Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 28/2 cùng phát động chiến dịch tấn công Iran với mức độ phối hợp nhịp nhàng chưa từng thấy. Tuy nhiên, sau 3 tháng, hai lãnh đạo lại đang không tìm được tiếng nói chung về cách thức chấm dứt cuộc xung đột này.
Tổng thống Trump muốn đạt được một thỏa thuận ngoại giao để mở lại eo biển Hormuz, xử lý lượng uranium làm giàu của Iran và chấm dứt cuộc xung đột đang đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao cũng như gây chia rẽ trong chính nhóm cử tri ủng hộ ông.
Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu lại đối mặt áp lực trong nước về việc phải đẩy mạnh các chiến dịch quân sự chống lại Hezbollah, lực lượng ủy nhiệm quan trọng nhất của Iran tại khu vực và là tổ chức bị Mỹ xếp vào danh sách khủng bố.
Mâu thuẫn lộ rõ trong tuần qua xoay quanh vấn đề Lebanon, khi Tehran tuyên bố chỉ mở rộng đàm phán với Mỹ nếu Israel và Hezbollah ngừng bắn. Sau hàng loạt cuộc họp dồn dập, các bên đã đạt được một thỏa thuận mong manh, theo đó Hezbollah sẽ ngừng tấn công vào Israel và phía Israel cũng cam kết không oanh tạc thủ đô Beirut của Lebanon, dù giao tranh vẫn tiếp diễn ở những nơi khác hôm 2/6.
Bất đồng khó tháo gỡ
Căng thẳng bắt đầu nhen nhóm hôm 29/5, khi Tổng thống Trump triệu tập các cố vấn vào Phòng Tình huống ở Nhà Trắng và tuyên bố muốn có một đề xuất hòa bình tốt hơn từ phía Iran.
Đề xuất này phải đảm bảo Tehran không bao giờ tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời làm rõ phương án xử lý lượng uranium đã làm giàu của Tehran. Đây là một yêu cầu cấp bách, bởi ông Trump vừa tuyên bố trước công chúng rằng thỏa thuận hòa bình với Iran đã “rất gần”.
Nhưng rắc rối mới lại nảy sinh. Thủ tướng Netanyahu chuẩn bị mở một chiến dịch lớn tại Lebanon nhằm vào Hezbollah sau khi cáo buộc nhóm vũ trang tiến hành hàng loạt vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) gây thương vong lớn ở nước này. Các quan chức Mỹ cho biết ông Trump đã được cảnh báo rằng việc leo thang căng thẳng tại đây có thể làm đổ bể tiến trình đàm phán hòa bình với Iran.
Hôm 1/6, ông Trump đã có hai cuộc điện đàm đầy căng thẳng với ông Netanyahu về chiến dịch sắp diễn ra, theo hai nguồn tin am hiểu vấn đề. Trong cả hai cuộc gọi, ông Trump đều yêu cầu Israel dừng các cuộc tấn công vào Beirut, khiến cuộc nói chuyện trở nên nảy lửa.
Căng thẳng lên đến đỉnh điểm trong cuộc điện đàm thứ hai, khi ông Netanyahu kiên quyết muốn tấn công Hezbollah. Các nguồn tin cho biết ông Trump đã nổi giận, quát lớn rằng Thủ tướng Israel phải nghe lời vì nếu không có hậu thuẫn từ Nhà Trắng, ông Netanyahu lẽ ra đã phải ngồi tù. Thủ tướng Netanyahu đang phải hầu tòa vì cáo buộc tham nhũng tại Israel và Tổng thống Trump từng nhiều lần kêu gọi ân xá cho ông.
Những cuộc điện đàm này nối dài chuỗi tranh cãi gay gắt giữa ông Trump và ông Netanyahu, trong đó có một cuộc gọi diễn ra hồi tháng trước. Tổng thống Trump cũng từng dùng những lời lẽ rất nặng nề khi nói về Thủ tướng Israel. Năm ngoái, ông từng nói với các trợ lý rằng Thủ tướng Netanyahu đang “chơi xỏ” mình khi cố tình oanh tạc nhóm Hamas ở Gaza bất chấp Mỹ phản đối.
Các cuộc gọi hôm 1/6 cho thấy mối quan hệ đồng minh từng rất chặt chẽ giữa Mỹ và Israel trong giai đoạn đầu cuộc chiến giờ đây bắt đầu xuất hiện rạn nứt, khi Tổng thống Trump giờ đây muốn chuyển sang mục tiêu chấm dứt xung đột, thay vì kéo dài nó, theo Danny Citrinowicz, cựu quan chức tình báo quân đội Israel, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia ở Tel Aviv.
