Đây là một trong những nội dung trọng tâm tại Kế hoạch hành động thực hiện chỉ thị số 52-CT/TW ngày 3-10-2025 của Ban Bí thư về thực hiện bảo hiểm y tế (BHYT) toàn dân trong giai đoạn mới, vừa được Phó thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký ban hành.
Kế hoạch hành động nhằm hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2026 đạt trên 95,5% dân số tham gia BHYT và tiến tới bao phủ BHYT toàn dân vào năm 2030, nâng cao quyền lợi người tham gia, giảm tỉ lệ chi tiền túi khi khám chữa bệnh và tăng khả năng tiếp cận các phương pháp điều trị tiên tiến.
Theo kế hoạch hành động, BHYT sẽ từng bước tăng tỉ lệ và mức thanh toán đối với nhiều dịch vụ y tế thiết yếu, đặc biệt là các hoạt động dự phòng và phát hiện sớm bệnh tật. Một số nội dung mới đáng chú ý gồm mở rộng chi trả cho dịch vụ phòng bệnh, khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc theo yêu cầu chuyên môn, tư vấn dinh dưỡng và quản lý bệnh mạn tính.
Chính phủ cũng đặt mục tiêu xây dựng cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho người tham gia BHYT khi sử dụng dịch vụ y tế, nhất là hộ nghèo, cận nghèo, người hưởng chính sách xã hội. Một số chương trình hỗ trợ giảm chi phí cùng chi trả sẽ được nghiên cứu triển khai thí điểm trong thời gian tới.
Kế hoạch cũng yêu cầu rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến danh mục thuốc, thiết bị y tế, dịch vụ kỹ thuật thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT theo hướng phù hợp với thực tiễn điều trị và khả năng cân đối của quỹ BHYT.
Theo bà Trần Thị Trang – Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm tế (Bộ Y tế), thuốc hiện vẫn chiếm tỉ trọng lớn nhất trong tổng chi khám chữa bệnh BHYT. Năm 2023, con số này tăng lên 45,841 nghìn tỉ đồng, tương đương 32,82%. Đến năm 2024, chi phí thuốc tiếp tục tăng lên 50,784 nghìn tỉ đồng, dù tỉ trọng giảm còn 31,22%.
Hiện việc thanh toán thuốc BHYT được thực hiện theo danh mục quy định tại thông tư số 20/2022, gồm 1.037 hoạt chất thuốc hóa dược và sinh phẩm, chia thành 27 nhóm lớn cùng 59 thuốc phóng xạ và chất đánh dấu phục vụ chẩn đoán, điều trị.
Tuy nhiên, phần lớn danh mục thuốc BHYT hiện nay vẫn được xây dựng trên nền tảng danh mục từ 2018. Trong khi đó, khoa học dược phẩm phát triển rất nhanh với nhiều thuốc phát minh mới trong điều trị ung thư, bệnh hiếm và bệnh mạn tính có hiệu quả điều trị cao nhưng chi phí lớn.
Để đáp ứng nhu cầu điều trị thực tế, Bộ Y tế đang hoàn thiện dự thảo sửa đổi thông tư 20/2022 theo hướng mở rộng danh mục thuốc được BHYT chi trả, bổ sung 84 thuốc hóa dược và sinh phẩm mới, trong đó có nhiều thuốc điều trị đặc hiệu chi phí cao nhưng mang lại hiệu quả vượt trội.
“Có 30 thuốc điều trị ung thư dự kiến được bổ sung, chiếm khoảng 35,7% tổng số thuốc mới. Đây chủ yếu là các thuốc điều trị đích, thuốc miễn dịch và kháng thể đơn dòng thế hệ mới. Ngoài ra, dự thảo còn bổ sung 24 thuốc điều trị bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh hô hấp và rối loạn tâm thần, đồng thời đưa thêm 18 thuốc điều trị bệnh hiếm vào danh mục chi trả”, bà Trang nêu.
