Chỉ vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn hết hạn hôm 22-4, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ hoãn các cuộc tấn công mới vào Iran theo yêu cầu của lãnh đạo Pakistan, đồng thời gia hạn lệnh ngừng bắn cho đến khi đàm phán hoàn tất.
Tuy nhiên, Washington vẫn giương cao “cây gậy”: duy trì lệnh phong tỏa và trạng thái sẵn sàng hành động quân sự. Đáp lại, Tehran khẳng định không hề yêu cầu gia hạn, không công nhận lệnh ngừng bắn, và bảo lưu quyền tấn công Israel cùng các mục tiêu tại các quốc gia vùng Vịnh.
Iran cũng tuyên bố sẽ không mở eo biển Hormuz chừng nào lệnh phong tỏa của Mỹ còn hiệu lực, đồng thời đe dọa đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb có vị trí chiến lược quan trọng.
Trước những diễn biến leo thang, Trung Quốc đã điều ba tàu chiến đến eo biển Hormuz, bao gồm tàu khu trục Tangshan, tàu hộ vệ Daqing và tàu tiếp tế Taihu – trước đó đang ở Vịnh Aden nhưng đã thay đổi lộ trình.
Theo nhóm chuyên gia quân sự Rybar, động thái này diễn ra ngay sau vụ Hải quân Mỹ bắt giữ tàu Touska của Iran – con tàu được cho là vận chuyển natri perclorat dùng trong sản xuất nhiên liệu tên lửa, đang trên đường từ cảng Gaolan của Trung Quốc đến Iran, theo tờ Washington Post.
Bắc Kinh mạnh mẽ lên án vụ việc, mô tả đây là hành động chặn bắt cưỡng bức. Nhóm chuyên gia Rybar đặt câu hỏi đáng chú ý: “Liệu quyết định gia hạn ngừng bắn vô thời hạn của ông Trump có phải là phản ứng trước động thái của Trung Quốc?”.
Kênh truyền hình Nga Tsagrad dự báo hai kịch bản có thể xảy ra: Mỹ sẽ không nhượng bộ – ông Trump chỉ cần một khoảng dừng để tái vũ trang rồi sẽ giáng đòn mạnh; hoặc Mỹ và Iran sẽ đạt một thỏa thuận kín đáo, theo đó Washington bồi thường cho Tehran những tổn thất và giảm thiểu thiệt hại từ việc phong tỏa eo biển Hormuz.
Về phần mình, Nga cũng đang tích cực tham gia các cuộc đàm phán. Hãng thông tấn Tasnim ngày 22-4 cho biết Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã có cuộc điện đàm “về những diễn biến khu vực và quốc tế gần đây”.
Đại sứ Iran tại Tunisia, ông Mir Masoud Hosseinian, đề xuất Nga và Trung Quốc có thể đóng vai trò bảo lãnh cho một thỏa thuận khả thi giữa Tehran và Washington. Tsagrad nhận định: “Tehran đang làm rõ rằng họ muốn thấy không chỉ người Mỹ mà cả các cường quốc lớn khác tham gia vào thỏa thuận – đây là cách để có thêm bảo đảm và giảm nguy cơ thỏa thuận bị phá vỡ”.
Trên thực địa, tình hình eo biển Hormuz tiếp tục căng thẳng. Ngày 22-4, hơn 30 tàu cao tốc của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được phát hiện gần eo biển Hormuz.
Tờ New York Times ngày 21-4 cho biết quân đội Mỹ vẫn chưa thể tiêu diệt “hạm đội muỗi” của Iran – hàng nghìn tàu cao tốc có thể đạt tốc độ tới 185 km/giờ, được trang bị súng máy, tên lửa và máy bay không người lái, có căn cứ giấu kín trong các hầm ngầm dọc bờ biển Iran.
Theo Tổ chức Hàng hải quốc tế, đã có ít nhất 20 vụ tấn công vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz kể từ khi xung đột nổ ra.
Ngày 22-4, CBS News dẫn tuyên bố của Iran về việc bắt giữ tàu container Francesca (thuộc sở hữu Công ty MSC, Thụy Sĩ) và tàu chở hàng rời Epaminondas (liên hệ với chủ tàu Hy Lạp) vì “cố đi qua eo biển Hormuz mà không được phép”.