Cả hai lãnh đạo đều đang chạy đua với thời gian khi các cuộc bầu cử mùa thu đã cận kề, nhưng áp lực từ cử tri trong nước lại đang đẩy họ đi theo hai hướng hoàn toàn trái ngược nhau.
Tổng thống Trump đang phải chịu sức ép phải chấm dứt cuộc chiến đang đẩy giá năng lượng lên cao và làm lộ rõ những chia rẽ ngay trong chính phong trào “Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA), nơi một số tiếng nói có tầm ảnh hưởng, như bình luận viên chính trị bảo thủ Tucker Carlson, đã đặt dấu hỏi về những hỗ trợ của Mỹ dành cho Israel.
Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu lại phải đối mặt áp lực từ những cử tri đòi hỏi có hành động cứng rắn hơn với Hezbollah. Lực lượng này thời gian qua liên tục tiến hành các cuộc tấn công bằng UAV làm binh lính Israel thiệt mạng và khiến người dân ở miền bắc Israel thường xuyên phải sơ tán xuống hầm trú ẩn.
“Tôi nghĩ giữa hai bên đang có những bất đồng lớn”, Citrinowicz nhận định. “Ông Trump muốn dốc toàn lực cho các nỗ lực hòa bình và không muốn bất kỳ ai cản trở mình”.
Khoét sâu rạn nứt
Iran đã nhanh chóng tận dụng mối rạn nứt này. Hôm 1/6, truyền thông nhà nước Iran cho hay nước này sẽ hủy các cuộc đàm phán với Mỹ nếu Israel mở rộng tấn công vào căn cứ địa của Hezbollah ở vùng ngoại ô phía nam Beirut.
Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết Mỹ đang nỗ lực tách biệt các cuộc đàm phán giữa Israel – Lebanon với hòa đàm Iran. “Chúng tôi cố gắng xem các cuộc đàm phán giữa Lebanon và Israel là riêng biệt và khác biệt với Iran, nhưng Iran lại muốn gộp tất cả lại với nhau”, ông nói tại một phiên điều trần hôm 2/6.
Một số thành viên đảng Dân chủ cũng tìm cách tăng áp lực với Tổng thống Mỹ, cáo buộc ông Trump quyết định phát động chiến dịch tấn công Iran vì mối quan hệ thân thiết với Thủ tướng Netanyahu.
“Ông Netanyahu từng nói rằng mình đã chờ đợi 40 năm để làm điều này”, thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Van Hollen phát biểu tại phiên điều trần có Ngoại trưởng Rubio góp mặt. “Cuối cùng, ông ấy đã tìm được một Tổng thống Mỹ sẵn sàng nhập cuộc cùng mình”.
Tổng thống Trump ban đầu phớt lờ lời đe dọa hủy bỏ đàm phán mà Iran đưa ra, nhưng sau đó đổi ý, gia tăng áp lực buộc Thủ tướng Netanyahu phải kiềm chế chiến dịch tấn công Hezbollah.
Israel cho biết họ cuối cùng đã đồng ý không oanh tạc Beirut nếu Hezbollah dừng tấn công các thị trấn của nước này. Tuy nhiên, tuyên bố từ các quan chức Israel và Lebanon cho thấy thỏa thuận trên không áp dụng cho khu vực miền nam Lebanon, nơi giao tranh vẫn tiếp diễn.
Theo Wall Street Journal, cuộc tranh cãi đã phản ánh những bất đồng sâu sắc hơn giữa Mỹ và Israel về kịch bản kết thúc cuộc chiến tại Iran.
Giới chức an ninh Israel coi ban lãnh đạo Iran là mối đe dọa sống còn và lo ngại ông Trump có thể giảm bớt áp lực đối với Tehran trước khi đạt được những nhượng bộ thực chất về chương trình hạt nhân của nước này. Về phía Mỹ, Tổng thống Trump ngoài mặt yêu cầu những điều khoản khắt khe hơn đối với Iran, nhưng thực tế vẫn nỗ lực tìm kiếm một lối thoát ngoại giao.
Hành động can thiệp từ Tổng thống Trump đã vấp phải những chỉ trích tại Israel, nơi một số người theo đường lối cứng rắn cáo buộc Thủ tướng Netanyahu đã để Washington kìm hãm chiến dịch quân sự của mình.
Lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid cho rằng sự việc này khiến Israel trông không khác gì một “xứ bảo hộ” của Mỹ.
