“Tôi biết Pam nhiều năm rồi. Bà ấy là người thông minh và cứng rắn, người chiến đấu vì Nước Mỹ trên hết”, ông Donald Trump viết trên mạng xã hội X ngày 21/11/2024, sau khi đắc cử Tổng thống Mỹ và đề cử cựu tổng chưởng lý Florida Pam Bondi vào ghế Bộ trưởng Tư pháp.
Ông Trump sau đó nhiều lần ca ngợi bà Bondi, tán dương cách bà xử lý các tình huống căng thẳng. Nhưng gần đây, Tổng thống than phiền ngày càng thường xuyên và công khai về hiệu suất làm việc của Bộ trưởng Tư pháp Bondi, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề.
Tháng trước, Bondi nói với một người bạn rằng việc Tổng thống sẵn sàng sa thải bộ trưởng An ninh Nội địa Noem đồng nghĩa bà cũng sắp gặp rắc rối. Nhưng bà không ngờ ông Trump, người từng đưa bà lên một trong những vị trí quyền lực nhất nước Mỹ, lại ra quyết định một cách nhanh chóng đến thế, theo 4 nguồn tin quen thuộc với vấn đề.
Các nguồn tin cho biết ông Trump thất vọng với bà Bondi trên nhiều phương diện, trong đó có cách bà xử lý hồ sơ liên quan đến tỷ phú ấu dâm Jeffrey Epstein, cũng như chưa nỗ lực hết sức với các điều tra hoặc truy tố đối thủ chính trị của ông, trong đó có cựu giám đốc FBI James Comey và Tổng chưởng lý bang New York Letitia James.
Những ngày gần đây, ông Trump đã trao đổi với các đồng minh về khả năng sa thải bà Bondi và trực tiếp nói chuyện với bà vào ngày 1/4, khi hai người cùng tới Tòa án Tối cao theo dõi phiên tranh luận liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh.
Khi ấy, ông Trump nói rằng đã đến lúc thay đổi lãnh đạo Bộ Tư pháp. Theo các nguồn thạo tin, bà Bondi hy vọng có thể kéo dài thời gian, ít nhất đến mùa hè, để rời nhiệm sở trong êm thấm.
Nhưng điều đó đã không xảy ra. Tối 1/4, bà Bondi tỏ ra xúc động khi trao đổi với bạn bè và đồng nghiệp về việc sắp mất chức. Và ngay sáng hôm sau, ông Trump thông báo quyết định sa thải bà trên mạng xã hội.
Các nguồn tin cho biết bà Bondi từng được thông báo rằng sau khi rời Bộ Tư pháp, bà có thể được giao một vị trí khác trong chính quyền. Hai người cho hay ông Trump từng nêu khả năng bổ nhiệm bà làm thẩm phán.
Nhưng kế hoạch này dường như đã không thành hiện thực, khi ông Trump khẳng định bà sẽ rời khỏi chính quyền hoàn toàn. Một nguồn tin cũng nói với CNN rằng dù ông Trump đề cập việc bà chuyển sang làm việc trong khu vực tư nhân, hiện Bondi vẫn chưa có công việc mới.
Trong 14 tháng giữ chức Bộ trưởng Tư pháp, bà Bondi thường xuyên công khai thể hiện sự ủng hộ với Tổng thống, cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với những người tiền nhiệm, vốn thường giữ khoảng cách với Nhà Trắng nhằm bảo đảm tính khách quan của các cuộc điều tra và truy tố.
Nhưng sự ra đi chóng vánh của bà Bondi cho thấy thực tế trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, đó là lòng trung thành và sự ủng hộ có thể giúp các quan chức lên nắm quyền, nhưng không đủ để bảo vệ họ trước những quyết định cứng rắn của Tổng thống.
Ngay cả các đồng minh của bà Bondi cũng phải thừa nhận trong phần lớn thời gian giữ chức Bộ trưởng Tư pháp, bà đã tự đặt mình vào thế dễ tổn thương. Trong 14 tháng đầy sóng gió, bà liên tiếp mắc sai lầm và nhiều lần xử lý thông điệp không hiệu quả, khiến ngày càng nhiều nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội xa lánh bà.