TS.BS Đặng Huy Quốc Thịnh, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho biết việc mở rộng phạm vi chi trả cho các thuốc điều trị ung thư thế hệ mới được xem là một tín hiệu rất tích cực đối với cả bệnh nhân lẫn bác sĩ điều trị.
Theo bác sĩ Thịnh, trước đây nhiều loại thuốc điều trị ung thư chi phí cao chưa được BHYT chi trả nên có trường hợp bệnh nhân buộc phải từ bỏ điều trị hoặc tìm đến những loại thuốc trôi nổi, không rõ nguồn gốc tại một số phòng khám tư nhân.
Thực tế này tiềm ẩn nhiều rủi ro vì bệnh nhân khó kiểm chứng được thuốc thật hay giả. Gần đây truyền thông quốc tế cũng đã đưa tin về việc phát hiện các đường dây sản xuất thuốc giả, trong đó có cả thuốc điều trị ung thư. Vì vậy, khi BHYT hỗ trợ chi trả cho thuốc chính thống, người bệnh sẽ yên tâm điều trị tại bệnh viện hơn, đồng thời giảm nguy cơ sử dụng thuốc kém chất lượng.
Tuy nhiên, bên cạnh niềm vui đó TS Thịnh cũng nhấn mạnh trách nhiệm của đội ngũ bác sĩ trong việc sử dụng thuốc đúng chỉ định và theo dõi sát hiệu quả điều trị. Các loại thuốc này có chi phí rất cao nên cần được chỉ định đúng đối tượng, đánh giá thường xuyên và ngưng sử dụng khi không còn hiệu quả, nhằm tránh lãng phí nguồn quỹ BHYT.
Theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh – chuyên khoa ung bướu, điều trị ung thư hiện nay là điều trị đa mô thức, kết hợp nhiều phương pháp như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp sinh học và thuốc điều trị đích. Những tiến bộ này giúp kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân nhưng cũng khiến chi phí điều trị tăng mạnh.
Bên cạnh bổ sung thuốc mới, dự thảo thông tư cũng đề xuất sửa đổi điều kiện và tỉ lệ thanh toán đối với 52 thuốc đã có trong danh mục hiện hành nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận điều trị và giảm mức đồng chi trả cho người bệnh.
Bà Trang cũng cho hay dự kiến trong quý 2 năm nay, Bộ Y tế sẽ ban hành danh mục này. Dù BHYT chỉ chi trả một phần, việc đưa các thuốc điều trị ung thư thế hệ mới vào danh mục vẫn mang ý nghĩa rất lớn đối với người bệnh.
“Đây là nhóm thuốc có hiệu quả điều trị cao nhưng rất đắt đỏ. Việc BHYT hỗ trợ ở mức đồng chi trả 30-70% cũng giúp giảm đáng kể áp lực tài chính và tăng khả năng tiếp cận điều trị”, bà Trang nói.
Nếu trước đây khám sức khỏe định kỳ không được BHYT chi trả thì từ ngày 1-7-2026, người dân trên cả nước sẽ chính thức được quỹ BHYT chi trả chi phí khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí theo lộ trình và khả năng cân đối của quỹ. Quy định này nằm trong Luật Phòng bệnh, được Quốc hội biểu quyết thông qua tháng 12-2025.
Việc khám định kỳ giúp phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa, ung thư… Qua đó tăng khả năng điều trị hiệu quả, giảm thiểu biến chứng và chi phí điều trị về lâu dài. Đây được xem là giải pháp bền vững nhằm giảm gánh nặng chi phí y tế cho cả người dân và hệ thống BHYT.
Chia sẻ về việc chuẩn bị khám sức khỏe miễn phí cho người dân, TS Hà Anh Đức – Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế – cho biết đến nay bộ đã xây dựng các hướng dẫn chuyên môn để bảo đảm việc thực hiện thống nhất trên toàn quốc.
Dự kiến kinh phí để tổ chức triển khai khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân được xác định nhiều nguồn, trong đó có BHYT.
