Tổng thống Volodymyr Zelensky hồi tuần trước thông báo Mykhailo Fedorov, “ông trùm drone” 35 tuổi, không còn giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, sau những mâu thuẫn giữa ông này với Tổng tư lệnh quân đội, đại tướng Oleksandr Syrskiy, về chiến lược quân sự đối đầu Nga.
Hôm 19/7, ông Zelensky có cuộc họp ngày thứ hai liên tiếp với các chỉ huy quân đội cấp cao để thảo luận về những thay đổi trong chiến lược quân sự, trong bối cảnh hàng nghìn người đổ xuống đường biểu tình tại Kiev đòi miễn nhiệm tướng Syrskiy và phản đối quyết định sa thải Fedorov.
Tổng thống Zelensky tuần trước thừa nhận ông đã không thể hóa giải được mâu thuẫn giữa hai người quan trọng nhất trong bộ máy quân sự của mình trong cuộc chiến với Nga, buộc ông phải đưa ra quyết định khó khăn là để Fedorov ra đi.
Tuy nhiên, ông dường như đã không lường trước được phản ứng quyết liệt của người dân và cả các chỉ huy cấp cao trong quân đội với quyết định này. Những cuộc biểu tình đã nổ ra gần dinh Tổng thống ở Kiev, điều chưa từng xảy ra trong hơn 4 năm chiến sự.
Những người ủng hộ Fedorov đánh giá cao việc ông tiên phong ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chương trình phát triển máy bay không người lái (drone) giúp chặn đứng nhiều đợt tiến quân của Nga, cũng như triển khai áp dụng kỹ thuật số nhằm xử lý nạn tham nhũng.
Thế khó của ông Zelensky
Theo bình luận viên Anastasiia Malenko từ báo Wall Street Journal, quyết định loại bỏ Fedorov đang đe dọa làm xói mòn những thành quả mà quân đội Ukraine đạt được trong 6 tháng qua, khi họ chặn đứng nhiều đợt tiến quân của Nga và thậm chí còn giành lại được một phần lãnh thổ. Nó đồng thời đẩy Tổng thống Zelensky vào những lựa chọn khó khăn.
Malenko cho hay nếu ông Fedorov và ông Syrskiy không thể làm việc chung, việc giữ lại Bộ trưởng Quốc phòng trẻ tuổi, thiên về ứng dụng công nghệ trong tác chiến, sẽ buộc Tổng thống Zelensky phải sa thải viên tướng hàng đầu do chính tay ông cất nhắc. Còn nếu không hành động gì, làn sóng phản đối có thể lan rộng, giống như hồi năm ngoái, khi ông định thu hẹp quyền hạn của lực lượng cảnh sát chống tham nhũng Ukraine, sau đó phải rút lại quyết định.
Tổng thống Zelensky bổ nhiệm Fedorov làm Bộ trưởng Quốc phòng hồi tháng 1, thay thế Denys Shmyhal, người từng giữ chức thủ tướng. Bản thân Shmyhal trước đó 6 tháng cũng được bổ nhiệm làm bộ trưởng quốc phòng thay Rustem Umerov, người phải đối mặt với các cáo buộc lạm dụng quyền lực.
“Thật là một cơn ác mộng khi cứ 6 tháng lại thay bộ trưởng quốc phòng, giữa lúc đất nước đang có chiến sự”, Iryna Herashchenko, nghị sĩ thuộc đảng đối lập Đoàn kết châu Âu, tuần trước nói.
Trước khi được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng hồi tháng một, ông Fedorov từng tạo dựng tên tuổi khi đứng đầu Bộ Chuyển đổi Số, nơi phát triển ứng dụng dịch vụ công phổ biến hiện nay của người dân Ukraine.
Nhà nghiên cứu chính trị Volodymyr Fesenko gọi việc bãi nhiệm Bộ trưởng Fedorov là một “sai lầm nghiêm trọng”.
“Với phương Tây cũng như trong nước, đặc biệt là giới tinh hoa, giới chuyên gia và chính trị, ông Fedorov được xem là ngôi sao đang lên”, Fesenko nói với báo Current Time.
Các cuộc biểu tình ủng hộ ông Fedorov thu hút đông đảo giới trẻ tham gia. Họ liên tục hô vang những câu khẩu hiệu kêu gọi giữ Bộ trưởng Quốc phòng lại và sa thải Tổng tư lệnh Syrskiy.
“Nếu nhìn vào hiệu quả công việc và những gì cựu bộ trưởng đã làm được, không có lý do gì để sa thải ông ấy chỉ sau 6 tháng”, Viktoriya Karachun, 21 tuổi, người biểu tình ở Kiev, nói.