Theo những người am hiểu tình hình, quan chức phụ trách nhà ở liên bang Bill Pulte, một đồng minh thân cận của ông Trump, từ lâu đã thúc đẩy việc cách chức bà Bondi. Ông Pulte cho rằng bà chậm chạp trong nỗ lực truy tố Comey, James cùng một số vụ khác.
Ngoài ra, theo các nguồn tin thân cận với bà Bondi, ông Boris Epshteyn, cố vấn pháp lý lâu năm của ông Trump, cũng là một trong những người chỉ trích bà mạnh mẽ và đóng vai trò đáng kể trong quyết định sa thải của Tổng thống.
Ông Pulte và ông Epshteyn chưa phản hồi về các thông tin này.
Đồng minh quan trọng nhất của Bondi tại Nhà Trắng, Chánh văn phòng Susie Wiles, trong nhiều tháng qua đã nỗ lực bảo vệ người phụ nữ mà bà gọi là “em gái” và đưa ra nhiều lập luận nhằm giữ Bondi ở lại đến phút cuối.
Trên thực tế, Bondi không phải là người thiếu nỗ lực. Dưới thời bà, Bộ Tư pháp đã mở hàng loạt cuộc điều tra nhằm vào các đối thủ của ông Trump, trong đó có Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Jerome Powell, Tổng chưởng lý James, cựu giám đốc FBI Comey và cựu giám đốc CIA John Brennan.
Tuy nhiên, các nỗ lực truy tố ông Comey và bà James nhanh chóng bị tòa bác bỏ, sau khi thẩm phán kết luận công tố viên phụ trách được bổ nhiệm không đúng quy định pháp luật.
Hiện chưa rõ liệu có sự kiện cụ thể nào khiến ông Trump ra quyết định sa thải bà Bondi không. Trước đó, ông từng tỏ ra thận trọng trong việc thay thế các quan chức cấp cao nhằm tránh tái diễn tình trạng thay người liên tục như trong nhiệm kỳ đầu.
Việc liên tiếp sa thải bà Noem và sau đó là bà Bondi cho thấy quan điểm của Tổng thống có thể đang thay đổi. Theo các đồng minh của ông Trump, tính toán của ông đã dịch chuyển sau khi Thượng viện nhanh chóng phê chuẩn ông Markwayne Mullin làm người thay thế bà Noem.
Họ cũng cho rằng Bộ trưởng Lao động Lori Chavez-DeRemer, người đang đối mặt nhiều áp lực, có thể trở thành thành viên nội các tiếp theo bị cách chức.
Với những lý do dẫn đến việc bà Bondi mất chức, bất kỳ ai trở thành người kế nhiệm cũng sẽ phải đối mặt với nhiệm vụ không dễ dàng, đó là đáp ứng mong muốn mạnh mẽ của ông Trump trong việc truy tố thành công các đối thủ chính trị của ông, theo bình luận viên Glenn Thrush của NYTimes.
Theo thống kê của Reuters, kể từ khi nhậm chức nhiệm kỳ hai, Tổng thống Trump đã đe dọa điều tra, truy tố, trả đũa ít nhất 470 cá nhân, tổ chức, trong đó có nhiều quan chức là thành viên đảng Dân chủ.
Trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội ngày 31-5, Thủ tướng Campuchia Hun Manet cho biết quyết định lên tiếng sau khi nhiều người dùng mạng xã hội Thái Lan bình luận dưới bài viết đánh dấu 27 năm ngày ông tốt nghiệp Học viện Quân sự West Point vào ngày 29-5-1999, báo Khmer Times đưa tin.
West Point là một trong những học viện quân sự danh tiếng nhất thế giới, chuyên đào tạo sĩ quan cho Lục quân Mỹ. Nhiều cựu học viên của trường sau này trở thành tướng lĩnh, chính khách và lãnh đạo cấp cao tại nhiều quốc gia.
