Buổi sáng cuối tháng 6, anh Nguyễn Thương, 36 tuổi, len lỏi giữa rừng dừa nước rậm rạp dọc sông Kinh, gần biển Mỹ Khê, thu những túi mật treo trên cuống cây. Sau khi lấy mật, anh cầm chiếc búa đầu cao su gõ chậm, đều dọc cuống dừa. Mỗi nhịp búa làm cuống rung nhẹ nhưng không bị dập. “Đây là công đoạn ‘massage’, giúp cuống tiết mật nhiều và lâu hơn”, anh nói.
Thương lớn lên bên rừng dừa nước rộng khoảng 12 ha. Trước đây, người dân chủ yếu cắt lá lợp nhà, lấy quả ăn nên loại cây này chưa mang lại nhiều giá trị kinh tế.
Tốt nghiệp ngành điện công nghiệp, khoảng 10 năm trước anh sang Nhật Bản làm thực tập sinh. Qua những người bạn nước ngoài, Thương lần đầu biết mật dừa nước được sử dụng để sản xuất đồ uống và nhiều sản phẩm chế biến.
Sau ba năm trở về, anh từng học nghề nuôi rắn ở miền Tây nhưng thất bại, số tiền tích góp gần như cạn kiệt. Thương sau đó làm công nhân tại Khu công nghiệp VSIP Quảng Ngãi, đồng thời tìm hướng phát triển kinh tế tại quê nhà.
Hơn 4 năm trước, trong một lần chèo xuồng trên sông Kinh, nhìn những buồng dừa nước trĩu quả, anh nhớ lại các sản phẩm từng thấy ở Nhật và bắt đầu tìm hiểu cách khai thác mật.
Ban ngày đi làm, chiều tối Thương chèo ghe vào rừng thử nghiệm. Tài liệu chủ yếu bằng tiếng Anh, trong khi ở địa phương chưa có người làm để anh học hỏi. Có hôm anh ở lại giữa rừng đến nửa đêm.
Qua nhiều lần thử, Thương nhận thấy nếu chỉ chặt buồng quả, cuống dừa tiết rất ít mật và dừng sau một đến hai ngày. Muốn kéo dài thời gian khai thác, cuống phải được tác động đều đặn trước khi cắt.
Không ít người cho rằng việc dùng búa gõ vào cuống dừa là vô ích. Tuy nhiên, sau hai năm thử nghiệm, Thương nghỉ việc để tập trung sản xuất, dù khi đó hai con còn nhỏ và thu nhập chưa ổn định.
Bí quyết từ nhịp búa
Dừa nước, tên khoa học Nypa fruticans, thuộc họ Cau nhưng có thân nằm dưới bùn, chỉ lá và cuống hoa vươn lên mặt nước. Trên mỗi cụm hoa có hoa cái hình cầu ở đỉnh, các nhánh hoa đực mọc phía dưới. Sau thụ phấn, phần hoa cái phát triển thành buồng quả.
Theo Thương, khi buồng dừa khoảng ba tháng tuổi, anh bắt đầu dùng búa cao su gõ dọc cuống mỗi ngày, liên tục trong một tháng. Búa do anh tự chế, tạo lực vừa đủ tác động vào mô nhưng không làm cuống tổn thương.
Sau giai đoạn “massage”, buồng quả được cắt bỏ, vết cắt bọc túi nylon để hứng mật. Hàng ngày, người làm phải cắt một lớp mỏng ở đầu cuống để giữ bề mặt thông thoáng, giúp mật tiếp tục chảy.
Mỗi cây có thể cho khoảng 0,7-1 lít mật một ngày, kéo dài gần một tháng. Mật tươi có vị ngọt thanh, hơi lợ, có thể uống trực tiếp sau xử lý hoặc cô đặc để bảo quản lâu hơn. Trung bình 8 lít mật tươi tạo được một lít mật cô đặc.