Thiếu tướng Mykhailo Drapatiy, gương mặt có uy tín trong quân đội, tư lệnh Lực lượng Hỗn hợp Ukraine, đã khen ngợi ông Fedorov trong một bài đăng trên mạng xã hội.
“Ông ấy sẵn sàng lắng nghe các chỉ huy, đưa ra quyết định nhanh hơn và ủng hộ những thay đổi bắt đầu từ cơ sở”, ông Drapatiy viết. “Bộ trưởng từng nói nhiều quyết định ông đưa ra phải thực hiện bằng cách vượt rào chứ không nhờ hệ thống hỗ trợ. Tôi biết đúng là vậy và tin rằng mọi chuyện không nên như thế”.
“Trong số các Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine nhậm chức kể từ khi chiến sự nổ ra, ông Fedorov là người giỏi nhất. Dù chưa hoàn hảo, những thay đổi ông ấy khởi xướng mang lại tác động rất tích cực cho lực lượng vũ trang”, Vyacheslav Bilkovskiy, cựu sĩ quan quân đội hiện công tác tại chính quyền tỉnh Kherson, viết trên Facebook.
“Rào cản vô hình đối với các nhà sản xuất drone dường như biến mất ngay lập tức từ khi ông Fedorov lên nắm quyền, trong khi khâu kiểm định nhanh hơn gấp nhiều lần. Những điều này, thời ông Rustem Umerov còn lâu mới có được”, Bilkovskiy viết.
Đại tá Pavlo Yelizarov, phó tư lệnh không quân Ukraine, đã nộp đơn từ chức để phản đối việc sa thải Bộ trưởng Fedorov, hành động mà ông gọi là “tệ hại”.
Hai cố vấn nổi tiếng khác của Bộ Quốc phòng, gồm Serhiy Beskrestnov, thường được biết đến với biệt hiệu “Flash”, và Serhiy Sternenko, nhà hoạt động kiêm vận động quyên góp, cũng tuyên bố từ chức.
Quyết định khó khăn
Volodymyr Fesenko, nhà phân tích chính trị tại Kiev, cho rằng Tổng thống Zelensky có lý do riêng khi chọn đứng về phía Syrskiy để miễn nhiệm Bộ trưởng Fedorov.
“Tổng tư lệnh quân đội Ukraine là một điểm tựa vững chắc, đóng vai trò giữ cân bằng trong bộ máy lãnh đạo quốc phòng và quân đội”, Fesenko nói. “Ông ấy là nhân tố then chốt giúp duy trì thế cân bằng giữa các lực lượng an ninh, nhất là trong quân đội”.
Tổng thống Zelensky cho biết ông muốn tìm một bộ trưởng quốc phòng mới có thể phối hợp ăn ý hơn với đại tướng Syrskiy, người từng chỉ huy quân đội Ukraine giành nhiều thắng lợi trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột đã kéo dài 4 năm rưỡi qua.
Tuy nhiên, uy tín của tướng Syrskiy bị tổn hại sau thất bại tại Bakhmut, nơi ông đã ra lệnh cho hàng nghìn binh sĩ Ukraine phải “tử thủ” suốt 9 tháng dưới những cuộc pháo kích không ngớt của Nga, dù thành phố này không có nhiều giá trị chiến lược.
Đây là lý do Fedorov và nhiều sĩ quan có xu hướng cải cách của Ukraine cho rằng tướng Syrskiy quá thiên về chiến thuật “nướng quân”, sa đà vào chỉ đạo tác chiến nhỏ nhặt thay vì hoạch định chiến lược và ưu tiên cho các đơn vị thân cận.
Sau khi quyết định sa thải Fedorov của Tổng thống Ukraine vấp phải phản ứng dữ dội trong dư luận, tờ Financial Times dẫn các nguồn thạo tin cho biết ông Zelensky đang xem xét lựa chọn khó khăn là cách chức tướng Syrskiy.
Theo đó, ông Zelensky sẵn sàng làm điều này nếu tìm được một chỉ huy mới có khả năng đảm bảo quá trình chuyển giao thuận lợi đồng thời duy trì được phòng tuyến vững chắc trước đà tiến công của Nga.
Trong quá trình này, Tổng thống Ukraine hôm 18/7 đã gặp một số chỉ huy quân đội và tư lệnh các quân đoàn đang chiến đấu ở những mặt trận khốc liệt nhất. “Tôi đã nghe những lời tham vấn và biết rõ mọi người đang nói gì”, ông Zelensky cho hay.
