“Tôi biết Pam nhiều năm rồi. Bà ấy là người thông minh và cứng rắn, người chiến đấu vì Nước Mỹ trên hết”, ông Donald Trump viết trên mạng xã hội X ngày 21/11/2024, sau khi đắc cử Tổng thống Mỹ và đề cử cựu tổng chưởng lý Florida Pam Bondi vào ghế Bộ trưởng Tư pháp.
Ông Trump sau đó nhiều lần ca ngợi bà Bondi, tán dương cách bà xử lý các tình huống căng thẳng. Nhưng gần đây, Tổng thống than phiền ngày càng thường xuyên và công khai về hiệu suất làm việc của Bộ trưởng Tư pháp Bondi, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề.
Tháng trước, Bondi nói với một người bạn rằng việc Tổng thống sẵn sàng sa thải bộ trưởng An ninh Nội địa Noem đồng nghĩa bà cũng sắp gặp rắc rối. Nhưng bà không ngờ ông Trump, người từng đưa bà lên một trong những vị trí quyền lực nhất nước Mỹ, lại ra quyết định một cách nhanh chóng đến thế, theo 4 nguồn tin quen thuộc với vấn đề.
Các nguồn tin cho biết ông Trump thất vọng với bà Bondi trên nhiều phương diện, trong đó có cách bà xử lý hồ sơ liên quan đến tỷ phú ấu dâm Jeffrey Epstein, cũng như chưa nỗ lực hết sức với các điều tra hoặc truy tố đối thủ chính trị của ông, trong đó có cựu giám đốc FBI James Comey và Tổng chưởng lý bang New York Letitia James.
Những ngày gần đây, ông Trump đã trao đổi với các đồng minh về khả năng sa thải bà Bondi và trực tiếp nói chuyện với bà vào ngày 1/4, khi hai người cùng tới Tòa án Tối cao theo dõi phiên tranh luận liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh.
Khi ấy, ông Trump nói rằng đã đến lúc thay đổi lãnh đạo Bộ Tư pháp. Theo các nguồn thạo tin, bà Bondi hy vọng có thể kéo dài thời gian, ít nhất đến mùa hè, để rời nhiệm sở trong êm thấm.
Nhưng điều đó đã không xảy ra. Tối 1/4, bà Bondi tỏ ra xúc động khi trao đổi với bạn bè và đồng nghiệp về việc sắp mất chức. Và ngay sáng hôm sau, ông Trump thông báo quyết định sa thải bà trên mạng xã hội.
Các nguồn tin cho biết bà Bondi từng được thông báo rằng sau khi rời Bộ Tư pháp, bà có thể được giao một vị trí khác trong chính quyền. Hai người cho hay ông Trump từng nêu khả năng bổ nhiệm bà làm thẩm phán.
Nhưng kế hoạch này dường như đã không thành hiện thực, khi ông Trump khẳng định bà sẽ rời khỏi chính quyền hoàn toàn. Một nguồn tin cũng nói với CNN rằng dù ông Trump đề cập việc bà chuyển sang làm việc trong khu vực tư nhân, hiện Bondi vẫn chưa có công việc mới.
Trong 14 tháng giữ chức Bộ trưởng Tư pháp, bà Bondi thường xuyên công khai thể hiện sự ủng hộ với Tổng thống, cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với những người tiền nhiệm, vốn thường giữ khoảng cách với Nhà Trắng nhằm bảo đảm tính khách quan của các cuộc điều tra và truy tố.
Nhưng sự ra đi chóng vánh của bà Bondi cho thấy thực tế trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, đó là lòng trung thành và sự ủng hộ có thể giúp các quan chức lên nắm quyền, nhưng không đủ để bảo vệ họ trước những quyết định cứng rắn của Tổng thống.
