Bộ tư lệnh không quân Ukraine hôm nay thông báo Nga đã tập kích nước này bằng 4 tên lửa siêu vượt âm Zircon, 24 tên lửa đạn đạo chiến thuật Iskander-M và đạn S-400 hoán cải để tấn công mục tiêu mặt đất, 34 tên lửa hành trình tầm xa Kh-101, 8 quả đạn hải quân Kalibr, 4 tên lửa hành chiến thuật Kh-59/69, cùng 496 máy bay không người lái (UAV) tự sát và mồi bẫy.
“Các đơn vị phòng không đã bắn hạ và gây nhiễu 4 tên lửa Iskander-M/S-400, 32 quả Kh-101, 8 tên lửa Kalibr, 4 tên lửa Kh-59/69 và 476 phi cơ không người lái. 25 tên lửa đạn đạo và 12 UAV đã đánh trúng 33 địa điểm, mảnh vỡ rơi xuống 18 vị trí, chúng tôi đang làm rõ thông tin về số tên lửa còn lại”, cơ quan này cho biết.
Thông tin trên đồng nghĩa toàn bộ tên lửa siêu vượt âm Zircon, 20 tên lửa đạn đạo Iskander-M/S-400 và hai quả đạn Kh-101 đã vượt qua lưới phòng không Ukraine. Chưa rõ vì sao số lượng tên lửa đạn đạo đánh trúng mục tiêu nhiều hơn tổng số đạn Iskander-M và S-400 được Ukraine thống kê.
Bộ Quốc phòng Nga cùng ngày tuyên bố đòn tập kích hiệp đồng quy mô lớn này là “hành động trả đũa những cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào hạ tầng dân sự tại Nga”.
Cơ quan này công bố danh sách mục tiêu ở thủ đô Kiev gồm xưởng lắp ráp của Radionix, công ty sản xuất hệ thống điều khiển cho nhiều mẫu tên lửa hành trình như Flamingo và Neptune-MD, nhà xưởng của công ty Atlon Avia chuyên chế tạo UAV tự sát An-196 và Magura UA, nhà máy sản xuất kính ngắm và linh kiện UAV của Trimen-Ukraine.
Đợt tập kích còn nhắm tới doanh nghiệp Kiev-25 phụ trách chế tạo, lưu trữ phần cứng và phần mềm của hệ thống tác chiến điện tử Lima, từng được Ukraine quảng cáo là có thể đánh lừa tên lửa Nga, khiến nó nghĩ mình ở vị trí cách 12.000 km so với thực tế.
Kho cất giữ UAV tầm xa và linh kiện MLP-Chaika, kho nhiên liệu và dầu nhớt Kiev-3, các trạm phân phối khí đốt ở thủ đô Kiev và tỉnh cùng tên phục vụ cho doanh nghiệp quốc phòng Ukraine, cùng hạ tầng sân bay quân sự tại tỉnh Kiev, Dnipropetrovsk, Poltava, Cherkasy và Chernihiv cũng nằm trong danh sách mục tiêu.
AMK Mapping, tài khoản X chuyên theo dõi dữ liệu tình báo nguồn mở về chiến sự, bày tỏ hoài nghi về thống kê của Bộ tư lệnh không quân Ukraine.
“Ukraine tuyên bố đã hạ 32 trong số 34 tên lửa hành trình Kh-101. Tuy nhiên, có những hình ảnh cho thấy các tên lửa Kh-101 đang thả mồi bẫy và lao xuống nhà xưởng lắp ráp của công ty Atlon Avia ở Kiev, cùng với những cột khói lớn bốc lên từ khu vực từ trước”, tài khoản này cho hay.
Thị trưởng Kiev Vitali Klitschko cho biết cuộc tấn công đã khiến ít nhất 17 người thiệt mạng và 90 người bị thương tại thủ đô Ukraine. Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiga kêu gọi các đồng minh và đối tác “đừng trì hoãn quyết định về phòng không cho Ukraine”, nhấn mạnh đây là “yêu cầu chủ chốt sau một đêm kinh hoàng ở Kiev”.
Tổng thống Volodymyr Zelensky cũng đề nghị Mỹ cho phép Ukraine tự chế tạo tên lửa Patriot. “Cung cấp khí tài phòng không cho Ukraine là ưu tiên tuyệt đối và quan trọng. Chúng tôi rất trông chờ việc Mỹ cấp phép chế tạo đạn Patriot và các hình thức hợp tác khác”, ông cho hay.
Chiến dịch trả đũa của Nga diễn ra sau nhiều ngày Ukraine nhắm vào hạ tầng năng lượng và căn cứ quân sự xa biên giới trong lãnh thổ nước láng giềng. Giới chức Nga cho biết phòng không nước này đã đánh chặn hàng trăm UAV Ukraine trong những ngày gần đây.