Tổng thống tối 18/7 cho biết đã trao đổi với cả Fedorov và tướng Syrskiy. “Các quyết định liên quan đến quân đội sẽ được thống nhất”, lãnh đạo Ukraine nói nhưng không nêu chi tiết. Ông cho hay các cuộc “trao đổi chủ chốt” sẽ tiếp tục được tiến hành trong hôm nay.
“Các cuộc đối thoại đang diễn ra. Tôi tin chúng ta sẽ thành công”, ông Fedorov sau đó đăng trên mạng xã hội.
Về phía tướng Syrskiy, ông cho biết mình đã tới thị sát phòng tuyến ở phía đông bắc đất nước. “Tôi nghe đề xuất từ các chỉ huy và đưa ra những quyết định cần thiết nhằm tăng cường sức mạnh cho lực lượng của chúng ta”, ông nói.
Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với hãng tin Fox News ngày 21/6, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ có thể “tiếp quản” eo biển Hormuz nếu không đạt được thỏa thuận với Iran, đồng thời gửi thông điệp cứng rắn tới phái đoàn Iran đang đàm phán tại Thụy Sĩ.
“Chúng tôi có thể tiếp quản eo biển, nếu cần thiết. Nếu họ không đạt được thỏa thuận, chúng tôi sẽ thu phí”, ông Trump nhấn mạnh.
Trong cuộc trao đổi với Fox News, Tổng thống Trump dường như cũng đe dọa sẽ nối lại các cuộc ném bom của Mỹ vào Iran.
“Các ông đóng cửa eo biển và đất nước của các ông sẽ không còn nữa. Các ông thậm chí sẽ không thể đưa đất nước của mình quay trở lại”, Tổng thống Trump nói, tiết lộ thông điệp ông đã gửi tới các quan chức Iran về eo biển Hormuz - tuyến hàng hải dầu mỏ chiến lược của thế giới.
Tổng thống Trump nhắc lại rằng ông tin Mỹ có thể trở thành “thiên thần hộ mệnh” tại eo biển Hormuz và kiểm soát 20% lượng dầu mỏ đi qua tuyến đường thủy quan trọng này.
Tổng thống Trump tiếp tục đưa ra “tối hậu thư” mới, cảnh báo Iran về các lực lượng ủy nhiệm của nước này ở Li Băng.
“Iran phải ngay lập tức ngừng sử dụng các lực lượng ủy nhiệm được trả lương cao của họ ở Li Băng để gây rắc rối. Nếu họ không làm vậy, chúng ta sẽ giáng một đòn rất mạnh vào Iran một lần nữa, giống như chúng ta đã làm tuần trước, nhưng mạnh hơn nữa!”, ông Trump viết trên mạng xã hội.
Trước đó, trả lời câu hỏi của phóng viên bên lề hội nghị G7 tại Pháp hôm 17/6, Tổng thống Trump cảnh báo Mỹ sẽ nối lại các cuộc ném bom vào Iran nếu nước này không “hành xử đúng mực”.
Tổng thống Trump ngày 20/6 tuyên bố sẽ không áp dụng bất kỳ khoản phí nào đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz trong thời gian 60 ngày ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Tuy nhiên, ông cũng ra tối hậu thư mới với Iran, cảnh báo Mỹ có thể áp phí đối với tuyến hàng hải chiến lược này nếu không đạt được thỏa thuận cuối cùng.
Ông Trump nói thêm rằng, nếu được áp dụng, các khoản phí này sẽ nhằm bù đắp cho vai trò “thiên thần hộ mệnh” của Mỹ đối với các quốc gia Trung Đông, cũng như bù đắp cho chi phí mà Mỹ gánh vác “trong quá khứ, hiện tại và tương lai”.
Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết Iran không kiểm soát eo biển Hormuz và các tàu thương mại vẫn tiếp tục đi qua khu vực, bất chấp tuyên bố của Iran về việc đóng cửa tuyến đường thủy quan trọng này.
Tuyên bố của phía Mỹ được đưa ra sau khi Bộ chỉ huy quân sự Iran tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển Hormuz do Israel bị cáo buộc vi phạm thỏa thuận ngừng bắn ở Li Băng và Mỹ "không thực hiện" điều khoản đầu tiên của thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt xung đột.
Điều khoản đầu tiên của thỏa thuận quy định việc chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự giữa Iran, Mỹ và các đồng minh của 2 bên trên mọi mặt trận, bao gồm cả Li Băng, nơi có lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn.
Bản ghi nhớ cũng nêu rõ các điều khoản về lệnh ngừng bắn, mở lại eo biển Hormuz, một số hỗ trợ tài chính cho Iran cũng như chương trình hạt nhân của Tehran.