Ngay cả các đồng minh của bà Bondi cũng phải thừa nhận trong phần lớn thời gian giữ chức Bộ trưởng Tư pháp, bà đã tự đặt mình vào thế dễ tổn thương. Trong 14 tháng đầy sóng gió, bà liên tiếp mắc sai lầm và nhiều lần xử lý thông điệp không hiệu quả, khiến ngày càng nhiều nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội xa lánh bà.
Theo những người am hiểu tình hình, quan chức phụ trách nhà ở liên bang Bill Pulte, một đồng minh thân cận của ông Trump, từ lâu đã thúc đẩy việc cách chức bà Bondi. Ông Pulte cho rằng bà chậm chạp trong nỗ lực truy tố Comey, James cùng một số vụ khác.
Ngoài ra, theo các nguồn tin thân cận với bà Bondi, ông Boris Epshteyn, cố vấn pháp lý lâu năm của ông Trump, cũng là một trong những người chỉ trích bà mạnh mẽ và đóng vai trò đáng kể trong quyết định sa thải của Tổng thống.
Ông Pulte và ông Epshteyn chưa phản hồi về các thông tin này.
Đồng minh quan trọng nhất của Bondi tại Nhà Trắng, Chánh văn phòng Susie Wiles, trong nhiều tháng qua đã nỗ lực bảo vệ người phụ nữ mà bà gọi là “em gái” và đưa ra nhiều lập luận nhằm giữ Bondi ở lại đến phút cuối.
Trên thực tế, Bondi không phải là người thiếu nỗ lực. Dưới thời bà, Bộ Tư pháp đã mở hàng loạt cuộc điều tra nhằm vào các đối thủ của ông Trump, trong đó có Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Jerome Powell, Tổng chưởng lý James, cựu giám đốc FBI Comey và cựu giám đốc CIA John Brennan.
Tuy nhiên, các nỗ lực truy tố ông Comey và bà James nhanh chóng bị tòa bác bỏ, sau khi thẩm phán kết luận công tố viên phụ trách được bổ nhiệm không đúng quy định pháp luật.
Hiện chưa rõ liệu có sự kiện cụ thể nào khiến ông Trump ra quyết định sa thải bà Bondi không. Trước đó, ông từng tỏ ra thận trọng trong việc thay thế các quan chức cấp cao nhằm tránh tái diễn tình trạng thay người liên tục như trong nhiệm kỳ đầu.
Việc liên tiếp sa thải bà Noem và sau đó là bà Bondi cho thấy quan điểm của Tổng thống có thể đang thay đổi. Theo các đồng minh của ông Trump, tính toán của ông đã dịch chuyển sau khi Thượng viện nhanh chóng phê chuẩn ông Markwayne Mullin làm người thay thế bà Noem.
Họ cũng cho rằng Bộ trưởng Lao động Lori Chavez-DeRemer, người đang đối mặt nhiều áp lực, có thể trở thành thành viên nội các tiếp theo bị cách chức.
Với những lý do dẫn đến việc bà Bondi mất chức, bất kỳ ai trở thành người kế nhiệm cũng sẽ phải đối mặt với nhiệm vụ không dễ dàng, đó là đáp ứng mong muốn mạnh mẽ của ông Trump trong việc truy tố thành công các đối thủ chính trị của ông, theo bình luận viên Glenn Thrush của NYTimes.
Theo thống kê của Reuters, kể từ khi nhậm chức nhiệm kỳ hai, Tổng thống Trump đã đe dọa điều tra, truy tố, trả đũa ít nhất 470 cá nhân, tổ chức, trong đó có nhiều quan chức là thành viên đảng Dân chủ.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 25/6 cho biết nước này và Oman trong thời gian tới sẽ tiến hành các cuộc thảo luận "nhằm xác định cơ chế quản lý tương lai và dịch vụ hàng hải ở eo biển Hormuz", sau tuyên bố chung của hai bên ở Muscat hôm 23/6.