“Các địa phương sẽ xây dựng chương trình cụ thể trên tinh thần thăm khám cho người dân ngay tại cơ sở y tế gần nhất, đó là trạm y tế. Hiện nay các trạm y tế đủ điều kiện triển khai việc này.
Trường hợp không đủ điều kiện, trạm sẽ được hỗ trợ về mặt chuyên môn và nhân lực để triển khai việc khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân ngay tại tuyến y tế ban đầu”, TS Đức chia sẻ.
Cũng theo ông Đức, đối tượng cần được ưu tiên nhất khám sức khỏe định kỳ hiện nay là nhóm chưa tham gia BHYT. Cả nước còn khoảng 5% dân số chưa tham gia, tương đương hơn 5 triệu người chưa có thẻ BHYT, trong đó có người chưa bao giờ được đi khám sức khỏe.
Vì vậy đây là nhóm ưu tiên nhất khi bắt đầu triển khai khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Những đối tượng khác như gia đình chính sách, người có công cũng sẽ được ưu tiên.
Theo Hãng tin AFP ngày 7-5, WHO đến nay đã ghi nhận 5 ca xác nhận và 3 ca nghi nhiễm vi rút Hanta liên quan đến hành trình của tàu Hondius, trong đó có ba người tử vong. Các trường hợp đang được theo dõi hoặc điều trị tại Anh, Đức, Hà Lan, Thụy Sĩ và Nam Phi.
Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết nguy cơ xuất hiện thêm ca bệnh vẫn hiện hữu do thời gian ủ bệnh của chủng Andes thuộc nhóm vi rút Hanta có thể kéo dài tới 6 tuần.
"Có khả năng sẽ còn thêm các ca nhiễm được ghi nhận", ông Tedros nói, lưu ý chủng Andes được phát hiện trên tàu là dạng đặc biệt khi là chủng duy nhất trong số 38 chủng thuộc vi rút Hanta có khả năng lây truyền từ người sang người.
Dù vậy, WHO cho rằng nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng hiện vẫn thấp hơn đáng kể nếu so với COVID-19.
Giám đốc phụ trách cảnh báo và ứng phó khẩn cấp của WHO, ông Abdi Rahman Mahamud, nhận định đây nhiều khả năng chỉ là "một đợt bùng phát hạn chế" nếu các quốc gia phối hợp truy vết và áp dụng nghiêm các biện pháp y tế công cộng.
Ổ dịch bắt đầu thu hút sự chú ý quốc tế sau khi một cặp vợ chồng người Hà Lan tử vong vì nhiễm vi rút Hanta. Hai người này từng du lịch qua nhiều nước Nam Mỹ trước khi lên tàu MV Hondius tại Ushuaia, Argentina hôm 1-4.
Người chồng sau đó đã tử vong trên tàu ngày 11-4. Thi thể ông được đưa xuống tại đảo Saint Helena ở nam Đại Tây Dương hôm 24-4.
Người vợ sau đó rời tàu để đưa thi thể chồng về Nam Phi và qua đời 15 ngày sau khi xuất hiện triệu chứng bệnh.
Giới chức xác nhận vi rút Hanta là nguyên nhân gây tử vong.
Một hành khách người Đức cũng đã tử vong ngày 2-5, trong khi một bệnh nhân khác vừa có kết quả dương tính tại Hà Lan.
Giới chức y tế Argentina hiện chưa xác định được nguồn gốc chính xác của ổ dịch. Bộ Y tế nước này cho biết chưa đủ dữ liệu để xác nhận nơi lây nhiễm ban đầu, song đang lên kế hoạch xét nghiệm các loài gặm nhấm tại Ushuaia - nơi tàu khởi hành.
Hanta là vi rút lây từ loài gặm nhấm nhiễm bệnh, có thể gây ra hai nhóm bệnh nguy hiểm: hội chứng phổi do Hanta (HPS) dẫn đến suy hô hấp cấp và sốt xuất huyết kèm suy thận (HFRS). Hiện chưa có vắc xin hay phương pháp điều trị đặc hiệu cho các thể bệnh này.