Từ nguyên liệu này, Thương phát triển sản phẩm mật tươi và cô đặc mang thương hiệu NipaHome. “Nipa” nghĩa là dừa nước, còn “Home” là nhà, thể hiện cuộc sống của gia đình gắn với khu rừng, anh giải thích.
Hiện cơ sở khai thác khoảng 4.000 lít mật tươi trong mỗi vụ kéo dài nửa năm, sản xuất được khoảng 500 lít mật cô đặc. Với giá khoảng 500.000 đồng một lít, cơ sở đạt doanh thu hàng chục triệu đồng mỗi tháng.
Ngoài bán sản phẩm, Thương liên kết Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch cộng đồng Mỹ Khê, nơi khoảng 50 người dân tham gia phục vụ khách.
Vào cuối tuần hoặc các dịp có sự kiện, anh chèo thuyền đưa du khách len lỏi qua rừng dừa nước ven sông Kinh, dòng sông dài khoảng 7 km nối Cửa Đại với cảng Sa Kỳ. Khách được xem cách gõ búa, cắt cuống và hứng mật, sau đó nếm thử sản phẩm tại chỗ.
Khi thuyền cập bụi dừa, Thương dùng búa gõ đều lên cuống hoa rồi mở túi hứng cho khách quan sát dòng mật trong chảy ra. Hoạt động này vừa tạo trải nghiệm mới, vừa giúp giới thiệu cách khai thác và chất lượng sản phẩm.
Thương dự định mở rộng vùng khai thác bằng cách liên kết với các hộ dân quanh rừng dừa Mỹ Khê, đồng thời đầu tư thiết bị để tăng sản lượng, kiểm soát chất lượng và phát triển thêm các sản phẩm chế biến.
Ông Lê Văn Tài, Phó giám đốc phụ trách Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh Quảng Ngãi, đánh giá mô hình đã khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu dừa nước tại địa phương và có khả năng mở rộng.
Trung tâm đang trình Sở Công Thương thẩm định phương án hỗ trợ cơ sở đầu tư dây chuyền sản xuất mật dừa nước cô đặc từ nguồn kinh phí khuyến công địa phương. “Việc hỗ trợ máy móc nhằm khuyến khích cơ sở ứng dụng công nghệ, nâng năng suất, chất lượng và tạo sản phẩm đặc trưng cho địa phương”, ông Tài nói.
Nội dung nêu trong văn bản của Sở Xây dựng TP.HCM gửi UBND TP.HCM xin chủ trương thí điểm mô hình vận tải theo nhu cầu (Demand Responsive Transport - DRT) nhằm tăng khả năng kết nối và thu hút người dân sử dụng giao thông công cộng.
Theo Sở Xây dựng, dù hệ thống vận tải hành khách công cộng của TP đã có bước phát triển nhưng tỉ lệ đảm nhận vẫn còn thấp. Năm 2025, vận tải hành khách công cộng mới đáp ứng khoảng 7% nhu cầu đi lại của người dân.
Một trong những nguyên nhân là khả năng tiếp cận giao thông công cộng còn hạn chế, đặc biệt tại các khu dân cư phân tán, khu đô thị mới, tuyến đường hẹp và việc kết nối chặng đầu - cuối với metro, xe buýt trục chưa thật sự thuận tiện.
Trong bối cảnh đó, mô hình vận tải theo nhu cầu (DRT) được đánh giá là giải pháp bổ trợ phù hợp, đã được triển khai tại một số quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản.
Đây là loại hình vận tải hành khách công cộng hoạt động linh hoạt theo nhu cầu đi lại thực tế của hành khách, được kỳ vọng sẽ hỗ trợ kết nối hiệu quả hơn với metro và xe buýt.
Theo đề xuất, dịch vụ DRT sẽ hoạt động linh hoạt theo từng khung giờ. Vào giờ cao điểm, xe chạy theo tuyến cố định như xe buýt truyền thống. Ngoài giờ cao điểm, xe sẽ đón trả khách theo nhu cầu thông qua ứng dụng công nghệ.
Giai đoạn đầu, TP dự kiến triển khai thí điểm quy mô nhỏ tại một số khu vực như Đại học Quốc gia TP.HCM, trung tâm TP hoặc dọc các ga metro số 1.