Cơ quan Quốc phòng và Vận tải hàng hải Anh (UKMTO) xác nhận cả hai tàu đều bị IRGC bắn, một tàu hư hại nghiêm trọng.
Hãng Fars cho biết IRGC ngày 22-4 còn tấn công thêm tàu Euphoria – tàu thứ ba bị bắt giữ ngoài khơi Iran. Dù vậy, theo Financial Times, ít nhất 34 tàu chở dầu liên quan đến Iran đã lọt qua sự kiểm soát của Mỹ.
Trong bối cảnh đó, thông tin về đàm phán tiếp tục nhiễu loạn. Hãng Ynet của Israel ngày 22-4 đưa tin ông Trump thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn đến ngày 26-4, trong khi kênh N12 cũng của Israel lại nói thời hạn là ngày 3-5. Thư ký báo chí Nhà Trắng Caroline Leavitt phải lên tiếng đính chính: ông Trump không đặt ra thời hạn cụ thể nào.
Ngày 23-4 có tin vòng đàm phán mới có thể diễn ra vào ngày 24-4. Khi được hỏi, ông Trump trả lời: “Có thể lắm!”. Tuy nhiên, Tehran gần như ngay lập tức tuyên bố chưa có kế hoạch nối lại đàm phán. Cuộc đấu “ai nhượng bộ trước” vẫn chưa có hồi kết.
Cuối tuần qua (21.6), Colombia đã trải qua cuộc bầu cử tổng thống với kết quả sít sao. AP dẫn kết quả từ cơ quan bầu cử cho biết, với 99,9% số phiếu được kiểm, ông Abelardo de la Espriella đã vượt qua ứng viên đối lập Ivan Cepeda, với tỷ lệ phiếu bầu 49,7% so với 48,7%. Tính đến chiều qua, dù giới chức chưa chính thức tuyên bố người chiến thắng, kết quả này được xem là dấu chấm hết cho các chính sách của đương kim Tổng thống cánh tả Gustavo Petro.
Ông Cepeda (đồng minh thân cận của Tổng thống Petro) tuyên bố không công nhận kết quả và chuẩn bị hồ sơ khiếu nại tại hơn 30.000 điểm bỏ phiếu. Truyền thông Mỹ lưu ý rằng lịch sử Colombia chưa từng ghi nhận việc kiểm phiếu lại có thể lật ngược kết quả bầu cử tổng thống, song động thái này báo hiệu một giai đoạn chuyển giao quyền lực nhiều chông gai trước ngày nhậm chức 7.8 tới.
Theo Reuters, chiến thắng của ông de la Espriella gây chú ý lớn bởi ông là một nhân tố hoàn toàn mới trên chính trường. Ở tuổi 48, ông là luật sư và doanh nhân có tiếng khi sở hữu nhiều thương hiệu đa ngành từ hãng luật, thời trang nam, rượu vang đến bất động sản. Trong khi đó, ông chưa từng nắm giữ chức vụ nào trong chính quyền Colombia.
Thông điệp chủ đạo trong suốt chiến dịch tranh cử của ông Abelardo de la Espriella (người được phe ủng hộ đặt biệt danh "Mãnh hổ") là cam kết dùng "bàn tay sắt" với tội phạm, bao gồm trấn áp quân sự và xây dựng các siêu nhà tù. Ông cũng tuyên bố sẽ lật ngược chính sách mềm mỏng của Tổng thống Gustavo Petro với các nhóm vũ trang ở Colombia. Lập trường của ứng viên "tay ngang" nói trên đã nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Mỹ Donald Trump, người cũng từng đắc cử hồi năm 2016 khi không có kinh nghiệm chính trường. Viết trên mạng xã hội, ông Trump đã đăng tải lời chúc mừng: "Ông ấy thắng lớn rồi!".
Chiến thắng của ông de la Espriella không phải là một hiện tượng đơn lẻ mà là một phần trong "hiệu ứng domino" đánh dấu sự trở lại của các lãnh đạo cánh hữu tại Mỹ Latinh. Tờ The Washington Post chỉ ra từ Argentina, Chile, Ecuador, Bolivia đến Panama, các ứng viên bảo thủ đều liên tiếp giành chiến thắng trong vòng 3 năm qua với cùng lập trường, đó là trấn áp tội phạm và phục hồi nền kinh tế.