Bản ghi nhớ sơ bộ giữa Iran và Mỹ được Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tổng thống Mỹ Donald Trump ký vào ngày 18/6 thông qua quy trình ký điện tử đồng thời mà không tổ chức lễ ký trực tiếp.
Phái đoàn Mỹ và Iran đã lên đường tới Thụy Sĩ để nối lại các cuộc đàm phán, sau khi cuộc đàm phán ban đầu hôm 19/6 bị tạm hoãn.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, người dẫn đầu phái đoàn đàm phán của Mỹ, nói rằng một trong những ưu tiên của ông trong cuộc đàm phán là đạt được tiến triển về lệnh ngừng bắn ở Li Băng.
Vừa qua, một liên danh các công ty Nhật Bản và Việt Nam đã nhất trí hợp tác trong dự án điện gió trị giá 95 triệu USD (2.370 tỉ đồng) tại miền Nam Việt Nam. Dù giá trị không quá lớn, nhưng thỏa thuận cho thấy một sự thay đổi lớn hơn nhiều đang diễn ra ở Indo-Pacific.
Indo-Pacific đang đối mặt nhiều thách thức. Lợi ích lâu dài của Mỹ tại đây vẫn chưa rõ ràng, quan hệ giữa Trung Quốc với các nước xung quanh còn tồn tại nhiều vấn đề và sự khó lường ở eo biển Hormuz đã buộc các quốc gia trong khu vực đối mặt với thực tế rằng các tuyến hàng hải mở không chắc chắn. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường quan hệ đối tác kinh tế, như dự án điện gió trên, đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Giữa bối cảnh như vậy, phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lên tiếng kêu gọi các nỗ lực ngoại giao và sự cần thiết phải tuân thủ luật pháp quốc tế. Lời kêu gọi đã nhận được sự hưởng ứng tích cực từ cộng đồng quốc tế. Qua đó, Việt Nam nâng cao vị thế. Hiện nay, Việt Nam đang hướng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số và đạt vị thế quốc tế thu nhập cao vào năm 2045. Việt Nam nhận thức rằng để đạt được điều này, thì cần có sự tham gia quốc tế sâu rộng hơn, cùng với yêu cầu cấp thiết về các tuyến hàng hải mở - những huyết mạch mà thương mại toàn cầu vận hành nhưng cũng có thể bị đe dọa nếu căng thẳng leo thang ở Biển Đông.
Việc các đối tác cùng chia sẻ quan điểm vừa nêu càng trở nên quan trọng với Việt Nam.
Các thành viên ASEAN là những đối tác tự nhiên của Việt Nam. Tất cả các thành viên của khối đều tán thành Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (AOIP). Khuôn khổ này thể hiện cam kết rõ ràng về việc duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và tuân thủ Công ước LHQ về luật Biển (UNCLOS) 1982.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hành động nhanh chóng cho chiến lược trên. Từ tháng 8.2024 đến nay, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thăm 7 trong 10 thành viên ASEAN và thiết lập Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với 4 thành viên ASEAN chỉ trong 6 tháng.
Chính sách đối ngoại của Việt Nam không hề là sự chuyển hướng khỏi Mỹ hay Trung Quốc. Thực tế, chiến lược của Việt Nam từ lâu đã được định hình bởi 2 trụ cột đa dạng hóa và chủ nghĩa đa phương. Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La nhấn mạnh "chúng ta không đứng về phe nào" cho thấy rõ điều này sẽ không thay đổi.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang củng cố vị thế với tư cách là người dẫn đầu trong cộng đồng quốc tế dựa trên luật lệ.
Tăng cường hợp tác với các đối tác trong khuôn khổ Indo-Pacific tự do và rộng mở (FOIP) dường như là bước tiếp theo hiển nhiên. Giống như AOIP, FOIP là một tầm nhìn đề cao các nguyên tắc tự do hàng hải và pháp quyền trong khu vực Indo-Pacific.
Tiên phong trong tầm nhìn FOIP từ hơn 10 năm trước, Nhật Bản từ lâu đã thể hiện các nguyên tắc pháp lý mà Việt Nam ủng hộ. Bởi thế, Nhật Bản cũng là một đối tác tự nhiên của Việt Nam.
Cả FOIP lẫn chính sách đối ngoại rộng lớn hơn của Nhật Bản đều không áp đặt lên các quốc gia có chủ quyền. Như Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjirō Koizumi đã nêu tại Đối thoại Shangri-La, các chính sách của nước này bắt nguồn từ tầm nhìn về Indo-Pacific như một khu vực nơi các quốc gia "được tự do lựa chọn con đường của riêng". Nhật Bản đang nỗ lực thực thi những nguyên tắc này trên thực tế.