Trong lúc giới chức tiếp tục truy vết hành khách và thủy thủ đoàn, tàu MV Hondius vẫn đang hướng đến đảo Tenerife của Tây Ban Nha và dự kiến cập cảng ngày 10-5. Theo đơn vị vận hành Oceanwide Expeditions, hiện không còn ai trên tàu có triệu chứng bệnh.
Bệnh tiểu đường type 2 là một tình trạng mạn tính, xảy ra khi cơ thể mất đi khả năng sử dụng glucose (đường huyết) một cách hiệu quả. Glucose là nguồn năng lượng chính cho các tế bào. Khi quá trình này bị gián đoạn, lượng đường tích tụ trong máu tăng cao, dẫn đến hàng loạt các triệu chứng và biến chứng hệ lụy.
Bệnh tiểu đường type 2 có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm. Nhiều triệu chứng của bệnh bắt đầu xuất hiện từ rất sớm, nhưng đôi khi diễn ra âm thầm khiến người bệnh bỏ qua. Nhận diện đúng các dấu hiệu cảnh báo có thể điều trị kịp thời và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Đi tiểu thường xuyên
Một trong những dấu hiệu sớm và điển hình nhất của bệnh tiểu đường là tình trạng đi tiểu thường xuyên, đi tiểu quá nhiều, hoặc cả hai - về mặt y khoa còn gọi là đa niệu. Lượng đường trong máu tăng quá cao sẽ "tràn" vào nước tiểu. Thông thường, thận sẽ tái hấp thụ glucose nhưng khi lượng glucose vượt quá khả năng xử lý của thận, cơ thể buộc phải đào thải nó qua nước tiểu, khiến bạn đi tiểu liên tục, bao gồm cả tiểu đêm và dễ bị gián đoạn giấc ngủ.
Vết thương chậm lành
Nếu bạn nhận thấy các vết cắt, trầy xước hoặc bầm tím lâu lành, đó có thể là dấu hiệu của đường huyết cao. Tình trạng này thường liên quan đến lưu thông máu kém, khi đường huyết tăng lâu ngày làm mạch máu bị thu hẹp và xơ cứng, khiến oxy và dưỡng chất khó đến vùng tổn thương để phục hồi. Đồng thời, lượng đường dư thừa cũng làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến tế bào bạch cầu hoạt động kém hiệu quả. Vì vậy, cơ thể khó chống lại vi khuẩn, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và kéo dài thời gian lành vết thương.
Mờ mắt
Mờ mắt thường là triệu chứng xuất hiện sớm khi lượng đường trong máu không được kiểm soát. Đường huyết tăng đột ngột làm thay đổi áp suất thẩm thấu và ảnh hưởng đến các mạch máu nhỏ trong mắt, khiến chất lỏng rò rỉ vào thủy tinh thể, làm thay đổi hình dáng của nó, gây nhìn mờ.
Tình trạng này có thể cải thiện khi đường huyết được kiểm soát, nhưng nếu tiểu đường kéo dài không điều trị tốt, mắt có thể gặp nhiều biến chứng nghiêm trọng hơn. Người bệnh có nguy cơ mắc đục thủy tinh thể hoặc tăng nhãn áp, dễ bị lẹo tái phát, rối loạn bề mặt nhãn cầu, nguy hiểm nhất là bệnh võng mạc do tiểu đường.
Đi tiểu nhiều khiến cơ thể mất nước, dẫn đến cảm giác khát liên tục để bù lại lượng dịch đã mất. Ở người tiểu đường, dù uống nhiều nước, cảm giác khát vẫn khó cải thiện do đường huyết cao làm cơ thể mất nước ở cấp độ tế bào, gây mệt mỏi và ảnh hưởng sinh hoạt.