Theo nhà lãnh đạo Campuchia, những thông tin tương tự đã từng xuất hiện trong quá khứ nhưng ông không phản hồi.
Tuy nhiên do tin đồn tiếp tục lan truyền trong thời gian gần đây, ông cho rằng cần phải làm rõ để chấm dứt sự hiểu lầm kéo dài nhiều năm.
"Câu trả lời ngắn gọn là tôi không theo học tại West Point bằng chỉ tiêu của quân đội Thái Lan", ông Hun Manet nhấn mạnh.
Ông giải thích rằng việc tuyển sinh học viên quốc tế tại West Point được Chính phủ Mỹ quản lý chặt chẽ. Các quốc gia được cấp suất dành cho học viên nước ngoài không có quyền chuyển nhượng hoặc chia sẻ chỉ tiêu đó cho bất kỳ nước thứ ba nào.
Theo ông, chỉ có phía Mỹ mới quyết định quốc gia nào được cấp chỉ tiêu và số lượng học viên được tiếp nhận mỗi năm.
Các ứng viên muốn theo học phải được Bộ Quốc phòng của chính quốc gia mình đề cử, đồng thời nhận được sự xác nhận từ Đại sứ quán Mỹ tại nước đó.
Ông Hun Manet thông tin bằng tốt nghiệp West Point của ông ghi rõ tư cách là một học viên đến từ Campuchia. Nếu thực sự sử dụng chỉ tiêu của Thái Lan, ông sẽ phải nhận được đề cử từ Bộ Quốc phòng Thái Lan và sự xác nhận từ Đại sứ quán Mỹ tại Thái Lan.
Nhà lãnh đạo Campuchia tiết lộ rằng vào năm 1995, ông đã được Bộ Quốc phòng Campuchia đề cử và được Đại sứ quán Mỹ tại Phnom Penh xác nhận đủ điều kiện nộp hồ sơ vào West Point.
"Điều đó chứng minh rõ ràng rằng chỉ tiêu tôi sử dụng là suất do Mỹ cấp cho Campuchia, chứ không phải cho Thái Lan như một số người đã cáo buộc", ông khẳng định.
Ông cũng cho biết bất kỳ ai muốn kiểm chứng thông tin đều có thể liên hệ Bộ Quốc phòng Thái Lan, Đại sứ quán Mỹ tại Thái Lan hoặc chính Học viện Quân sự West Point.
"Tôi hy vọng lời giải thích này sẽ chấm dứt sự hiểu lầm rằng tôi học tại West Point nhờ chỉ tiêu của quân đội Thái Lan, bởi điều đó không đúng", ông nói.
Thủ tướng Hun Manet tốt nghiệp Học viện West Point năm 1999 trước khi tiếp tục theo học các chương trình sau đại học tại Mỹ và Anh.
Sau đó ông trở về nước, từng giữ chức Tư lệnh Lục quân Hoàng gia Campuchia trước khi bước vào chính trường và trở thành Thủ tướng vào năm 2023.
Ủng hộ tuyên bố của Thủ tướng Campuchia, đại tá Dougall McMillan, cựu Tùy viên Quốc phòng của Đại sứ quán Úc tại Campuchia trong giai đoạn cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, cho biết ông nắm rõ quá trình này.
Trong email gửi báo Khmer Times, ông khẳng định đại tá Bill McMillan, Tùy viên Quốc phòng của quân đội Mỹ tại Campuchia thời điểm đó, chính là người khởi xướng và chịu trách nhiệm cho việc ông Hun Manet được theo học tại West Point.
Cờ Israel hôm nay (31.5) bay trên lâu đài Beaufort từ thời Trung Cổ của Lebanon. Cùng ngày, quân đội Israel cảnh báo dân thường Lebanon nhanh chóng sơ tán khỏi một khu vực rộng lớn ở miền nam nước này trước kế hoạch mở rộng chiến dịch tấn công trên bộ, theo AP.
