Trực thăng vũ trang AH-64E Apache Guardian của Mỹ hôm 15/5 hạ cánh khẩn cấp xuống ruộng lúa ở thành phố Pyeongtaek thuộc tỉnh Gyeonggi, cách thủ đô Seoul khoảng 65 km về phía nam. Thiếu tá Eileen Poole, phát ngôn viên Sư đoàn Bộ binh 2 lục quân Mỹ, cho biết giới chức đang điều tra nguyên nhân dẫn đến sự cố, nhưng không nêu thêm chi tiết.
Hãng thông tấn Yonhap dẫn lời cảnh sát cho biết hoạt động sửa chữa dự kiến kéo dài 2-3 ngày. Hình ảnh do truyền thông Mỹ đăng ngày 18/5 cho thấy phi cơ vẫn mắc kẹt giữa ruộng, dường như do chưa sửa chữa xong. Không có thông tin nào về sự việc được công bố sau đó.
Đây chỉ là một trong số hàng loạt sự cố mà dòng trực thăng Apache gặp phải trong những tháng gần đây. Hồi tháng 3, một chiếc AH-64E bị rơi khi đang bay huấn luyện tại căn cứ Rucker ở bang Alabama của Mỹ, khiến hai thành viên tổ bay bị thương.
Một tháng sau, một chiếc Apache phải hạ cánh khẩn xuống cánh đồng ở bang Alabama do gặp trục trặc trên không. Cũng trong tháng này, một trực thăng bị rơi tại căn cứ Hood ở bang Texas trong lúc bay nghiệm thu sau quá trình bảo dưỡng.
Loạt sự cố diễn ra giữa lúc lục quân Mỹ tìm ra vấn đề mới trong hệ thống truyền động của trực thăng Apache.
Chuyên trang quốc phòng Defense One hôm 19/5 dẫn tài liệu an toàn nội bộ được lục quân Mỹ phát hành hồi tháng 4, trong đó cho biết lực lượng này đã tiến hành cuộc điều tra và phát hiện một vài cụm truyền động chính của trực thăng Apache có thể hỏng hóc bên trong, gây mất dẫn động đến hộp số phụ, có khả năng làm cánh quạt đuôi mất lực đẩy, sập nguồn điện và thủy lực.
“Nguyên nhân gốc rễ đang được điều tra”, văn bản có đoạn.
Theo tài liệu, tất cả trực thăng dòng AH-64E đều bị ảnh hưởng và lục quân Mỹ được yêu cầu ngừng vận hành những phi cơ có cụm truyền động chính bị lỗi cho đến khi nhận được thêm hướng dẫn.
Lục quân Mỹ xác nhận về cuộc điều tra, song từ chối cho biết vấn đề được phát hiện từ lúc nào và bao nhiêu trực thăng bị ảnh hưởng. “Chúng tôi đã xác định được vấn đề tiềm ẩn về hệ thống truyền động của trực thăng AH-64E và đang tích cực phối hợp với nhà sản xuất để tiến hành điều tra toàn diện nhằm xác định nguyên nhân”, phát ngôn viên lục quân Mỹ cho hay.
Tuy nhiên, quan chức lục quân Mỹ từ chối xác nhận liệu các sự cố gần đây có liên quan đến vấn đề với hệ thống truyền động của dòng AH-64E hay không. “Dù đã có một số kết luận sơ bộ, chúng tôi chưa công bố những chi tiết này để tránh đồn đoán không cần thiết trong lúc cuộc điều tra đang diễn ra”, phát ngôn viên cho hay.
Yonhap cho biết thông tin ban đầu từ tổ bay AH-64E cho thấy động cơ có thể đã bị quá nhiệt. Giới chức Mỹ không bình luận về thông tin, cũng như chưa rõ đây có phải hậu quả từ những vấn đề xoay quanh hệ thống truyền động hay không.
Lục quân Mỹ đang đối mặt với vấn đề ngân sách, khiến nhiều đơn vị không quân trực thuộc phải cắt giảm giờ bay và loại bỏ biến thể AH-64D, theo tài liệu nội bộ mà Defense One xem được.
“Lục quân đang thiếu gần hai tỷ USD để duy trì mức độ sẵn sàng, phần lớn do Bộ An ninh Nội địa không bồi hoàn chi phí thực hiện những nhiệm vụ hỗ trợ ở biên giới. Tôi đã nhận được báo cáo đáng lo ngại về nguy cơ hủy bỏ các đợt huấn luyện luân phiên, đình chỉ giờ bay, giảm nguồn lực dành cho Vệ binh Quốc gia và lực lượng dự bị”, Thượng nghị sĩ Jack Reed nói trong cuộc điều trần tại Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ hồi tuần trước.