Dữ liệu trên trang theo dõi hàng không dân sự FlightRadar24 cho thấy phi cơ tiếp dầu KC-135R có số đuôi 62-3578 cất cánh từ căn cứ Al Dhafra tại thủ đô Abu Dhabi của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hôm 5/5, sau đó bay nhiều vòng khép kín ở độ cao 7.000-8.200 m trên không phận quốc tế ở vịnh Ba Tư.
Máy bay sau đó chuyển hướng về phía không phận Qatar, bật mã phát đáp "7700" và bắt đầu giảm độ cao. Tín hiệu định vị của chiếc KC-135R bị ngắt ở độ cao khoảng 4.200 m. Hai trực thăng hạng nhẹ đa năng H125 sau đó cất cánh từ căn cứ Al Udeid ở Qatar và hướng tới khu vực chiếc KC-135R mất tín hiệu, nhưng chưa rõ có liên quan tới sự việc hay không.
Một máy bay tiếp dầu KC-46A Mỹ hôm 4/5 cất cánh từ Israel, bay qua Arab Saudi và UAE rồi tới eo biển Hormuz, sau đó bật mã phát đáp "7700" và mất tín hiệu ở phía đông thủ đô Riyadh của Arab Saudi. Theo hãng thông tấn Fars News của Iran, máy bay KC-46A đã "hạ cánh khẩn cấp".
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, chưa lên tiếng về thông tin.
Mã "7700" được dùng khi xuất hiện tình huống khẩn nguy trên không, như sự cố động cơ, mất áp suất hay có người cần trợ giúp y tế. Sau khi bật mã 7700, phi công phải thông báo với đài kiểm soát không lưu trong khu vực rằng họ đang gặp vấn đề gì.
Ian Petchenik, cơ trưởng điều khiển máy bay Boeing 757/767, khẳng định 99% trường hợp bật mã phát đáp 7700 được ghi nhận trên các trang theo dõi dân sự là "sự kiện bình thường". Ông lưu ý rằng tín hiệu 7700 không đồng nghĩa với phi cơ đang đối mặt nguy hiểm cận kề, mà có thể là phi công tỏ ra thận trọng và muốn thông báo đang gặp tình huống bất thường.
"Trong môi trường quốc tế, khi giao tiếp trở nên khó khăn vì bất đồng ngôn ngữ, phát tín hiệu 7700 sẽ giúp đài kiểm soát không lưu hiểu rõ máy bay đang cần được ưu tiên và hỗ trợ", Petchenik nói.
Máy bay KC-135R Mỹ hoạt động trong khu vực diễn ra xung đột, với hoạt động tác chiến điện tử và gây nhiễu phức tạp. Điều này gây ảnh hưởng đến liên lạc và định vị, khiến phi công bật mã 7700 dù bản thân máy bay không gặp nguy hiểm.
Dòng KC-135 được sử dụng từ năm 1957, sử dụng chung thiết kế nguyên mẫu với máy bay chở khách Boeing 707. Mỗi chiếc có tổ lái 3-4 người, đạt tốc độ tối đa 933 km/h, tầm hoạt động 2.100 km khi mang theo 68 tấn nhiên liệu để chuyển cho các máy bay khác.
Tổng cộng 803 chiếc KC-135 đã được chế tạo trong giai đoạn 1955-1965. Tính đến cuối năm 2024, quân đội Mỹ còn 376 phi cơ KC-135 trong biên chế, nhưng không rõ số lượng máy bay sẵn sàng làm nhiệm vụ. Mỗi chiếc KC-135 có giá ước tính gần 40 triệu USD vào thời điểm năm 1998, tương đương với 77 triệu USD hiện nay.
Trong 6 tuần xung đột Trung Đông, không quân Mỹ đã mất hàng loạt máy bay KC-135, trong đó một chiếc bị rơi do va chạm trên không và nhiều máy bay trúng hỏa lực Iran khi đang nằm tại bãi đỗ.
Theo một quan chức Mỹ giấu tên chia sẻ với Hãng tin Reuters, hai tàu chở dầu xuất phát từ cảng Chabahar của Iran đã bị tàu chiến Mỹ liên lạc qua radio và yêu cầu quay trở lại. Chưa có thông tin liệu phía Mỹ có đưa ra thêm cảnh báo hay biện pháp cưỡng chế nào khác hay không.
Động thái này là một phần trong chiến dịch phong tỏa của Mỹ nhằm gây sức ép buộc Iran mở lại eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Chính quyền ông Trump kỳ vọng biện pháp này sẽ khiến Tehran chấp nhận các điều kiện của Washington để chấm dứt cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động từ cuối tháng 2, trong đó có yêu cầu khôi phục lưu thông tại Hormuz.
Tuy nhiên các chuyên gia nhận định còn quá sớm để đánh giá mức độ hiệu quả của chiến dịch, khi các biện pháp mới chỉ được áp dụng từ ngày 13-4.