Còn AFP dẫn lời phóng viên tại hiện trường ghi nhận tiếng pháo kích và khói bốc lên ở một khu vực gần lâu đài, nơi Israel từng sử dụng làm tiền đồn trong thời gian chiếm đóng kéo dài khoảng 2 thập niên trước khi rút quân năm 2000.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz của Israel cũng xác nhận các đơn vị nước này đã chiếm cứ điểm lịch sử đóng vai trò chiến lược, cho phép quan sát rộng khắp miền nam Lebanon.
"Theo lệnh của Thủ tướng Benjamin Netanyahu và dựa trên sự chỉ đạo của tôi, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã mở rộng chiến dịch ở Lebanon, băng qua sông Litani, và kiểm soát Beaufort Ridge, một trong những vị trí chiến lược quan trọng nhất trong công cuộc bảo vệ các cộng đồng ở Galilee và bảo đảm an toàn cho lực lượng của chúng ta", ông Katz tuyên bố trên mạng xã hội.
Phát biểu tại một sự kiện sau đó trong ngày, Bộ trưởng Katz nói chiến dịch Lebanon đã giúp loại trừ hàng ngàn kẻ khủng bố và kiểm soát hàng trăm km2. Ông cảnh báo rằng bên nào gây hại cho dân thường Israel sẽ bị mất đi lãnh thổ.
Cuộc tiến quân về hướng Beaufort diễn ra trong lúc quân đội Israel ra lệnh sơ tán diện rộng đối với khu vực nằm phía nam sông Zahrani và phía bắc sông Litani, cách biên giới Israel khoảng 40 km. IDF cho biết đang lên kế hoạch tấn công các mục tiêu của Hezbollah trên lãnh thổ Lebanon.
Một ngày trước, Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam cáo buộc Israel thi hành chính sách tàn phá và trừng phạt tập thể đối với miền nam. Ông kêu gọi đối phương hãy ngừng bắn và ngừng ngay hành động tàn phá các thị trấn, làng mạc, đe dọa người dân Lebanon.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 13/4 thông báo bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa tại vịnh Oman và biển Arab phía đông eo biển Hormuz theo quyết định của Tổng thống Donald Trump.
Quân đội Mỹ tuyên bố sẽ chặn bắt bất cứ tàu nào ra vào khu vực bờ biển tại Iran, trong đó có mọi cảng của Iran ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nhưng "không cản trở tự do hàng hải" đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran.
Dù vậy, với các chủ tàu, tình hình hiện nay ở Hormuz vẫn quá mù mờ, đến mức nhiều tàu dầu, tàu hàng đã quyết định án binh bất động hoặc quay đầu, tránh đi qua eo biển vào thời điểm này.
"Nhiều chủ tàu đã nói với tôi rằng việc đi qua đó vẫn quá rủi ro", Tim Huxley, chủ tịch tập đoàn vận tải biển Mandarin Shipping, trụ sở ở Hong Kong, nói với CNN. "Ngay cả khi không quan tâm đến giá trị tàu hay hàng hóa, bạn vẫn có 30 thủy thủ trên những con tàu đó. Bạn có dám liều không khi phải đối mặt với khả năng bị cả phía Mỹ lẫn phía Iran nhắm vào?"
Theo bình luận viên Kristie Lu Stout của CNN, lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Tổng thống Trump "va chạm trực tiếp" với tuyên bố của phía Iran về việc kiểm soát tuyến hàng hải trọng yếu này. Điều đó đồng nghĩa các con tàu sẽ vừa có thể phải đi qua "trạm thu phí" của Iran, vừa bị hải quân Mỹ ngăn chặn.
Việc lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz tiếp tục đình trệ có thể giáng đòn mạnh hơn vào ngành năng lượng thế giới, tạo ra phép thử lớn tiếp theo trong cuộc chiến giữa Washington và Tehran: Liệu bên nào sẽ trụ vững trước những tổn thất kinh tế nếu cuộc đối đầu kéo dài.