Thời gian thí điểm dự kiến không quá 3 năm. Sau năm đầu tiên triển khai, TP sẽ đánh giá hiệu quả để xem xét hoàn thiện cơ chế vận hành và khả năng mở rộng mô hình.
Sở Xây dựng đề xuất áp dụng mức giá vé tương đương xe buýt hiện hành và kiến nghị TP hỗ trợ kinh phí trong giai đoạn thí điểm nhằm khuyến khích người dân sử dụng dịch vụ. Phương tiện sử dụng là các xe buýt hiện có với sức chứa nhỏ.
Theo BS-CKI Danh Thị Mỹ Hồng, Quản lý y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, ở giai đoạn dưới 6 tuần tuổi và tiền học đường từ 4 - 6 tuổi, trẻ thường có khoảng trống miễn dịch do kháng thể bảo vệ từ mẹ truyền sang và từ các mũi vắc xin đã tiêm đầu đời giảm dần, khiến trẻ có nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như bạch hầu, ho gà, uốn ván. Mùa hè nắng nóng và mưa bất chợt khiến độ ẩm tăng cao là điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn này phát triển.
Trong đó, vi khuẩn bạch hầu và ho gà lây qua đường hô hấp từ giọt bắn mũi họng khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, hoặc bám vào các vật dụng và lây gián tiếp khi dùng chung. Ở môi trường khép kín, đông đúc như bán trú, trường học, bệnh càng dễ lây lan. Theo thống kê, nguy cơ lây nhiễm ho gà ở môi trường khép kín tới 90 - 100% nếu chưa có miễn dịch bảo vệ.
Bên cạnh đó, điều kiện thời tiết nắng nóng và mưa bất chợt như hiện nay khiến trẻ không thích nghi kịp, trẻ mệt, kén ăn, ngủ không ngon giấc gây suy giảm miễn dịch càng làm mầm bệnh tấn công, gây bệnh. Trẻ cũng thích khám phá mọi thứ xung quanh, chạy nhảy, dễ bị trầy xước, tạo điều kiện cho vi khuẩn uốn ván có nhiều ở ngoài môi trường đất cát xâm nhập, gây bệnh.
Bác sĩ Hồng khuyến cáo, các bệnh kể trên không chỉ dễ lây nhiễm, còn gây nhiều biến chứng nguy hiểm, nguy cơ tử vong cao cho trẻ. Ví dụ, bạch hầu gây ra các giả mạc vùng hầu họng gây khó thở, khó nuốt, bít tắc đường thở gây biến chứng viêm phổi, suy tim, liệt tứ chi, tỷ lệ tử vong đến 20%, nhất là ở trẻ dưới 5 tuổi.
Trẻ mắc ho gà gây ho dữ dội kéo dài, tím tái, thở rít, ngưng thở, viêm phổi, viêm phế quản, sa trực tràng, vỡ phế nang, tràn khí màng phổi, gãy xương sườn do ho mạnh, viêm não, có thể dẫn đến tử vong. Trẻ càng nhỏ, nguy cơ mắc bệnh và gặp biến chứng nặng, tử vong càng cao. Như trong năm 2025, nước ta ghi nhận nhiều trẻ mắc ho gà, trong đó có hai trẻ tử vong là bé gái 4 tuổi, ở Đồng Nai và trẻ hơn 2 tháng tuổi, ở Cao Bằng đều chưa tiêm vắc xin và tiêm không đủ mũi.
Còn bệnh uốn ván gây co giật, co cứng cơ, co thắt thanh quản, gãy xương, nhiễm trùng phổi, suy hô hấp, rối loạn thần kinh... Nếu không điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong của bệnh lên đến 90%. Mới đây, Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai ghi nhận bé sơ sinh 3 ngày tuổi mắc uốn ván rốn biến chứng suy hô hấp nặng do mẹ tự cắt rốn khi sinh và không tiêm vắc xin uốn ván khi mang thai.