Trong tuyên bố chung, Iran và Oman thông báo sẽ nghiên cứu cơ chế thu các khoản "phí dịch vụ hàng hải" liên quan đến hoạt động quản lý eo biển Hormuz, đồng thời nhấn mạnh quyền chủ quyền đối với lãnh hải tại khu vực này. Hai bên dự kiến lập nhóm công tác chung để thảo luận kỹ hơn về ý tưởng.
Eo biển Hormuz là nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng của thế giới đi qua. Tuyến đường thủy trọng yếu này bị đóng cửa sau khi xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran bùng phát vào cuối tháng 2. Iran dỡ phong tỏa Hormuz theo bản ghi nhớ chung ký với Mỹ ngày 17/6.
Washington phản đối mạnh mẽ mọi hình thức thu phí đối với tàu thuyền qua lại Hormuz, trong khi Tehran và Muscat lại nhấn mạnh đến khái niệm "phí dịch vụ hàng hải" thay vì "phí quá cảnh". Sự khác biệt về cách gọi này đang trở thành tâm điểm tranh luận liên quan đến luật pháp quốc tế.
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và Ấn Độ Dương. Phần hẹp nhất Hormuz nằm trong lãnh hải Iran và Oman. Tuy nhiên, vì đây là tuyến kết nối hai vùng biển quốc tế lớn nên Hormuz được xếp vào nhóm "eo biển sử dụng cho hoạt động hàng hải quốc tế".
Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, có hiệu lực từ năm 1994, tàu thuyền được phép quá cảnh liên tục và không bị cản trở qua các eo biển quốc tế. Iran đã ký UNCLOS trong năm 1982, nhưng chưa phê chuẩn. Mỹ cũng không phải thành viên của công ước này.
Giới chức Iran cho rằng điều này đồng nghĩa Tehran không bị ràng buộc bởi các quy định về quyền quá cảnh trong UNCLOS, vốn là nền tảng cho nguyên tắc tự do hàng hải. Thay vào đó, Iran cho rằng họ chỉ phải tuân thủ luật pháp quốc tế tập quán, trong đó áp dụng quyền "đi qua vô hại" với phạm vi hẹp và hạn chế hơn.
Iran lập luận ngay cả trong trường hợp UNCLOS được áp dụng, quyền quá cảnh không phải là tuyệt đối. Quyền này có thể bị hạn chế nếu xuất hiện các hành động hoặc mối đe dọa sử dụng vũ lực nhằm vào "chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị" của quốc gia ven biển.
UNCLOS quy định các quốc gia ven biển có quyền ban hành quy định liên quan đến an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường hoặc phân luồng giao thông. Công ước cho phép quốc gia ven biển thu phí với những dịch vụ cung cấp cho hoạt động hàng hải, nhưng không được yêu cầu phải xin phép hoặc trả phí mới được đi qua.
Đây là các luận điểm mà Tehran đang tập trung viện dẫn.
"Chúng tôi đang trong trạng thái chiến tranh và không thể áp dụng quy định thời bình cho thời chiến", Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi ngày 18/6 nêu lập trường của Tehran.
Giới chức Iran gần đây sử dụng thuật ngữ "phí dịch vụ hàng hải" nhiều hơn, lý giải khoản thu này nhằm trang trải chi phí cho hoạt động quản lý giao thông, bảo đảm an toàn hàng hải.
Một số trang tin vận tải biển trước đó cho biết Iran từng giới thiệu cơ chế thu phí, trong đó tàu thuyền được hướng dẫn đi theo một hành lang hàng hải gần bờ biển Iran và được Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đảm bảo an toàn trong quá trình di chuyển.
Trong bối cảnh đó, Iran có thể viện dẫn các dịch vụ hàng hải như lai dắt tàu thuyền, bảo đảm an ninh từ IRGC, hoặc đảm bảo vệ sinh môi trường biển để thu phí dịch vụ với tàu bè qua lại.
Trong tuyên bố chung, Iran và Oman cũng không đề cập đến "phí quá cảnh", mà thông báo nghiên cứu "các dịch vụ sẽ được cung cấp" và "chi phí liên quan".
