Trong cái nóng lên tới 40°C, một người đàn ông khoảng 30 tuổi tại Trung Quốc làm công việc khuân vác hàng hóa ngoài trời như thường lệ. Chỉ sau khoảng 2 giờ làm việc, anh bất ngờ ngã quỵ, được đưa đi cấp cứu nhưng không qua khỏi. Nguyên nhân tử vong được xác định là say nắng.
Say nắng (sốc nhiệt) là giai đoạn nặng nhất của bệnh lý do nhiệt. Đây là tình trạng thân nhiệt tăng vọt trên 40°C, kèm theo rối loạn thần kinh và tổn thương cơ quan.
Khác với say nóng, say nắng thường xảy ra đột ngột, đặc biệt khi tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng gay gắt trong thời gian dài, như làm việc ngoài trời giữa trưa hoặc di chuyển dưới nắng nóng.
Các dấu hiệu điển hình của say nắng gồm:
-Sốt cao trên 40°C.
-Da nóng, đỏ, có thể khô hoặc ít mồ hôi.
-Rối loạn ý thức: lú lẫn, nói nhảm, co giật.
-Thở nhanh, tim đập nhanh.
-Có thể hôn mê.
Theo các chuyên gia, say nắng là tình trạng cấp cứu y khoa, nếu không xử trí kịp thời có thể gây tổn thương não, tim, thận và thậm chí tử vong.
-Lao động nặng hoặc tập thể dục dưới trời nắng
Các bác sĩ cho biết phần lớn trường hợp say nắng xảy ra khi cơ thể phải vận động cường độ cao trong thời tiết oi bức. Công nhân xây dựng, shipper, người bốc vác hay những người chạy bộ, chơi thể thao ngoài trời là nhóm có nguy cơ cao. Điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn cảm thấy bình thường trước khi đột ngột ngã quỵ do thân nhiệt tăng quá nhanh.
-Ở lâu trong môi trường nóng, kín và thiếu thông gió
Không gian bí bách như phòng trọ chật hẹp không có điều hòa, nhà xưởng kín hoặc ô tô đỗ dưới nắng có thể khiến nhiệt tích tụ nhanh chóng. Theo các chuyên gia, nhiệt độ trong xe hơi có thể vượt 50°C chỉ sau vài phút đóng kín. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền đặc biệt dễ gặp nguy hiểm trong những môi trường này.
-Vận động ngoài trời sau khi dùng đồ uống có cồn
Nhiều người cho rằng dùng bia hoặc các loại đồ uống có cồn giúp “giải nhiệt”, nhưng thực tế cồn lại khiến cơ thể mất nước nhanh hơn và làm giảm khả năng điều hòa thân nhiệt. Vì vậy, việc chơi thể thao, chạy bộ, đi xe đường dài hoặc lao động nặng dưới nắng sau khi sử dụng đồ uống có cồn có thể làm nguy cơ say nắng tăng lên đáng kể.
-Mặc quần áo bí bách, mang vác nặng khi di chuyển ngoài trời
Trang phục tối màu, không thấm hút mồ hôi hoặc việc mang ba lô nặng trong thời gian dài có thể cản trở quá trình tản nhiệt của cơ thể. Những người di chuyển liên tục ngoài trời, đặc biệt dưới thời tiết nắng gắt, rất dễ bị tích nhiệt mà không nhận ra.
Nếu người bệnh còn tỉnh táo cần nhanh chóng di chuyển người bệnh vào nơi thoáng mát (dưới gốc cây, nơi có bóng râm, trong nhà…). Đồng thời áp dụng các biện pháp sau để hạ thân nhiệt cho người bệnh như:
-Nếu có nhiệt kế nên đo thân nhiệt
-Để người bệnh nằm nghiêng hoặc ngồi ở tư thế tay chống vào gối
-Cởi bớt quần áo trên người bệnh nhân và dùng quạt để giảm bớt nhiệt trên cơ thể
-Dùng khăn lạnh đắp vào phần cổ, nách, bẹn…
-Cho người bệnh uống nhiều nước hoặc dung dịch điện giải
-Trong trường hợp người bệnh bất tỉnh cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.