Diễn biến trên đảo ngược giai đoạn chính quyền cánh tả thống trị khu vực Mỹ Latinh hồi đầu thập niên 2020. Giới chuyên gia cho rằng sự chuyển dịch này gắn liền với các nỗ lực gia tăng ảnh hưởng của ông Donald Trump tại Nam Mỹ. Reuters ngày 22.6 dẫn lời Giáo sư Steven Levitsky - chuyên nghiên cứu khu vực Mỹ Latinh tại Đại học Harvard (Mỹ) - nhận định cục diện hiện nay "như sự hội tụ hiếm hoi của các vì sao dành cho ông Trump", khi hàng loạt chính phủ trong khu vực đều có chung hệ tư tưởng với nhà lãnh đạo Mỹ.
Sự trỗi dậy của các lãnh đạo cánh hữu cho thấy sự thay đổi lớn trong ưu tiên của cử tri. The Washington Post trích lời chuyên gia Sergio Guzman, Giám đốc Tổ chức nghiên cứu Colombia Risk Analysis ở Colombia, phân tích rằng nhiều nhóm cử tri bất mãn khi chính sách nhân nhượng với các nhóm vũ trang không hiệu quả. Do đó, phong cách chính trị đề cao hình ảnh cứng rắn đang đánh trúng tâm lý của nhóm cử tri này. Các chuyên gia cũng đồng tình rằng những ứng viên bảo thủ đang vận động bằng những thông điệp đơn giản, trực diện, tập trung vào cảm xúc thay vì những tuyên bố vĩ mô.
Dù vậy, giới quan sát cảnh báo những thách thức đang chờ đón chính phủ mới của Colombia cũng như phe bảo thủ ở Mỹ Latinh, vốn là khu vực có môi trường chính trị phức tạp. Làn sóng cánh hữu đã thành công trong việc giành lại quyền lực, thế nhưng bài toán duy trì sự ổn định quốc gia vẫn là một phép thử lớn.
Trong tuyên bố video đăng trên Telegram ngày 25.5, ông Thủ tướng Israel Netanyahu nói đã chỉ đạo quân đội "đẩy nhanh hơn nữa" các hoạt động quân sự tại Lebanon, đồng thời khẳng định Israel sẽ tăng cường hỏa lực để "đè bẹp" Hezbollah.
"Đúng là Hezbollah đang tấn công chúng tôi bằng máy bay không người lái (UAV), bao gồm UAV cáp quang, nhưng chúng tôi có các đội đang nghiên cứu biện pháp đối phó. Chúng ta sẽ xử lý vấn đề này", AFP dẫn lời ông Netanyahu.
Quân đội Israel cho biết đã tấn công hơn 70 mục tiêu của Hezbollah trong ngày 25.5. Các cuộc không kích diễn ra trong bối cảnh Mỹ và Iran được cho là đang tìm cách hoàn tất các điều khoản của một thỏa thuận nhằm hạ nhiệt xung đột ở Trung Đông, trong đó có thể bao gồm cả mặt trận Lebanon.
Dù lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hezbollah có hiệu lực từ ngày 17.4, hai bên vẫn gần như giao tranh hằng ngày ở khu vực biên giới. Israel cáo buộc Hezbollah vi phạm thỏa thuận, trong khi lực lượng này nói các đợt tấn công của họ nhằm đáp trả hành động quân sự từ phía Israel, theo The Guardian.
Trước khi mở rộng không kích, quân đội Israel đã ban hành lệnh sơ tán đối với 10 ngôi làng ở miền nam Lebanon. Đại tá Avichay Adraee, phát ngôn viên tiếng Ả Rập của quân đội Israel, nói lực lượng này "buộc phải hành động bằng vũ lực" trước các vi phạm của Hezbollah.
Theo Hãng thông tấn Lebanon (NNA), Israel tiến hành nhiều đợt không kích liên tiếp vào thung lũng Bekaa ở miền đông Lebanon tối 25.5. Trước đó, hàng chục cuộc không kích nhằm vào nhiều thị trấn và làng mạc ở miền nam Lebanon khiến 3 người thiệt mạng trên 2 ô tô và 1 xe máy. Các đợt tấn công sau đó tiếp tục nhắm vào một số khu vực gần thành phố cổ Tyre.
