứu cũng tiết lộ rằng ớt có thể giúp làm chậm sự lây lan của ung thư phổi. Capsaicin ngăn chặn các tế bào phổi lan vào các mô khác, theo Longevitylive.com.
Đầu tháng 4, truyền thông thành phố Rotterdam đăng ảnh tranh cử của bà Patricia Reichman. Bức ảnh cho thấy một phụ nữ tóc vàng, mắt nâu, làn da không nếp nhăn. Tuy nhiên sau khi trúng cử chức ủy viên hội đồng thành phố, cử tri phát hiện diện mạo ngoài đời của bà quá khác biệt.
Trả lời dư luận, bà Reichman cho biết đã dùng một công cụ trực tuyến để tăng độ nét do ảnh gốc có độ phân giải thấp. Bà nói diện mạo hiện tại khác biệt là do tác dụng phụ của thuốc đang điều trị bệnh.
Bà Reichman cho biết diện mạo hàng ngày của mình vẫn trẻ trung giống trong ảnh. "Mọi người thường khen tôi trẻ, có người nhầm tôi là bạn gái của con trai khi đi cùng nhau", bà nói.
Tuy nhiên, đảng Leefbaar Rotterdam bác bỏ lời giải thích này. Tuyên bố cho biết thông tin bà Reichman cung cấp không khớp với thực tế. Tổ chức này xác định AI đã can thiệp sâu khiến bức ảnh không phản ánh đúng sự thật.
Đảng Leefbaar Rotterdam yêu cầu bà Reichman từ chức ủy viên hội đồng. Sau khi bà khước từ, tổ chức này quyết định thu hồi tư cách đảng viên và chính thức khai trừ bà. Theo luật, bà vẫn giữ được vị trí của mình và tiếp tục hoạt động tại hội đồng với tư cách là một ủy viên độc lập.
Trên mạng xã hội, nhiều người chỉ ra việc "tăng độ nét" không thể đổi cả màu mắt. Một tài khoản bình luận: "Chắc chắn các loại thuốc điều trị đã khiến bà ấy mang diện mạo của tuổi 59, chứ hoàn toàn không phải do bà ấy đã 59 tuổi".
Vụ việc làm dấy lên tranh cãi trong bối cảnh Luật Bầu cử Hà Lan bỏ ngỏ các quy định cấm sử dụng ảnh AI trong tranh cử. Do thiếu chế tài pháp lý, án phạt duy nhất đối với bà Reichman là hình thức kỷ luật nội bộ từ đảng do vi phạm nguyên tắc về sự trung thực với cử tri.
Một nghiên cứu của Đại học Amsterdam chỉ ra có tới 90% hình ảnh do AI tạo ra trong chiến dịch bầu cử địa phương tại Hà Lan không hề được dán nhãn cảnh báo.