-Khi ra ngoài vào thời tiết nắng nóng cần che chắn kín, có thể mặc áo chống nắng, quần áo dài tay, đội mũ rộng vành và sử dụng kem chống nắng. Nên mặc trang phục có màu sắc sáng để hạn chế hấp thụ nhiệt và mặc trang phục rộng rãi, thoáng mát, có chất liệu thấm hút mồ hôi.
-Uống đủ nước, đặc biệt là khi phải làm việc dưới thời tiết nắng nóng. Thường xuyên uống nước kể cả khi không khát và chia nhỏ thời gian uống trong ngày hạn chế đồ uống có cồn, nước ngọt có gas.
-Nếu làm việc quá lâu dưới thời tiết nắng nóng cần có thời gian nghỉ ngơi tại khu vực thoáng mát.
-Nếu có thể nên hạn chế ra ngoài khi thời tiết nắng nóng khung giờ từ 10h đến 14h hàng ngày.
-Bổ sung vào thực đơn hàng ngày các loại rau xanh, trái cây, đặc biệt là các loại rau củ có chứa nhiều kali như cà chua, rau mồng tơi, chuối…
-Tuyệt đối lưu ý không được để người già, trẻ nhỏ trong xe ô tô khi đã tắt máy quá lâu vì nhiệt độ có thể tăng cao rất nhanh gây ra tình trạng sốc nhiệt, nguy hiểm đến tính mạng.
-Khi vừa làm việc hoặc đi ra ngoài trời nắng nóng về, không nên bước vào phòng điều hòa hoặc tắm để tránh tình trạng chênh lệch nhiệt độ có thể dẫn tới đột quỵ.
Giữa trưa ngày cuối tháng 4, ông Quân gặp một thanh niên dắt xe máy trên đoạn đường vắng qua khu công nghiệp thuộc huyện Đức Hòa, Long An. Ông lái xe tải tấp vào lề, hỏi thăm. Chàng trai cho biết xe máy cán phải đinh, xịt lốp. Khu vực này không có tiệm sửa nên anh phải đi bộ hơn hai km.
Người đàn ông 56 tuổi mở thùng xe tải lấy túi đồ nghề dụng cụ tháo bánh. Xác định vết thủng quá lớn không thể vá, ông thay săm mới và bàn giao xe sau 15 phút. Người thanh niên ngỏ ý gửi tiền nhưng ông Quân từ chối.
Hơn một năm qua hàng trăm trường hợp tương tự đã được ông Nguyễn Đức Quân giúp đỡ trên nhiều tuyến đường của TP HCM.
Việc làm thiện nguyện xuất phát từ một vụ tai nạn của chính ông. Quê Phú Thọ, ông nhập ngũ năm 1988, sau đó chuyển vào phường Dĩ An, TP HCM lập nghiệp bằng nghề vận tải. Đầu năm 2025, xe tải của ông cán phải đinh tại ngã tư Bình Phước (TP Thủ Đức), mất lái và tông vào dải phân cách.
"Sau lần suýt mất mạng, tôi nghĩ cần làm gì đó để không ai gặp nạn giống mình nữa", ông nói.
Ông Quân mua nam châm gắn vào hai thanh sắt dài 1,8 m dưới gầm xe để tự động hút các vật sắc nhọn trên mặt đường mỗi khi xe di chuyển. Tận dụng kinh nghiệm sửa xe máy, ông mua thêm vỏ và ruột xe để thay, vá miễn phí cho người đi đường. Giá ruột xe 40.000-45.000 đồng mỗi cái với xe máy và 30.000 đồng với xe đạp. Ông cũng mang theo một can xăng để hỗ trợ người hết xăng, mỗi tháng dành hai triệu cho các chi phí này.