Đòn nắn gân
Các quan chức chính quyền Mỹ hôm 12/4 cho hay lệnh phong tỏa đánh dấu bước chuyển mới trong chiến thuật của Washington. Thay vì tiếp tục phóng tên lửa vào các căn cứ quân sự, cơ sở hạ tầng hay ngành công nghiệp quốc phòng Iran, ông Trump giờ đây tìm cách siết chặt ngành dầu mỏ, nguồn sống của quốc gia này, mặt hàng chiếm hơn 50% tỷ trọng xuất khẩu và gần như toàn bộ nguồn thu ngân sách của Tehran.
Kỳ vọng hàng đầu của Tổng thống Trump là buộc chính phủ Iran phải chấp nhận những điều khoản mà Phó tổng thống JD Vance đã đưa ra trong cuộc đàm phán hòa bình tại Islamabad, Pakistan.
New York Times ngày 13/4 dẫn lời hai quan chức cấp cao Iran và một quan chức Mỹ cho biết trong cuộc đàm phán, Washington đã yêu cầu Tehran ngừng làm giàu uranium trong vòng 20 năm, nhưng Iran chỉ đồng ý ngừng trong tối đa 5 năm. Tổng thống Trump đã bác bỏ đề nghị này.
Lệnh phong tỏa được công bố ngay sau khi cuộc đàm phán kết thúc cho thấy Tổng thống Trump dường như tin rằng đòn giáng kinh tế nặng nề sẽ khiến Iran phải khuất phục, theo bình luận viên David Sanger của NYTimes.
Về phía Iran, chiến lược của họ là buộc thị trường toàn cầu phải gánh chịu hệ lụy từ cuộc xung đột. Dù hứng chịu nhiều tổn thất trong 6 tuần giao tranh, Iran vẫn có khả năng gây áp lực lên các nước láng giềng ở vùng Vịnh bằng những đợt tập kích trả đũa. Các lãnh đạo Iran có thể đang đặt cược rằng khả năng chịu đựng áp lực chính trị của ông Trump cuối cùng sẽ đi đến giới hạn.
Nếu dầu của Iran không lọt qua được eo biển, giá dầu có thể sẽ tiếp tục leo thang theo thời gian. Một số công ty cho biết họ đang chuẩn bị cho kịch bản giá dầu lên tới 175 USD mỗi thùng. Mặt khác, Iran hiểu rõ những tác động chính trị tiềm tàng từ tình trạng lạm phát kéo dài tại Mỹ khi chỉ còn chưa đầy 7 tháng nữa là đến cuộc bầu cử giữa kỳ.
"Chẳng bao lâu nữa các người sẽ phải luyến tiếc thời giá xăng còn ở mức 4-5 USD", Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đưa ra lời cảnh báo tới người tiêu dùng Mỹ sau khi các cuộc đàm phán giữa ông với Phó tổng thống Vance thất bại.
Tổng thống Trump hôm 12/4 thừa nhận rằng giá cả "sẽ duy trì ở mức hiện tại" cho đến kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, hoặc có thể "nhỉnh hơn một chút". Đây có thể là kịch bản thảm họa với nhiều ứng viên Cộng hòa, bởi họ vận động tranh cử với cam kết sẽ kéo giảm giá xăng và sinh hoạt phí cho cử tri.
Tuy nhiên, một số thành viên đảng Cộng hòa đã bày tỏ ủng hộ "bước đi chiến lược" của Tổng thống Trump khi áp lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, bởi họ nhận ra rằng việc để Iran tiếp tục bán dầu là "lợi bất cập hại".
Vài tuần trước, ông Trump đã quyết định cho phép Iran bán số dầu đã được chuyển lên tàu, với hy vọng xoa dịu tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu. Quyết định này giúp giải phóng khoảng 140 triệu thùng dầu, đủ đáp ứng nhu cầu của toàn cầu trong khoảng 1,5 ngày, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.