"Iran và Oman có thể ban hành những quy định giới hạn về an toàn, hàng hải, ô nhiễm và luồng tàu, nhưng không thể biến eo biển thành một hành lang phải xin phép mới được đi qua", giáo sư luật hàng hải Sanjeet Ruhal, Viện Luật Hàng hải Quốc tế ở Malta, nói với TRT World.
Oman ở vị thế khó xử hơn, vì Muscat đã phê chuẩn UNCLOS. Do đó, Muscat phải cân bằng giữa quan hệ với Tehran và các nghĩa vụ quốc tế của mình.
Trong khi tuyên bố chung với Iran nhấn mạnh quyền chủ quyền của hai nước đối với lãnh hải, Ngoại trưởng Oman Albusaidi sau cuộc gặp lại khẳng định hai bên cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế và bảo đảm "việc đi lại an toàn không thu phí". Phát biểu này cho thấy Oman chưa công khai ủng hộ bất kỳ cơ chế thu phí quá cảnh nào tại Hormuz.
Tuy nhiên, việc Muscat đồng ý tiếp tục thảo luận về các dịch vụ hàng hải và chi phí liên quan cho thấy cánh cửa đối thoại vẫn để mở.
Theo Reuters, hiện không tồn tại cơ chế chính thức nào để buộc các nước phải tuân thủ UNCLOS. Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS) tại Hamburg, Đức cũng như Tòa án Công lý Quốc tế tại The Hague, Hà Lan, có thể đưa ra phán quyết, nhưng không có thẩm quyền trực tiếp thực thi các phán quyết đó.
Các chuyên gia cảnh báo bất kỳ hình thức thu phí bắt buộc nào ở Hormuz cũng có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm, dẫn đến những yêu sách tương tự với những tuyến đường biển chiến lược khác trên thế giới.
"Nếu các quốc gia áp đặt hệ thống thu phí trên những tuyến đường biển chiến lược, nền tảng thương mại toàn cầu sẽ thay đổi. Chi phí, sự bất ổn và sức ép chính trị đều sẽ gia tăng", giáo sư Reza Khanzadeh, Đại học George Mason, Mỹ nhận định tác động của vấn đề vượt xa khu vực Trung Đông, cảnh báo.
Giáo sư Ruhal chung quan điểm, cho rằng những nguyên tắc tự do đi lại cần tiếp tục được bảo vệ. "Việc cho phép thu phí hoặc hạn chế quyền tiếp cận tại Hormuz có thể làm xói mòn luật biển quốc tế", ông Ruhal cảnh báo.
Sau khi thỏa thuận ngừng bắn được ký, IRGC yêu cầu tàu thuyền phải đi qua eo biển Hormuz theo tuyến đường sát bờ biển Iran do lực lượng này vạch ra, cảnh báo sẽ xử lý phương tiện vi phạm.
Trong khi đó, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) do hải quân Anh điều hành cũng công bố một lộ trình thay thế ở phía nam eo biển, men theo bờ biển Oman. Tuy nhiên, IRGC cảnh báo luồng di chuyển mới này là "không thể chấp nhận".
Mỹ sau đó cho biết tàu hàng Ever Lovely treo cờ Singapore đã trúng vật thể nghi là UAV khi di chuyển theo luồng hàng hải mới gần bờ biển Oman. CENTCOM cáo buộc Iran đã thực hiện vụ "tấn công vô cớ" vào tàu hàng này và tiến hành đòn tập kích đáp trả nhiều mục tiêu ở Iran ngày 26/6, khiến thỏa thuận ngừng bắn một lần nữa trở nên mong manh.
Nhiều thành viên NATO cũng bị Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc như thế. Nhưng quyết sách trên của Mỹ khác biệt và đặc biệt ở chỗ hội đồng chung với Canada được thành lập vào năm 1940, tức là từ thời Thế chiến 2 còn diễn ra và tồn tại lâu hơn cả NATO. Hội đồng là biểu tượng cho mối quan hệ đồng minh quân sự và mức độ tin cậy chiến lược rất cao giữa hai nước láng giềng Mỹ - Canada.
