Khi châu Âu phải chống chọi với đợt nắng nóng gay gắt của mùa hè, nhiệt độ tăng cao đã bộc lộ những giới hạn của cơ sở hạ tầng giao thông ở các quốc gia như Vương quốc Anh, nơi mặt đường bị chảy mềm và đường ray xe lửa bị cong vênh.
Nhựa đường mềm đi khi gặp nhiệt độ cao và cứng lại trong thời tiết lạnh hơn, vì vậy các nước thường lựa chọn các cấp độ nhựa đường khác nhau tùy thuộc vào khí hậu của mình.
Châu Âu có truyền thống sử dụng loại nhựa đường có độ đâm xuyên mềm hơn. Chất kết dính được thiết kế để giữ được sự linh hoạt trong mùa đông băng giá và giảm thiểu tình trạng nứt nẻ do sương giá gây ra. Mặc dù vậy, trong các đợt sóng nhiệt kéo dài, chúng bắt đầu mềm đi, khiến đường sá bị biến dạng hoặc xảy ra hiện tượng “biến tính/chảy mồ hôi” nhựa đường.
Phần lớn mạng lưới đường bộ của châu Âu bao gồm các bề mặt nhựa đường cũ hơn, được xây dựng cho điều kiện thời tiết mát mẻ và ẩm ướt hơn. Việc đơn thuần chuyển sang sử dụng loại nhựa đường cứng hơn không phải là một giải pháp khả thi, bởi đường sá cũng phải chống chịu qua những mùa đông dài mà không bị giòn và nứt nẻ.
Sự tương phản về mặt kỹ thuật này đã trở nên đặc biệt rõ ràng khi châu Âu đang phải trải qua một trong những đợt nắng nóng gay gắt nhất trong những năm gần đây.
Đan Mạch đã ghi nhận ngày nóng nhất kể từ khi các số liệu bắt đầu được thu thập vào năm 1874, với nhiệt độ lên tới 37°C, Thụy Sĩ chạm mốc 38,8°C tại Basel, trong khi Cộng hòa Séc ghi nhận mức kỷ lục 40,8°C tại Doksany. Vương quốc Anh cũng ghi nhận ngày tháng 6 nóng nhất từ trước đến nay, với nhiệt độ đạt 37,3°C.
Nắng nóng cực đoan đã bắt đầu làm gián đoạn các mạng lưới giao thông trên khắp châu lục.
Tại Đức, các dịch vụ xe điện mặt đất ở Leipzig và Nuremberg đã phải tạm dừng sau khi nhựa đường xung quanh đường ray bị mềm ra, chảy vào đường ray và các hệ thống bẻ ghi (thiết bị chuyển ray), sau đó cứng lại khiến các đoạn mạng lưới này trở nên mất an toàn. Các đơn vị vận hành đường sắt cũng khuyên hành khách nên tránh các chuyến đi không thực sự cần thiết.
Pháp cũng phải đối mặt với những thách thức tương tự. Việc tiếp xúc lâu với nhiệt độ cao đã làm mềm nhựa đường trên các con đường và vỉa hè, với nhiệt độ bề mặt leo dốc lên trên 60°C. Khi nhựa đường mềm đi, các phương tiện hạng nặng sẽ tạo ra các vết lún bánh xe, các gợn sóng và hiện tượng “chảy mồ hôi”, nơi nhựa đường nóng chảy trồi lên bề mặt, làm giảm độ bám đường của lốp xe và đẩy nhanh quá trình hư hỏng đường bộ.
Đợt sóng nhiệt không chỉ đang thử thách cơ sở hạ tầng giao thông mà còn đặt hệ thống y tế dưới áp lực áp đảo.
Các cơ quan y tế công cộng, đặc biệt là ở Pháp và Anh, đã báo cáo số ca mắc các bệnh liên quan đến nhiệt và số ca tử vong vượt mức (excess deaths) ngày càng tăng, trong đó người cao tuổi và những người có bệnh lý nền nằm trong số những đối tượng bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất.
Các bệnh viện đang phải chật vật ứng phó với số lượng ngày càng đông các bệnh nhân bị sốc nhiệt, mất nước, cũng như tình trạng trở nặng của các bệnh về tim mạch và hô hấp. Đồng thời, nhiều cơ sở y tế vốn được xây dựng cho khí hậu ôn hòa hơn trước đây của châu Âu, đang phải vật lộn với các khoa phòng bị quá nhiệt và các thiết bị nhạy cảm với nhiệt độ, bao gồm máy chụp cộng hưởng từ (MRI) và máy điều trị ung thư.