Tháng 4/2025, chiếc xe tải 4,5 tấn của gia đình được dán dòng chữ "Hút đinh từ thiện, vá vỏ thay ruột Honda miễn phí". Mỗi tuần năm ngày, ông chở hàng đến các khu công nghiệp ở TP HCM, Bình Dương, Vũng Tàu, Long An và Đồng Nai, kết hợp việc hút đinh dọc đường. Mỗi tháng, ông thu gom khoảng 30 kg sắt vụn, đinh và hỗ trợ hàng chục trường hợp hư xe.
Thời gian đầu, bạn bè gọi ông là "Quân khùng" vì làm việc không công. Bà Phạm Thị Vân, vợ ông, cho biết ban đầu gia đình lo lắng khi ông đi sớm về khuya. Nhưng sau vài chuyến đi cùng, bà thay đổi suy nghĩ.
Bà kể, trong một lần hai vợ chồng dừng giúp một nam thợ hồ bị thủng lốp trên đường Lê Thị Riêng, quận 12 lúc 22h trong khi điện thoại hết pin, túi không có tiền. Khi được sửa xong, anh tặng lại vợ chồng ông Quân chai nước ngọt đang cầm trên tay. "Khoảnh khắc đó khiến chúng tôi rất hạnh phúc", bà nói.
Bà Xuân Thu, 70 tuổi, hàng xóm ông Quân thường xuyên thấy vợ chồng ông mang túi đồ nghề lên xe từ sáng sớm. Chiều về, họ lại mang bao tay đứng bên bãi đất trống gỡ đinh, mảnh sắt bám vào nam châm dưới gầm xe. Bà cũng chứng kiến ông Quân nhiều lần giúp học sinh trường THCS gần đó vá hoặc thay ruột xe đạp miễn phí để các em kịp giờ học.
Ông Trần Vụ, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường Dĩ An, cho biết việc làm của ông Quân diễn ra đều đặn, tự nguyện và tạo ảnh hưởng tích cực trong khu vực, nên hội đã ghi nhận và động viên. Thời điểm dịch Covid-19, ông cùng gia đình tham gia chở lương thực, nhu yếu phẩm vào các điểm phong tỏa.
Giữa năm ngoái, trong một chuyến chở hàng lúc 20h, ông Quân gặp một thợ hàn dắt xe máy trên đường vắng. Ông dừng xe và ngỏ ý thay săm mới, nhưng người thợ chỉ xin vá tạm để kịp về nhà và từ chối nhận săm mới, muốn nhường phần đó cho người khác cần hơn.
"Tôi học được nhiều điều từ những người tốt xung quanh và trân trọng cách họ biết nghĩ cho người khác", ông Quân nói.
Vợ chồng Jennifer Gross vừa nhận ngôi nhà bốn phòng ngủ tại Phoenix, bang Arizona. Thấy con gái liên tục chuyển chỗ ở để tìm giá thuê rẻ và mất hai tiếng đi làm mỗi ngày, bố cô quyết định hỗ trợ tài chính. "Thu nhập của tôi chỉ có thể mua một chiếc sofa, không mua nổi một ngôi nhà", Jennifer nói.
Với người Mỹ, sở hữu nhà là cột mốc đánh dấu sự độc lập và trưởng thành. Tuy nhiên, người trẻ đang mắc kẹt trong thị trường bất động sản đắt đỏ nhất nhiều thập niên qua, việc mua nhà dần trở thành quyết định của cả gia đình và luôn đi kèm những ràng buộc.
Bố của Jennifer, ông Mark Gross, đặt ra giới hạn mua nhà 700.000 USD với điều kiện con gái phải sống cách ông trong bán kính 3 km. Tháng trước, họ chốt căn nhà 625.000 USD, cách nhà ông 8 phút đạp xe. Khoản thế chấp đứng tên ông Mark, Jennifer trả 2.200 USD mỗi tháng để bù đắp chi phí.
Tại San Jose, bang California, vợ chồng nhà trị liệu tâm lý Leslie Sherman, 33 tuổi, từng xác định thuê nhà cả đời do giá nhà trung bình ở đây là 1,2 triệu USD, cao gấp ba lần mức toàn quốc.