Theo một phi công Apache, đột ngột cắt giảm giờ bay trong lúc dòng trực thăng này đang gặp vấn đề kỹ thuật dai dẳng là điều rất nguy hiểm. “Máy bay hỏng hóc là chuyện hiển nhiên trong nghề này, song nó giống như hiệu ứng quả cầu tuyết. Theo quan điểm cá nhân của tôi, số lượng sự cố sẽ gia tăng khi giờ bay giảm xuống”, người này cho hay.
Theo nhà sản xuất Boeing, trực thăng vũ trang đa nhiệm AH-64 Apache được sử dụng bởi lục quân Mỹ và 15 quốc gia khác. AH-64E là biến thể hiện đại nhất của Mỹ, từng được gọi là AH-64D Block III, được ứng dụng một số cải tiến về năng lực kết nối và phân phối thông tin, radar, cũng như trang bị động cơ mạnh hơn các mẫu cũ.
Giá xuất xưởng mỗi chiếc AH-64E khoảng 35 triệu USD. Nếu tính cả chi phí linh kiện, hỗ trợ kỹ thuật, vũ khí và huấn luyện vận hành, mỗi trực thăng AH-64E sẽ có giá lên tới 52-65 triệu USD.
Phát biểu với CNBC ngày 21.4, Tổng thống Trump nói con tàu chở "một số thứ không mấy tốt đẹp", đồng thời bày tỏ bất ngờ về vụ việc.
"Có lẽ, tôi không biết, nhưng tôi hơi ngạc nhiên, nhưng mối quan hệ rất tốt, tôi nghĩ tôi đã có sự hiểu biết ngầm với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, nhưng không sao cả. Xung đột là như vậy đấy", theo ông.
Tuần trước, ông chủ Nhà Trắng đã tuyên bố Trung Quốc đã cam kết không chuyển giao vũ khí cho Iran, theo AFP.
Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 21.4 bác bỏ cáo buộc này. "Theo chúng tôi biết, đây là một tàu container mang cờ nước ngoài. Trung Quốc phản đối bất kỳ sự liên kết và thổi phồng ác ý nào", theo South China Morning Post dẫn lời phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Guo Jiakun.
Ngày 20.4, ông Guo Jiakun cũng bày tỏ "quan ngại" về việc lực lượng Mỹ lên tàu chở hàng của Iran, kêu gọi không leo thang căng thẳng và yêu cầu cả 2 bên cung cấp "các điều kiện cần thiết" để bình thường hóa tình hình ở eo biển Hormuz.
Cũng trong cuộc phỏng vấn của CNBC, Tổng thống Mỹ cho biết không muốn gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran, dự kiến hết hạn ngày 22.4, đồng thời cảnh báo Iran "không còn lựa chọn nào khác" ngoài đàm phán.
Ông cũng nhấn mạnh quân đội Mỹ đã tận dụng thời gian ngừng bắn để bổ sung vũ khí và sẵn sàng nối lại các cuộc tấn công nếu cần. "Chúng tôi đã chuẩn bị đầy đủ. Chúng tôi có rất nhiều đạn dược, rất nhiều mọi thứ… chúng tôi đã dùng tiền để bổ sung và có lẽ họ (Iran) cũng đã bổ sung một ít", ông nói.
Trong khi đó, khủng hoảng tại eo biển Hormuz tiếp tục gây lo ngại toàn cầu. Ủy viên Giao thông vận tải của Liên minh châu Âu (EU) Apostolos Tzitzikostas ngày 21.4 cảnh báo hậu quả sẽ "rất thảm khốc" nếu tuyến hàng hải chiến lược này không được khôi phục.
Cùng ngày, giới chức Qatar bày tỏ mong muốn giảm leo thang căng thẳng và thiết lập hòa bình lâu dài khu vực, đồng thời ủng hộ mạnh mẽ sáng kiến của Pakistan nhằm đưa Iran và Mỹ đến bàn đàm phán.
Trong một diễn biến khác, Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) cho biết khoảng 20.000 thủy thủ và 2.000 tàu đang mắc kẹt tại vịnh Ba Tư do giao thông qua Hormuz gần như tê liệt. Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez kêu gọi tăng cường hỗ trợ, đặc biệt về sức khỏe tâm lý, cho các thủy thủ đang chịu áp lực kéo dài, theo Al Jazeera.