Theo AFP, người dân tháo chạy khỏi vùng ngoại ô phía nam Beirut, khu vực được xem là thành trì của Hezbollah, sau các lời kêu gọi leo thang từ phía Israel.
Trong nội bộ chính phủ Israel, một số bộ trưởng cực hữu thúc giục mở rộng chiến dịch tại Lebanon. Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich ngày 25.5 kêu gọi chấm dứt khẩn cấp mối đe dọa từ UAV mang thuốc nổ của Hezbollah. Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben Gvir cũng kêu gọi Israel "quay lại xung đột cường độ cao" và kiểm soát khu vực xa hơn về phía bắc Lebanon.
Hiện quân đội Israel kiểm soát một dải đất sâu khoảng 10 km bên trong lãnh thổ Lebanon. Israel xác định sông Litani là ranh giới của khu vực cần loại bỏ sự hiện diện của các tay súng Hezbollah.
Về phía Hezbollah, lực lượng này ngày 25.5 tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào 3 doanh trại và một cơ sở quân sự ở miền bắc Israel, nói đây là động thái đáp trả các vi phạm lệnh ngừng bắn của Israel. Tối 24.5, thủ lĩnh Hezbollah Naim Qassem tái khẳng định lập trường phản đối đàm phán trực tiếp giữa Lebanon - Israel, đồng thời tuyên bố nhóm này sẽ không giải giáp.
Cùng ngày, Tổng thống Lebanon Joseph Aoun bảo vệ quyết định tham gia đàm phán với Israel, song nhấn mạnh yêu cầu Israel rút hoàn toàn khỏi miền nam Lebanon là điều "không thể thương lượng".
Lebanon và Israel dự kiến tổ chức vòng đàm phán tiếp theo tại Washington vào ngày 2 - 3.6, sau cuộc gặp giữa các quan chức quân sự hai bên tại Lầu Năm Góc ngày 29.5.
Theo ABC News ngày 16.4, vụ việc xảy ra vào ngày 12.4, tần số của trạm kiểm soát không lưu ở sân bay quốc gia Ronald Reagan Washington ở bang Virginia (Mỹ) ghi lại liên lạc với phi công trên một máy bay và nghe thấy phi công giả tiếng mèo kêu.
Các phi công đã lập tức bị khiển trách. Một người nói qua tần số vô tuyến rằng: “Các vị cần phải là những phi công chuyên nghiệp”, tuy nhiên ngay sau đó phi công lại tiếp tục phản hồi bằng cách giả tiếng mèo kêu và chó sủa. "Đây là lý do các vị vẫn đang lái máy bay RJ”, người trong đoạn ghi âm nói thêm.
RJ là viết tắt của “regional jet”, tức máy bay phản lực khu vực. Đây là những máy bay cỡ nhỏ, thường chứa tối đa khoảng 100 hành khách và được thiết kế để phục vụ các chặng bay ngắn hoặc trung bình. Các phi công mới vào nghề thường sẽ điều khiển các loại máy bay này.
Hiện chưa rõ mức độ xác thực của đoạn ghi âm trên. Trong tuyên bố, Cục hàng không liên bang Mỹ (FAA) cho biết quy định hiện hành cấm các phi công “có những cuộc nói chuyện không cần thiết khi đang ở độ cao dưới 10.000 feet (3.048 m). FAA cũng sẽ xác minh đoạn ghi âm và nếu nghi ngờ sai phạm sẽ tiến hành điều tra.
Ông Dennis Tajer, phi công kiêm phát ngôn viên của Hiệp hội Liên minh Phi công, công đoàn đại diện cho các phi công của hãng hàng không American Airlines, cho biết ông từng chứng kiến những trường hợp giả tiếng mèo kêu khi liên lạc qua tần số “dự phòng”. Tần số này ít được sử dụng vì nó chỉ dành riêng cho các trường hợp khẩn cấp. Ông Tajer ám chỉ rằng các phi công nêu trên có thể đã dùng tần số này.
“Điều này không phải chuyện đùa, đây là một tần số nghiêm túc và nó có một mục đích nghiêm túc. Bất kỳ trò đùa nhạt nhẽo hay trò hề nào trên tần số này đều không được cổ súy và cần chấm dứt”, ông nói.