Các dịch vụ y tế khẩn cấp ghi nhận số lượng cuộc gọi hàng ngày tăng mạnh, điều này đã thúc đẩy Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kêu gọi các chính phủ đầu tư vào các hệ thống y tế có khả năng thích ứng với khí hậu khi các đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện ngày một thường xuyên hơn.
"Các lực lượng Mỹ đã tiến hành chặn và lên tàu kiểm tra theo quyền khám xét đối với tàu Majestic X không quốc tịch, nằm trong danh sách trừng phạt, khi nó đang vận chuyển dầu từ Iran trên Ấn Độ Dương", Bộ Quốc phòng Mỹ thông báo hôm nay.
Video do quân đội Mỹ công bố cho thấy trực thăng cất cánh từ một tàu căn cứ viễn chinh di động (ESB) và đổ quân xuống tàu dầu Majestic X.
Quân đội Mỹ khẳng định sẽ tiếp tục thực thi các biện pháp hàng hải toàn cầu nhằm "phá vỡ những mạng lưới bất hợp pháp và ngăn chặn mọi con tàu cung cấp hỗ trợ vật chất cho Iran, dù chúng hoạt động ở bất kỳ đâu".
Giới chức Iran chưa bình luận về thông tin.
Sự việc xảy ra ở khu vực cách xa eo biển Hormuz, nơi các tàu thương mại đang đối mặt với vòng "phong tỏa kép". Căng thẳng tại tuyến hàng hải trọng yếu này vẫn ở mức cao, dù Mỹ đã gia hạn lệnh ngừng bắn nhằm tạo điều kiện cho các nỗ lực đàm phán với Iran.
Bộ Quốc phòng Mỹ hôm 21/4 tuyên bố đã chặn tàu chở dầu thô "không quốc tịch, đang bị trừng phạt" mang tên Tifani, được cho là có liên quan đến Iran, tại khu vực do Bộ tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương phụ trách.
Một ngày sau, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran triển khai lực lượng bắt hai tàu thương mại tại eo biển Hormuz.
Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết ít nhất ba tàu container đã bị nhắm mục tiêu khi di chuyển qua eo biển Hormuz trong ngày 22/4. Một tàu thông báo bị xuồng cao tốc của IRGC tiếp cận và nổ súng ở vị trí cách bờ biển Oman khoảng 15 hải lý về phía đông bắc, khiến buồng lái bị hư hại nặng, song toàn bộ thủy thủ đoàn an toàn.
Eo biển Hormuz vẫn gần như trong tình trạng tắc nghẽn lưu thông. Có rất nhiều điều khiến các thuyền trưởng lo ngại khi phải vượt qua khu vực này: UAV, tên lửa, xuồng cao tốc, thủy lôi.
Nhưng giờ đây, khu vực xuất hiện thêm một mối đe dọa mới: tàu ngầm mini Ghadir. Chuẩn đô đốc Shahram Irani, Tư lệnh Hải quân Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIN), gần đây gọi chúng là “những chú cá heo của vịnh Ba Tư” và cho biết chúng hiện đã được triển khai. Các tàu này thuộc IRIN, hải quân chính quy, chứ không phải Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGCN), lực lượng kiểm soát các xuồng tấn công cao tốc mặt nước.
Dù chúng thực sự đã được triển khai hay chưa thì hiệu ứng răn đe vẫn như nhau. Iran sở hữu khoảng 20 tàu ngầm diesel - điện cỡ nhỏ loại này. Chúng nhỏ hơn nhiều so với tàu ngầm thông thường: dài 29m, lượng giãn nước khoảng 150 tấn và thủy thủ đoàn chỉ có 7 người. Chúng có thể hoạt động tuần tra trên biển từ 7-10 ngày, thậm chí lâu hơn nếu nằm im dưới đáy biển và tắt phần lớn hệ thống.
Ghadir được trang bị 2 ngư lôi hạng nặng cùng thủy lôi. Nếu khai hỏa, nó có thể sẽ đánh chìm được mục tiêu. Điều này không giống UAV hay tên lửa vốn thường chỉ gây hư hại, hoặc xuồng tấn công nhanh chỉ gây cháy, hay thủy lôi bám thân tàu chỉ tạo lỗ thủng; các quả ngư lôi này có thể bẻ gãy thân tàu và kéo nó xuống đáy biển.
Theo cựu sĩ quan Anh Tom Sharpe, người từng hoạt động tại vịnh Oman khi tại ngũ, các tàu ngầm mini của Iran phối hợp rất chặt chẽ với nhau, chứ không hoạt động đơn lẻ.
Dù có thể lặn như tàu ngầm thông thường và hoạt động ở độ sâu kính tiềm vọng với ống thông hơi nổi lên để chạy động cơ diesel sạc pin, chúng dành phần lớn thời gian ở ngay dưới mặt nước, gần như hoạt động như tàu bán chìm.