Bác sĩ Hồng cho biết, cả 3 bệnh trên đã có vắc xin phòng ngừa như 3 trong 1, 4 trong 1, 5 trong 1 và 6 trong 1. Khi tiêm vắc xin trẻ sẽ được tạo "lá chắn" giúp hệ miễn dịch ghi nhớ tác nhân gây bệnh để phản ứng chống lại và bảo vệ cơ thể. Tuy nhiên, kháng thể bảo vệ sẽ suy giảm theo thời gian nếu không được tiêm nhắc lại. Do đó, để được bảo vệ tối ưu, trẻ cần được tiêm đủ mũi, đúng lịch và tiêm mũi nhắc lại.
Theo chỉ định của nhà sản xuất, các vắc xin có thành phần bạch hầu, ho gà, uốn ván chỉ dành cho trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên. Do đó, khi mang thai ở tuần thai thứ 27 - 36, mẹ nên tiêm vắc xin 3 trong 1 phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, ngoài phòng bệnh cho mẹ còn truyền kháng thể thụ động qua nhau thai, giúp bảo vệ trẻ khi chưa đến tuổi tiêm ngừa.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mẹ tiêm vắc xin trong thai kỳ có hiệu quả bảo vệ bệnh ho gà cho trẻ sơ sinh đến 90% và bảo vệ trẻ khỏi bạch hầu, uốn ván . Song, kháng thể truyền từ mẹ giảm dần theo thời gian, vì vậy, ngay khi đủ 6 tuần tuổi đến 2 tháng tuổi, trẻ cần được tiêm vắc xin có thành phần bạch hầu, ho gà, uốn ván như 6 trong 1 để trẻ tự tạo kháng thể bảo vệ.
Hiện Việt Nam có hai loại vắc xin 6 trong 1 hiệu quả như nhau, có thể sử dụng được cho trẻ sinh non. Ngoài phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, vắc xin còn giúp trẻ phòng bệnh bại liệt, viêm gan B và các bệnh do Hib. Nhờ chứa thành phần ho gà vô bào, vắc xin 6 trong 1 ít gây phản ứng phụ như sốt, sưng, đau. Trong đó, một loại cần pha hồi chỉnh với lọ bột Hib đông khô trước khi tiêm. Loại còn lại đóng sẵn trong bơm tiêm, không cần pha hồi chỉnh.
Khi 4 - 6 tuổi nồng độ kháng thể bảo vệ trước bạch hầu, ho gà, uốn ván từ các mũi tiêm đầu đời đã suy giảm, không đủ giúp trẻ phòng bệnh nếu không được tiêm nhắc lại. Cha mẹ cần cho trẻ tiêm một mũi nhắc lại 4 trong 1 phòng đồng thời bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt để duy trì miễn dịch bảo vệ trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Theo nghiên cứu, tỷ lệ đáp ứng miễn dịch sau tiêm nhắc đạt trên 95%, đảm bảo khả năng bảo vệ cao cho trẻ ở tuổi tiền học đường và giúp giảm nguồn lây cho cộng đồng.
Tối 17/5, tại một nhà hàng trên phố Lũng Đông, tổ dân phố Đằng Hải 6, phường Hải An, TP Hải Phòng xảy ra vụ việc khiến hai nhân viên tử vong.
Theo thông tin ban đầu, đồng nghiệp phát hiện hai nạn nhân nằm bất động trong khu vực bếp, nghi bị điện giật nên báo cơ quan chức năng.
Sau khi tiếp nhận tin báo, Công an phường Hải An phối hợp cùng các đơn vị nghiệp vụ và lực lượng liên ngành có mặt tại hiện trường để khám nghiệm, điều tra nguyên nhân vụ việc.
Bước đầu, cơ quan chức năng xác định các nạn nhân là chị L.T.M. (38 tuổi) và anh N.V.N. (34 tuổi), cùng trú tại phường Hải An.
Nguyên nhân vụ việc đang được cơ quan chức năng tiếp tục làm rõ.