Tháng 2, vợ chồng bà Kathy (mẹ Leslie) và ông Michael Sherman hỗ trợ con gái mua căn chung cư 850.000 USD. Cha mẹ đóng góp 650.000 USD, còn vợ chồng Leslie vay thế chấp 200.000 USD. Bốn người cùng đứng tên trong hợp đồng "sở hữu chung vốn" theo tỷ lệ 75-25. Vợ chồng Leslie chịu trách nhiệm thanh toán thuế, phí bảo trì. Chi phí nâng cấp lớn được chia theo tỷ lệ tương ứng.
Bà Kathy cho biết gia đình coi số tiền này như khoản ứng trước từ tài sản thừa kế. "Cách tốt nhất để tránh mâu thuẫn là lập hợp đồng. Nếu có bất đồng, chúng ta chỉ cần làm theo thỏa thuận", bà nói.
Việc mua nhà bằng tiền của cha mẹ thường đi kèm sự can thiệp vào các quyết định đầu tư. Tại Chicago, cha mẹ Amanda Magallanes hỗ trợ tiền trả trước và đồng đứng tên thế chấp căn hộ. Đổi lại, cha cô giám sát chặt chẽ nhân viên kiểm tra nhà và yêu cầu ghi nhận cả một ổ khóa lỏng vào báo cáo. Nữ tư vấn viên 27 tuổi cho biết sự kỹ tính của cha mẹ mang lại nhiều lợi ích vì họ am hiểu thị trường.
Tại Savannah, bang Georgia, vợ chồng James Torrence, 29 tuổi, định mua nhà cũ. Tuy nhiên, mẹ của James không hài lòng với chất lượng nhà nên tự tìm kiếm các lựa chọn quanh mức 300.000 USD. Bà đóng góp 155.000 USD, giúp vợ chồng con trai mua nhà giá 375.000 USD. "Nếu ai đó đề nghị mua nhà cho bạn, bạn cần tiếp thu ý kiến của họ", James nói.
Bà Stephanie Gossett, quản lý công ty môi giới Howard Hanna tại North Carolina luôn khuyến khích nhân viên lôi kéo cha mẹ khách hàng vào quá trình giao dịch. Bản thân bà cũng vừa mua một căn nhà 430.000 USD cho con gái 20 tuổi tại Wilmington để tạo bước đệm cho con trước khi ra trường. Theo bà, các bậc cha mẹ đang làm thiệt thòi con cái khi đợi đến lúc qua đời mới chuyển giao tài sản.
Người Mỹ từ 55 tuổi trở lên hiện nắm giữ phần lớn của cải quốc gia và sống thọ hơn. Bà Brittany Cook, giám đốc lập kế hoạch tài sản tại công ty quản lý đầu tư AlTi Global, cho biết khách hàng hiện nay có xu hướng tặng tiền mặt hoặc cho vay ngắn hạn ngay từ đầu để con cái tăng lợi thế cạnh tranh khi mua nhà.
Theo Hiệp hội Môi giới Bất động sản Quốc gia Mỹ (NAR), năm 2025 có 22% người mua nhà lần đầu dùng tiền gia đình hỗ trợ, trong khi tỷ lệ dùng tiền thừa kế đạt mức kỷ lục 8%.
Khảo sát của công ty tài chính Northwestern Mutual cũng cho thấy 74% phụ huynh đang lên kế hoạch giúp con mua nhà, thậm chí ưu tiên việc này hơn cả trả học phí đại học. Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Canada khi tỷ lệ cha mẹ đồng đứng tên mua nhà cùng con cái ở Toronto đã tăng gấp ba lần trong 20 năm qua.
"Việc đầu tư 100.000 USD để làm vốn trả trước cho một bất động sản là bước đi tạo dựng tài sản vượt trội hơn hầu hết các loại bằng cấp", ông Andrew Latham, giám đốc kế hoạch tài chính tại SuperMoney, nhận xét.
Úc trở thành quốc gia tiên phong cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. "Phát súng" ấy mở đường cho hàng loạt quốc gia xem xét các biện pháp tương tự trước việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số.