Bà Noam Raydan thuộc Viện Washington về chính sách khu vực Cận Đông cho biết dữ liệu theo dõi đã ghi nhận ít nhất một tàu chở dầu quay đầu sau khi lệnh phong tỏa có hiệu lực, nhưng lưu ý rằng nhiều tàu liên quan đến dầu Iran thường tắt tín hiệu, khiến việc đánh giá trở nên khó khăn.
"Chúng ta chưa thể biết điều này hiệu quả đến đâu. Đây mới chỉ là ngày thứ hai", bà nói.
Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết chưa có tàu nào vượt qua được vòng phong tỏa kể từ khi chiến dịch bắt đầu vào sáng 14-4 (theo giờ địa phương), với sáu tàu thương mại đã phải quay đầu.
Về quy mô chiến dịch phong tỏa, quân đội Mỹ cho biết đã huy động hơn 10.000 binh sĩ, nhiều tàu chiến cùng hàng chục máy bay tham gia.
Washington khẳng định sẽ đảm bảo quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz đối với các tàu không liên quan đến Iran, nhằm tránh làm gián đoạn hoàn toàn tuyến vận tải chiến lược này.
Lệnh phong tỏa toàn bộ giao thông đường biển "đi và đến các cảng của Iran" được công bố sau khi các cuộc đàm phán cuối tuần giữa Washington và Tehran tại Islamabad (Pakistan) đổ vỡ.
Theo giới phân tích, nếu biện pháp này thành công, chiến lược của ông Trump có thể làm suy yếu đáng kể đòn bẩy quan trọng nhất của Iran trong đàm phán, đồng thời mở lại tuyến vận tải huyết mạch cho thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên lệnh phong tỏa cũng được xem là một hành động mang tính leo thang, có thể kích động các hành động trả đũa từ Iran và gây thêm sức ép lên lệnh ngừng bắn hai tuần vốn đã mong manh.
Dù các đợt không kích quy mô lớn của Mỹ đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran, các nhà phân tích cho rằng Tehran vẫn là một thách thức khó lường, với bộ máy lãnh đạo ngày càng cứng rắn và kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao chưa bị kiểm soát hoàn toàn.
Trong bối cảnh đó, bà Raydan nhận định giai đoạn hiện nay có thể được xem là một phép thử đối với chiến lược của Washington.
Thông tin trên do các quan chức quốc phòng chia sẻ trên Đài CBS News, với điều kiện không tiết lộ danh tính khi thảo luận về các vấn đề an ninh quốc gia của Mỹ.
Các quan chức cho biết tàu khu trục USS Truxtun và USS Mason - được trực thăng Apache cùng các máy bay khác hỗ trợ - đã đối mặt với hàng loạt mối đe dọa trong suốt hành trình.
Iran đã triển khai các tàu nhỏ, tên lửa và thiết bị không người lái (drone) trong cuộc tấn công liên tục nhằm vào hai tàu này.
Bất chấp cường độ tấn công, không có tàu Mỹ nào bị trúng đạn.
Các quan chức quân sự cho biết các biện pháp phòng thủ - được lực lượng trên không hỗ trợ - đã giúp đánh chặn hoặc ngăn chặn thành công mọi mối đe dọa. Họ thông tin không có quả đạn nào được phía Iran phóng đi có thể tiếp cận các tàu.
Trước đó Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ hỗ trợ "dẫn đường" cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh hàng trăm tàu chở dầu và tàu thương mại khác đã bị mắc kẹt tại vịnh Ba Tư trong nhiều tháng, góp phần đẩy giá dầu thế giới tăng cao.
Hôm 4-5, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các tàu khu trục Mỹ đã đi qua eo biển trong khuôn khổ sáng kiến mang tên "Dự án Tự do". Tuy nhiên quân đội Mỹ không nêu rõ những tàu nào hoặc có bao nhiêu tàu tham gia hoạt động này.
CENTCOM thông tin thêm hai tàu thương mại treo cờ Mỹ đã đi qua eo biển thành công, và quân đội Mỹ đã liên hệ với hàng chục chủ tàu khác nhằm khuyến khích lưu thông.
Đô đốc Brad Cooper, Chỉ huy CENTCOM, nói rằng Iran đã tiến hành cuộc tấn công nhằm vào tàu hải quân và tàu thương mại Mỹ đi qua eo biển, buộc Mỹ phải tiêu diệt một số tàu nhỏ của Iran.
Trong khi đó truyền thông Iran phủ nhận việc các tàu của họ bị phá hủy và cho rằng không có tàu thương mại nào đi qua eo biển gần đây. Iran đã cảnh báo rằng lực lượng Mỹ sẽ bị tấn công nếu tiến vào eo biển Hormuz.