Bên cạnh đó, cảm giác đói tăng cao cũng là dấu hiệu thường gặp. Do tình trạng kháng insulin, tế bào không hấp thụ được glucose để tạo năng lượng, khiến cơ thể luôn "thiếu nhiên liệu" và liên tục phát tín hiệu đói, ngay cả khi vừa ăn xong.
Các mảng da sẫm màu
Một dấu hiệu dễ nhận biết bên ngoài là sự xuất hiện của các mảng da sẫm màu, mịn ở những vùng nếp gấp như cổ, nách hoặc bẹn, còn gọi là gai đen. Không chỉ đổi màu, vùng da này còn có thể dày lên bất thường.
Nguyên nhân chủ yếu là do tình trạng kháng insulin khiến lượng insulin trong máu tăng cao, kích thích tế bào da phát triển quá mức. Đây được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm khá điển hình của tiểu đường type 2.
Da ngứa
Ngứa da đôi khi là một trong những dấu hiệu sớm của tiểu đường. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như nhiễm nấm hoặc nấm men, da bị khô do cơ thể mất nước khi đi tiểu nhiều, hoặc lưu thông máu kém, đặc biệt ở vùng cẳng chân, khiến da không được nuôi dưỡng đầy đủ và dễ ngứa.
Khô miệng
Khô miệng là vấn đề răng miệng phổ biến ở người tiểu đường, liên quan đến việc giảm tiết nước bọt khi đường huyết tăng cao. Người bệnh thường cảm thấy miệng khô liên tục, môi nứt nẻ, lưỡi khô ráp, đồng thời gặp khó khăn khi nhai, nuốt hoặc nói chuyện. Tình trạng này còn làm tăng nguy cơ loét và nhiễm trùng trong khoang miệng.
Quy định này được nêu tại khoản 4 điều 59 Nghị định 90 năm 2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, có hiệu lực từ ngày 15-5.
Theo đó hành vi bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc sẽ bị phạt từ 10 - 20 triệu đồng, tăng gấp đôi so với mức phạt trước đây từ 5 - 10 triệu đồng.
Việc nâng mức xử phạt nhằm siết chặt tình trạng bán thuốc kê đơn không theo chỉ định của bác sĩ và tình trạng lạm dụng kháng sinh kéo dài nhiều năm qua.
Ngoài hành vi trên, mức phạt 10 - 20 triệu đồng còn áp dụng với các vi phạm mua bán thuốc thử lâm sàng; mua bán thuốc được sản xuất, bào chế, pha chế theo đơn để sử dụng trong cơ sở khám chữa bệnh ra ngoài cơ sở (trừ trường hợp được phép theo quy định), mua bán thuốc thuộc danh mục thuốc hạn chế bán lẻ khi chưa được phép...
Kinh doanh thuốc qua các phương tiện không phải sàn giao dịch thương mại điện tử, ứng dụng thương mại điện tử hoặc website có chức năng đặt hàng trực tuyến theo quy định cũng bị phạt 10 - 20 triệu đồng.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), từ năm 2020 - 2023 Việt Nam có gần 270.000 ca tử vong do đề kháng kháng sinh. Tức là bình quân mỗi năm có gần 70.000 ca tử vong liên quan đến kháng kháng sinh.
Theo đánh giá của các chuyên gia, tình trạng kháng kháng sinh (AMR) tại Việt Nam gây ra nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng, khiến các bệnh truyền nhiễm trở nên khó điều trị hơn, tăng tỉ lệ tử vong và chi phí y tế tăng cao.
Kháng kháng sinh cũng gây nguy hiểm cho nhiều tiến bộ y học như phẫu thuật và điều trị ung thư. Thêm vào đó, ô nhiễm môi trường do dư lượng kháng sinh trong nguồn nước làm tình trạng AMR xấu hơn, ảnh hưởng đến cả hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng trên khắp Việt Nam.
Bộ Y tế cũng đã ban hành Thông tư 26 quy định nhiều nội dung mới về việc kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú, hướng đến mục tiêu quản lý minh bạch, hiệu quả và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người bệnh.