Câu chuyện cùng Đại sứ Úc tại Việt Nam GILLIAN BIRD không chỉ là cách Úc xây dựng "áo giáp" cho trẻ trên không gian mạng mà có thể là kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam.
* Xin đại sứ cho biết đâu là lý do dẫn đến việc Chính phủ Úc quyết định cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội?
- Luật độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội mang tính tiên phong của Úc bắt đầu có hiệu lực từ tháng 12 năm ngoái, phản ánh cam kết mạnh mẽ của chính phủ về bảo vệ thanh thiếu niên trong kỷ nguyên số.
Quy định độ tuổi tối thiểu 16 dựa trên bằng chứng cho thấy đây là giai đoạn phát triển dễ bị tổn thương. Việc tiếp cận mạng xã hội không kiểm soát khiến trẻ dễ tiếp xúc với tính năng thiết kế có hại và nội dung không phù hợp mà các bạn chưa đủ khả năng xử lý.
Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy mạng xã hội có liên hệ với tác động tiêu cực tới thanh thiếu niên, nhất là qua nội dung cá nhân hóa bởi thuật toán, lượt like, nội dung vô tận hay ngắn hạn. Điều này có thể dẫn đến sử dụng quá mức, cô lập xã hội, rối loạn giấc ngủ, suy giảm sức khỏe thể chất và tinh thần.
Cũng như giới hạn độ tuổi với phim ảnh và một số sản phẩm khác, cần có những quy tắc an toàn tương tự với trẻ em trên môi trường mạng, giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển, đồng thời cho các em thêm thời gian để xây dựng những kết nối đời thực và các kỹ năng số cần thiết.
* Những quy định cụ thể của Úc là gì? Úc đã phát triển những hoạt động thay thế nào để giúp trẻ em rời xa mạng xã hội?
- Theo luật, các nền tảng mạng xã hội có nghĩa vụ pháp lý ngăn người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản, trách nhiệm tuân thủ thuộc về chính các nền tảng thay vì phụ huynh hay trẻ em. Ủy viên an toàn trực tuyến (eSafety) độc lập của Úc giám sát việc thực thi này.
Các nền tảng bị giới hạn độ tuổi gồm Facebook, Instagram, Threads, Snapchat, TikTok và YouTube phải phát hiện, vô hiệu hóa tài khoản người chưa đủ tuổi, ngăn lách luật và có cơ chế rà soát. Người dưới 16 tuổi vẫn được tiếp cận dịch vụ nhắn tin, nền tảng giáo dục và hỗ trợ sức khỏe.
Vai trò của gia đình và nhà trường cũng rất quan trọng. Phụ huynh được khuyến khích dùng hướng dẫn từ ủy viên eSafety, thiết lập giới hạn lành mạnh và trò chuyện cởi mở về an toàn số. Các trường học ngày càng chú trọng kỹ năng số và hiểu biết thuật toán, giúp học sinh tư duy phản biện và sẵn sàng tham gia thế giới số an toàn khi đủ tuổi.
Úc cũng khuyến khích hoạt động thay thế lành mạnh với cam kết đầu tư 200 triệu AUD (143 triệu USD) cho chương trình "Play Our Way" nhằm thúc đẩy người trẻ, đặc biệt phụ nữ và trẻ em gái tham gia thể thao và gắn kết cộng đồng.
Cùng với đó đầu tư giáo dục năng lực số và an toàn trực tuyến hướng đến mục tiêu rộng hơn là khuyến khích sự cân bằng, để công nghệ là công cụ tích cực chứ không phải nguồn kết nối xã hội hay giải trí chính.
* Nhiều ý kiến ủng hộ cần có quy định cấm trẻ em Việt Nam dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội? Kinh nghiệm nào từ Úc có thể chia sẻ?