Trong trạng thái này, chúng vẫn có thể chạy động cơ diesel bình thường trong khi độ ồn âm thanh cực thấp. Tín hiệu sóng âm phản xạ (sonar) của chúng rất nhỏ và lớp sơn lại cùng màu với mặt nước. Việc một phần thân nổi lên khiến chúng dễ bị radar phát hiện hơn, đặc biệt từ trên không, nhưng tín hiệu này vẫn rất nhỏ.
Việc hạ một tàu ngầm mini như vậy trên biển không dễ dàng vì mục tiêu quá nhỏ, khiến xảy ra khả năng ngư lôi đối thủ bị chệch hướng rất cao.
Giống mọi tàu ngầm không dùng năng lượng hạt nhân khác, tàu Iran có những hạn chế khi cơ động vào vị trí tấn công. Chúng đi càng nhanh thì càng ồn, tiêu hao pin càng lớn và phải nổi lên để sạc pin thường xuyên hơn. Tất cả những điều này làm tăng mức độ dễ bị phát hiện.
Mặt khác, chúng có một chân vịt đặc biệt dễ nhận thấy trên thân tàu, cho phép lơ lửng gần như không gây tiếng động theo dòng chảy tại tuyến phân luồng giao thông Hormuz.
Giới quan sát đưa ra giả định rằng các tàu ngầm mini này có thể hoạt động trong vùng nước rất nông ngoài khơi Oman. Các tàu ngầm mini có thể ngồi chờ mục tiêu tự tiến tới, từ đó khắc phục điểm yếu lớn nhất của tàu ngầm phi hạt nhân: tốc độ dưới nước không duy trì được lâu.
Mối đe dọa từ những tàu này tạo ra sức mạnh răn đe cho Iran vì nếu đối thủ không chắc chắn liệu chúng có hiện diện hay không, họ sẽ không thể chấp nhận rủi ro để di chuyển vào khu vực này. Điều đó có thể khiến cho một hải quân mạnh áp đảo so với Iran phải suy nghĩ kỹ nếu thực sự muốn di chuyển qua Hormuz.
Nội các và Hội đồng An ninh quốc gia Nhật Bản ngày 21.4 thông qua việc nới lỏng việc hạn chế xuất khẩu vũ khí sát thương, một sự thay đổi lớn trong chính sách hòa bình thời hậu chiến của nước này.
Những thay đổi này diễn ra trong bối cảnh chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi đang hướng tới việc tăng cường ngành công nghiệp quốc phòng của đất nước và hợp tác với các đối tác, giữa bối cảnh an ninh mà Tokyo cho là nghiêm trọng nhất kể từ khi kết thúc Thế chiến 2.
Theo Kyodo News, việc sửa đổi đối với "ba nguyên tắc về chuyển giao trang thiết bị và công nghệ quốc phòng" và hướng dẫn thực hiện đã bãi bỏ các quy định xuất khẩu giới hạn chỉ trong năm loại phi chiến đấu, gồm cứu hộ, vận tải, cảnh báo, giám sát và rà phá thủy lôi.
Mặc dù về nguyên tắc vẫn cấm xuất khẩu vũ khí sang các quốc gia đang có xung đột, việc sửa đổi cho phép các trường hợp ngoại lệ "trong những hoàn cảnh đặc biệt" có tính đến nhu cầu an ninh của Nhật và các hoạt động quân sự của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Trang thiết bị quốc phòng sẽ được chia thành hai loại "vũ khí" và "phi vũ khí", dựa trên khả năng gây sát thương.
Việc xuất khẩu các thiết bị phi vũ khí như hệ thống radar cảnh báo và kiểm soát không bị hạn chế, trong khi vũ khí, bao gồm tàu khu trục và tên lửa, sẽ chỉ được xuất khẩu sang các quốc gia đã ký kết thỏa thuận với Nhật về bảo vệ thông tin mật liên quan đến trang thiết bị và công nghệ quốc phòng.
Những thay đổi này quy định rằng quốc hội chỉ được thông báo về việc xuất khẩu vũ khí sau khi chính phủ phê duyệt.
Hội đồng An ninh quốc gia sẽ xem xét và quyết định liệu có phê duyệt xuất khẩu vũ khí hay không. Máy bay chiến đấu thế hệ mới đang được phát triển cùng với Anh và Ý sẽ là một ngoại lệ, cần sự phê duyệt của nội các.
Quyết định được đưa ra sau cuộc họp hôm 20.4 của Hội đồng An ninh quốc gia với sự tham dự của bà Takaichi, Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara, Ngoại trưởng Toshimitsu Motegi, Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi và những người khác để thảo luận các đề xuất.