Nhưng tác động lên giá cả lúc bấy giờ không thực sự đáng kể, trong khi nó khiến ông Trump như đang điều hành một cuộc chiến nửa vời, khi vừa tập kích Iran nhưng lại vừa để họ thu lợi. Thêm vào đó, việc Tehran áp thuế đối với tàu bè đi qua eo biển đã mang đến một nguồn thu mới đúng lúc họ cần nhất.
"Việc Iran có quyền đóng eo biển với tất cả các nước, trừ đối tác của họ hoặc những bên chịu nộp tiền, là điều không thể chấp nhận được", Richard Haass, cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao đảng Cộng hòa kiêm cựu chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, một trong những người đầu tiên ủng hộ chiến lược phong tỏa của chính quyền Trump, cho hay.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích dầu mỏ Kpler, Iran xuất khẩu trung bình 1,85 triệu thùng dầu thô mỗi ngày tính đến hết tháng 3, nhiều hơn khoảng 100.000 thùng mỗi ngày so với ba tháng trước đó.
"Iran giàu lên trong khi những nước khác nghèo đi", Haass nói thêm."Lệnh phong tỏa sẽ gia tăng thêm áp lực kinh tế vốn đã bủa vây Iran từ trước cuộc chiến và nay lại càng trầm trọng hơn do xung đột. Nếu họ muốn bán dầu, họ phải mở cửa lại eo biển cho mọi tàu".
Phép thử cho chiến lược này có lẽ nằm ở phản ứng từ những khách hàng lớn nhất của Iran. Haass cho rằng nên kết hợp lệnh phong tỏa với một chiến lược ngoại giao nhằm lôi kéo các đối tác mua dầu lớn của Iran gây sức ép buộc họ phải nhượng bộ trước những yêu cầu từ Mỹ để khơi thông lại dòng chảy dầu mỏ. Tuy nhiên, chưa rõ liệu các quốc gia đó có thực hiện theo hay không.
"Chúng ta nên kết hợp biện pháp phong tỏa hoặc đe dọa phong tỏa với đề xuất thành lập một cơ quan quản lý mới cho eo biển có cả Iran tham gia nhằm trao cho Tehran quyền lên tiếng nhưng không phải quyền kiểm soát Hormuz", Haass nói thêm.
Nguy cơ
Kế hoạch trên có thể sẽ hiệu quả, song không loại trừ khả năng Iran sẽ đáp trả bằng cách tái khởi động chiến dịch tấn công vào những cơ sở năng lượng tại các nước láng giềng vùng Vịnh. Trong kịch bản này, về cơ bản Iran muốn gửi đi thông điệp rằng nếu họ không thể xuất khẩu dầu, các nước láng giềng Arab cũng sẽ phải cùng chịu trận.
CENTCOM tuyên bố sẽ giám sát chặt chẽ mọi con tàu đi qua Hormuz, nhưng không thể đảm bảo sẽ rà phá hết thủy lôi trong khu vực. Tàu hàng từ các quốc gia vùng Vịnh khi đi qua Hormuz phải sẵn sàng chấp nhận rủi ro va phải thủy lôi hoặc bị tấn công bởi xuồng cao tốc và máy bay không người lái (UAV) Iran.
Nếu lệnh phong tỏa chỉ diễn ra trong ngắn hạn và có thể chấm dứt việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz, quyết định của ông Trump sẽ được coi là một cú lật ngược thế cờ ngoạn mục.
Tuy nhiên, nếu lệnh phong tỏa kéo dài, ông Trump sẽ đối mặt với rủi ro bị coi là người thiếu tầm nhìn xa, không lường trước được những hệ lụy tiềm tàng khi tấn công một Iran trông có vẻ như đã suy yếu. Cuộc chiến mà ông từng nghĩ chỉ kéo dài vài ngày nay đã bước sang tuần thứ 7 và đối với nền kinh tế toàn cầu, khó khăn vẫn còn ở phía trước, bình luận viên Sanger nhận định.