Bên cạnh việc sẵn sàng hợp tác ngoại giao với Trung Quốc, Nhật Bản cũng đã minh bạch về ý định tăng ngân sách quốc phòng và sửa đổi "3 văn kiện chiến lược". Nhật Bản đã làm rõ rằng đây là những biện pháp phòng thủ nhằm duy trì trật tự dựa trên luật lệ ở Indo-Pacific.
Đáng chú ý, trong số các điều khoản quan trọng của các văn kiện chiến lược, chiến lược được cập nhật dự kiến sẽ nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải bảo vệ các tuyến hàng hải - đảm bảo rằng các tàu dân sự có thể tự do di chuyển trong môi trường tuân theo các nguyên tắc của luật pháp quốc tế.
Qua đó, Nhật Bản và Việt Nam có được sự tương đồng về giá trị.
Chuyến thăm gần đây của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tới Việt Nam đã đạt được thỏa thuận về một danh sách rộng lớn các lĩnh vực trong an ninh kinh tế, bao gồm năng lượng, khoáng sản quan trọng, trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn và không gian.
Một tháng sau, Bộ trưởng Quốc phòng Shinjirō Koizumi đã đến thăm Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng ngày càng tăng mà cả hai nước đặt vào mối quan hệ song phương. Việt Nam đã rất nhạy bén với sự liên kết giữa hai nước, đồng thời khéo léo duy trì sự tỉnh táo trước mạng lưới đối tác rộng lớn hơn mà Việt Nam có thể hợp tác.
Vào tháng 6, Ấn Độ, một nước ủng hộ FOIP, đã ký thỏa thuận quốc phòng quan trọng với Việt Nam. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng giữ tư cách quan sát viên tại cuộc tập trận chung thường niên Balikatan quy tụ các đối tác AOIP và FOIP bao gồm Philippines, Mỹ, Úc và Nhật Bản.
Trong một cuộc cải tổ lịch sử, Thủ tướng Takaichi đã dỡ bỏ những hạn chế lâu đời đối với việc xuất khẩu vũ khí sát thương. Việt Nam là một trong 17 quốc gia có thể hưởng lợi từ quyết định này. Nhật Bản, quốc gia hàng đầu thế giới về nhận thức lãnh hải, có vị thế độc đáo để giúp Việt Nam phát triển năng lực mà nước này vẫn chưa hoàn toàn làm chủ.
Việt Nam từ lâu luôn kiên quyết bảo vệ luật pháp quốc tế. Trong giai đoạn khu vực có nhiều bất ổn, Việt Nam lại có cơ hội trở thành một điều gì đó hơn thế nữa: một thành trì ổn định và sự lãnh đạo của trật tự dựa trên luật lệ. Để hoàn toàn nắm bắt vai trò đó, việc đa dạng hóa sâu rộng hơn với các đối tác cùng chí hướng sẽ là điều cần thiết.
Theo Hãng tin AP, ngày 31-3, Ngân hàng Trung ương Cuba thông báo sẽ phát hành hai mệnh giá tiền giấy mới là 2.000 và 5.000 peso Cuba (CUP), tương đương khoảng 4 USD và 10 USD, bắt đầu lưu hành từ ngày 1-4.
Ngân hàng cho biết việc ra mắt các tờ tiền này nhằm hỗ trợ giao dịch tiền mặt, đáp ứng nhu cầu thực tế của nền kinh tế đòi hỏi lượng tiền mặt lớn, đồng thời giảm chi phí vận hành và logistics, nâng cao hiệu quả trong bối cảnh lạm phát hiện nay.
Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên tiền giấy Cuba in hình phụ nữ. Tờ 2.000 peso mang tông tím và hồng, in chân dung Mariana Grajales - một người phụ nữ yêu nước, đồng thời là Mẹ anh hùng dân tộc.
Trong khi đó, tờ 5.000 peso có tông xanh, khắc họa Celia Sánchez - một nữ chiến binh du kích kiên cường và là cộng sự thân cận của cố Tổng thống Fidel Castro.
Theo AP, lạm phát hằng năm của Cuba kết thúc năm ngoái ở mức 14%, thấp hơn nhiều so với đỉnh 77% từng ghi nhận năm 2021.
Hiện Cuba vẫn đang đối mặt với cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, hậu quả từ đại dịch COVID-19, các cải cách tài chính năm 2021 làm lạm phát tăng vọt, cùng với các biện pháp trừng phạt gia tăng từ Mỹ.