- Úc và Việt Nam cùng chia sẻ mối quan tâm đến phát triển kinh tế số và đảm bảo công dân tham gia môi trường mạng một cách an toàn, tự tin. Hai nước đã hợp tác sâu rộng về công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo kinh nghiệm của Úc, các biện pháp an toàn số nên phản chiếu những quy định bảo vệ trẻ em ngoài đời thực như kiểm tra độ tuổi với phim ảnh hay địa điểm nhất định, hạn chế trẻ tiếp xúc với nội dung độc hại trên mạng.
Đi kèm với đó là các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư như hạn chế sử dụng thông tin thu thập cho mục đích xác minh độ tuổi và yêu cầu hủy thông tin sau khi sử dụng.
Úc cung cấp tài liệu an toàn số bằng nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt để các cộng đồng đa ngôn ngữ không bị bỏ lại phía sau.
Úc cũng phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý về an toàn trực tuyến và quyền riêng tư nhằm bảo vệ trẻ em và các quyền kỹ thuật số một cách nhất quán, hiệu quả. Chúng tôi hoan nghênh việc đối thoại với các đối tác trong khu vực gồm cả Việt Nam về vấn đề này.
* Thực tế là không phải phụ huynh nào cũng có thời gian giám sát con sử dụng mạng xã hội...
- Chúng tôi hiểu rằng nhiều phụ huynh không thể luôn giám sát hoạt động trực tuyến của con cái nên thay vì chỉ dựa vào gia đình, trách nhiệm cũng được đặt lên các nền tảng mạng xã hội. Các bộ quy tắc với nội dung yêu cầu tự động hạn chế trẻ em tiếp xúc với nội dung khiêu dâm và độc hại, kể cả khi phụ huynh không thể giám sát thường xuyên.
Song song đó, Úc chú trọng trang bị cho người trẻ "áo giáp tâm lý" thông qua giáo dục kỹ năng số, tư duy phản biện và hiểu biết về thuật toán. Qua đó giúp họ nhận diện nguy cơ "buồng vang" (tình trạng chỉ tiếp xúc với một kiểu quan điểm hoặc những ý kiến giống với quan điểm của chính mình - PV) hay nội dung gây nghiện để chủ động kiểm soát trải nghiệm trực tuyến của bản thân.
* Đã có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả của lệnh cấm và thực tế vẫn có người tìm cách lách luật, vấn đề này được giải quyết thế nào?
- Úc đang tiến hành đánh giá toàn diện và hiểu rằng những thay đổi ở quy mô này sẽ không tạo ra kết quả tức thì mà đây là quá trình dài hạn. Tín hiệu tích cực đến từ các gia đình khi nhiều phụ huynh cho biết luật này đã giúp việc thảo luận về sức khỏe số trở nên tích cực hơn. Họ tự tin hơn khi đặt giới hạn về thời gian và cách sử dụng thiết bị của con trẻ.
Còn quá sớm để nói về tác động đến hoạt động ngoài trời và thời gian sử dụng thiết bị. Úc đang thúc đẩy các lựa chọn thay thế lành mạnh hơn nhằm khuyến khích thanh thiếu niên tham gia nhiều hoạt động thực tế hơn.
Không có hệ thống nào là hoàn hảo và một số người trẻ sẽ cố vượt qua hạn chế. Vì vậy Úc tập trung vào việc chuyển trách nhiệm sang phía ngành công nghiệp thay vì chỉ dựa vào phụ huynh hoặc trẻ em.
Các nền tảng không đáp ứng nghĩa vụ xác minh độ tuổi có thể đối mặt với các biện pháp thực thi từ ủy viên eSafety - người cũng đã ban hành các thông báo thu thập thông tin có giá trị pháp lý, yêu cầu các công ty giải thích biện pháp ngăn người dùng dưới tuổi truy cập nhằm đảm bảo minh bạch.
An toàn trực tuyến là thách thức luôn thay đổi và đòi hỏi sự thích ứng liên tục, vì vậy luật này được thiết kế nhằm tạo ra các cơ chế trách nhiệm giải trình mạnh mẽ hơn, cho phép các phương thức quản lý phát triển song hành cùng công nghệ.