Thực chất, việc Mỹ và Canada giờ trở thành láng giềng phân cách và đồng minh phân rẽ bởi nhiều nguyên do, mà bất đồng quan điểm về ngân sách quân sự và quốc phòng chỉ là một. Sâu xa hơn thế là sự bất đồng quan điểm về những vấn đề chính trị thế giới và là mối bất hòa cá nhân giữa ông Trump với Thủ tướng Canada Mark Carney.
Ông Trump gây hấn với Canada bằng tuyên bố sáp nhập Canada làm bang thứ 51 của Mỹ và áp đặt thuế quan nhằm vào đối phương. Đáp lại, ông Carney không chỉ đối phó mạnh tay mà còn tận dụng sự ứng xử kiên quyết và bản lĩnh để củng cố được quyền lực ở Canada. Thủ tướng Carney không hậu thuẫn Nhà Trắng trong cuộc chiến với Iran, đồng thời trì hoãn thực hiện thỏa thuận đã ký kết Canada mua 88 chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35 của Mỹ.
Nhưng nặng ký hơn cả là đề xuất của ông Carney về các nước tầm trung liên thủ nhau lại thành khối để thoát khỏi sự lệ thuộc vào Mỹ trên mọi phương diện. Đề xuất của ông Carney chẳng khác gì giọt nước làm tràn ly. Quan hệ láng giềng xấu đi và đồng minh thêm lỏng lẻo tác động tiêu cực tới mối quan hệ giữa Mỹ và tất cả những đồng minh quân sự khác của nước này.
"Iran yêu cầu chúng tôi tiếp tục đàm phán. Chúng tôi đồng ý làm vậy, nhưng Mỹ đã tuyên bố rõ với họ rằng lệnh ngừng bắn đã kết thúc", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng bài trên mạng xã hội Truth Social ngày 10/7.
Phía Iran chưa bình luận về thông tin này.
Reuters dẫn nguồn tin am hiểu vấn đề cho hay các nhà đàm phán Qatar ngày 10/7 đã đến Iran để tìm cách giảm leo thang căng thẳng sau khi Iran và Mỹ tuần này nối lại giao tranh, cũng như để thảo luận với giới lãnh đạo ở Tehran về eo biển Hormuz.
Hãng thông tấn Tasnim xác nhận một phái đoàn Qatar đã đến Iran để "củng cố vai trò trung gian hòa giải của Qatar", sau khi Doha đầu tuần này cáo buộc Iran tấn công tàu thương mại ở eo biển Hormuz.
Bộ Ngoại giao Ai Cập cho biết Ngoại trưởng Badr Abdelatty hôm nay điện đàm với Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani. Hai nhà ngoại giao hàng đầu kêu gọi "các bên ưu tiên ngoại giao và đối thoại, đồng thời quay trở lại bàn đàm phán".
Đợt giao tranh mới giữa Iran và Mỹ diễn ra sau khi Tổng thống Trump ngày 8/7 tuyên bố lệnh ngừng bắn giữa Mỹ với Iran đã kết thúc, cho rằng đàm phán với Tehran "chỉ lãng phí thời gian". Iran cũng cho rằng các nội dung chủ chốt trong bản ghi nhớ mà hai bên ký hồi giữa tháng 6 đã trở nên vô hiệu, cảnh báo Mỹ về "hậu quả nguy hiểm" từ động thái này.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sau đó tuyên bố đã tấn công 90 mục tiêu trên khắp Iran, viện dẫn lý do đáp trả việc Iran tấn công tàu hàng đi qua eo biển Hormuz. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó phóng tên lửa và UAV vào các mục tiêu quân sự Mỹ tại Kuwait và Bahrain để trả đũa.