Thông báo về chuyến thăm Triều Tiên sắp tới của Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình do một phát ngôn viên của Vụ Quốc tế Ban Chấp hành Trung ương đảng Cộng sản Trung Quốc đưa ra hôm nay 5.6, theo Tân Hoa xã.
Hãng thông tấn KCNA của Triều Tiên hôm nay cũng đưa tin ông Tập sẽ thăm nước này từ ngày 8-9.6.
Đây sẽ là chuyến thăm đầu tiên của ông Tập tới Triều Tiên kể từ chuyến thăm vào năm 2019, trước khi đại dịch Covid-19 khiến các cửa khẩu biên giới giữa hai nước phải đóng cửa trong nhiều năm.
Bắc Kinh và Bình Nhưỡng đang thận trọng xây dựng lại mối quan hệ song phương sau nhiều năm thiếu gắn kết do đại dịch Covid-19, sự bất mãn của Bình Nhưỡng đối với sự ủng hộ của Bắc Kinh về phi hạt nhân hóa và những lo ngại của Bắc Kinh liên quan sự hợp tác quân sự ngày càng tăng của Bình Nhưỡng với Moscow, theo tờ South China Morning Post.
Vào ngày 3.9.2025, ông Kim đã tham dự một cuộc duyệt binh ở Bắc Kinh kỷ niệm 80 năm kết thúc Thế chiến 2. Đó là lần đầu tiên Chủ tịch Kim tham dự một sự kiện đa phương lớn, xuất hiện cùng với Chủ tịch Tập.
Trong cuộc hội đàm với ông Kim một ngày sau cuộc duyệt binh, ông Tập nói rằng Bắc Kinh rất coi trọng tình hữu nghị truyền thống giữa Trung Quốc và Triều Tiên, nhấn mạnh "bất kể bối cảnh quốc tế có thay đổi như thế nào, lập trường này sẽ không thay đổi".
Một tháng sau, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đã đến thăm Bình Nhưỡng để tham dự các sự kiện kỷ niệm 80 năm ngày thành lập đảng Lao động Triều Tiên.
CNN ngày 16/6 dẫn ba nguồn tin am hiểu các đánh giá tình báo Mỹ cho rằng Iran từ nay hoàn toàn có thể ngăn chặn mọi tàu bè đi qua eo biển Hormuz, đồng nghĩa sau hơn ba tháng xung đột với Mỹ, nước này đang sở hữu công cụ mới có khả năng đe dọa đến nền kinh tế toàn cầu.
Ngay cả khi Mỹ - Iran dự kiến ký thỏa thuận ngày 19/7 nhằm mở lại eo biển Hormuz để làm tiền đề cho tiến trình đàm phán hạt nhân, Tehran đã chứng minh họ có thể cắt đứt tuyến vận tải huyết mạch của thế giới bất kỳ lúc nào và hoàn toàn có thể lặp lại điều đó trong tương lai nếu muốn.
"Chúng ta về cơ bản đã trao cho Iran quyền kiểm soát eo biển này, một loại vũ khí còn mạnh hơn cả bom hạt nhân", một nguồn thạo tin của tình báo Mỹ cho hay.
Người này cho rằng cuộc chiến đã làm thay đổi căn bản cách suy nghĩ của Tehran về việc sử dụng Hormuz như một đòn bẩy chiến lược sau khi Mỹ chấp nhận thỏa hiệp.
Tướng Mohammad Akraminia, phát ngôn viên quân đội Iran, ngày 16/6 cũng tuyên bố cuộc xung đột vừa qua với Mỹ và Israel đã củng cố sự tự tin của Tehran và chứng minh khả năng chịu áp lực của họ.
Akraminia cho rằng cuộc chiến đã giúp lực lượng vũ trang Iran tăng cường phối hợp, hiệp đồng tác chiến, thúc đẩy sản xuất quốc phòng trong nước, giúp Iran triển khai các tên lửa tiên tiến hơn cùng các thế hệ máy bay không người lái (UAV) mới. Đây đều là những vũ khí chủ lực có thể giúp Iran phong tỏa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.
Theo tình báo Mỹ, Iran cũng nhận ra họ có thể sử dụng các đòn tấn công có chọn lọc, nhắm vào hạ tầng năng lượng của các nước vùng Vịnh như một công cụ hiệu quả trong chiến tranh bất đối xứng. Đây là lợi thế chiến lược mới xuất hiện sau xung đột và Iran có thể tiếp tục khai thác trong tương lai.
Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Iran sẽ không được hưởng bất kỳ lợi ích nào từ thỏa thuận khung nếu không duy trì hoạt động thông suốt tại eo biển Hormuz và tuân thủ các điều khoản đã cam kết. Washington dự kiến từng bước nới lỏng phong tỏa tương ứng với việc Iran khôi phục lưu thông hàng hải trong khu vực.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vận tải biển nhận định hoạt động qua eo biển Hormuz khó có thể sớm trở lại bình thường. Những bất định liên quan đến nội dung thỏa thuận cùng nguy cơ an ninh vẫn có thể khiến lưu lượng tàu thuyền qua Hormuz chỉ có thể phục hồi chậm trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng tới.
Một trong những nguyên nhân khiến Iran tin rằng họ có thể tiếp tục sử dụng Hormuz như công cụ gây sức ép là nước này vẫn duy trì được phần lớn năng lực quân sự sau hơn ba tháng giao tranh.
Theo các nguồn tin, Tehran còn sở hữu số lượng đáng kể tên lửa, bệ phóng, UAV và hàng trăm xuồng cao tốc có thể cản trở tàu thương mại hoặc rải thủy lôi ở Hormuz.
Các báo cáo tình báo Mỹ cũng cho thấy Iran đang khôi phục năng lực công nghiệp quốc phòng nhanh hơn dự kiến và đã bắt đầu sản xuất trở lại một số loại UAV mới.
Giới chức Mỹ lo ngại Tehran đã chuẩn bị cho phương án xấu nhất nếu đàm phán hạt nhân với Washington đổ vỡ. Trong trường hợp này, Iran sẽ thúc đẩy lực lượng Houthi ở Yemen phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, tuyến hàng hải nối biển Đỏ với Ấn Độ Dương, kịch bản được đánh giá là "quả bom hạt nhân" về kinh tế.
Bab el-Mandeb hiện đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với thương mại toàn cầu, nhất là trong bối cảnh eo biển Hormuz từng bị gián đoạn trong thời gian dài. Các nguồn tin cho rằng nếu Hormuz và Bab el-Mandeb bị phong tỏa cùng lúc, kinh tế thế giới có thể đối mặt thảm họa chưa từng thấy.
Những đánh giá mới của tình báo Mỹ cũng làm nổi bật hệ quả lâu dài từ chiến dịch quân sự chống Iran của Tổng thống Donald Trump. Theo nhiều nguồn tin, Washington đã không lường trước được quyết tâm của Tehran trong việc đóng cửa eo biển Hormuz.
Trước đây, Iran nhiều lần đe dọa đóng cửa Hormuz nếu bị Mỹ hoặc Israel tấn công, nhưng chưa từng thực hiện điều đó. Một số quan chức Mỹ thừa nhận Washington từng đánh giá Tehran sẽ không phong tỏa Hormuz, vì điều này cũng gây tổn hại cho chính nền kinh tế Iran.
Chính quyền Trump vì vậy ưu tiên tấn công các mục tiêu quân sự của Iran thay vì tập trung nguồn lực ngăn chặn nguy cơ phong tỏa eo biển. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau khi xung đột bùng phát, giới chức Mỹ nhận ra họ đã đánh giá sai tình hình.
"Mất quyền kiểm soát eo biển có thể là sai lầm lớn nhất của giai đoạn đó, bởi chiến lược phong tỏa Hormuz của Iran rất khó vô hiệu hóa nếu Mỹ không triển khai lực lượng quy mô lớn", một nguồn tin tham gia xây dựng kế hoạch chiến tranh cho Mỹ nhận định.
Trong những tháng qua, cộng đồng tình báo Mỹ liên tục đánh giá lại khả năng Iran sẽ sử dụng đòn bẩy này thế nào trong tương lai. Nhiều chuyên gia tin rằng Tehran đang trở nên tự tin hơn sau khi chứng minh họ có thể phong tỏa Hormuz và tập kích hạ tầng năng lượng chiến lược ở vùng Vịnh trong cuộc xung đột với Mỹ.
Các nguồn tin lưu ý rằng hiện chưa rõ thỏa thuận mới sẽ ngăn Iran tái áp dụng chiến thuật phong tỏa Hormuz bằng cách nào, đặc biệt khi Mỹ còn chấp nhận giảm hiện diện quân sự ở khu vực và dỡ bỏ phong tỏa cảng biển với Tehran.