Máy bay tiếp dầu Mỹ đã giúp Israel duy trì các chiến dịch tấn công Iran và giới chức hai nước cũng phối hợp chặt chẽ trong việc lên kế hoạch hành động quân sự. Ông Trump và ông Netanyahu từng công khai chia sẻ mục tiêu chung là làm tê liệt chương trình hạt nhân Iran và khiến Tehran không còn khả năng đe dọa khu vực.
Nhưng sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz và đẩy giá năng lượng tăng cao, các ưu tiên của Mỹ bắt đầu chuyển dịch sang việc tìm kiếm một giải pháp ngoại giao.
Sau một cuộc thảo luận căng thẳng vào cuối tháng trước, Tổng thống Trump đã công khai ca ngợi Thủ tướng Netanyahu là một lãnh đạo thời chiến tuyệt vời, nhưng nói thêm rằng “ông ấy sẽ làm bất cứ điều gì tôi muốn”.
“Mọi chuyện rõ ràng do ông Trump quyết định chứ không phải ông Netanyahu”, Citrinowicz bình luận.
Hỗn loạn bùng phát vào tối 5/7, khi các phạm nhân thuộc hai băng nhóm ma túy đụng độ nhau tại nhà tù Negombo, cách thủ đô Colombo khoảng 35 km về phía bắc. Các vụ ẩu đả tiếp tục bùng phát hôm nay và biến thành bạo loạn, khi các phạm nhân cướp súng của giám thị.
"4 quản giáo đã thiệt mạng khi tìm cách giải tán vụ bạo loạn," một quan chức cảnh sát nói. "Tình hình đã vượt khỏi tầm kiểm soát vào sáng nay".
Khi tin tức về cuộc bạo loạn lan truyền khắp nhà tù, những nữ tù nhân ở khu vực liền kề đã trèo lên mái nhà và yêu cầu được trả tự do. Nhà chức trách cho biết sức nặng làm một phần mái nhà tù bị sập, khiến một số phụ nữ bị thương.
Cảnh sát đặc nhiệm đã được điều động đến nhà tù vào hôm nay nhưng chưa đột kích vào bên trong. Giới chức xác nhận ít nhất 25 người, gồm quản giáo và tù nhân, đã thiệt mạng.
Đông đảo người thân phạm nhân đã tập trung bên ngoài nhà tù, trong khi lực lượng không quân triển khai máy bay không người lái (UAV) và trực thăng để giám sát khu vực.
Người dân địa phương cho hay họ đã nghe thấy nhiều tiếng súng bên trong nhà tù. Chuẩn tướng Waruna Gamage, phát ngôn viên quân đội Sri Lanka, cho hay họ đã nhận được yêu cầu hỗ trợ cảnh sát nhưng hiện chưa có động thái trấn áp.
Pushpa Gamlath, giám đốc bệnh viện Negombo gần đó, cho biết cơ sở của bà đã tiếp nhận hơn 100 tù nhân cùng quản giáo bị thương. "Một số nạn nhân bị thương do trúng đạn, số khác bị các vết chém và bầm tím nghiêm trọng", bà nói.
Bộ trưởng Tư pháp Harshana Nanayakkara bày tỏ "bàng hoàng và đau xót", đồng thời cho biết giới chức đang nỗ lực tách các băng nhóm đối địch trong nhà tù.
"Họ là tù nhân hay thuộc thế giới ngầm không phải điều quan trọng đối với chúng tôi vào lúc này", ông phát biểu trước các phóng viên tại Colombo. "Có người đã thiệt mạng và đó là cú sốc lớn. Đây là điều đáng lẽ không bao giờ được phép xảy ra".
Phát ngôn viên nhà tù Chaminda Gajanayake cho hay một số tù nhân đã tìm cách vượt ngục vào sáng nay, trong khi những người khác đụng độ với lính gác trong giờ ăn sáng.
"Họ lao thẳng về phía cổng chính, nhưng chúng tôi đã kịp thời ngăn chặn", ông nói.
Đây là vụ bạo loạn nhà tù đẫm máu nhất tại Sri Lanka trong vòng 5 năm qua.
Nhà tù Negombo là nơi giam giữ vài nghìn phạm nhân. Hồi tháng 12/2020, vụ bạo loạn xảy ra tại một nhà tù khác ở Sri Lanka đã khiến 11 tù nhân thiệt mạng và 117 người bị thương ngay giữa đỉnh điểm đại dịch Covid-19. Lúc bấy giờ, chính phủ Sri Lanka đã buộc phải trả tự do cho hàng trăm tù nhân từ các trại giam quá tải.
Số liệu cho thấy tính đến ngày 5/7, các nhà tù trên khắp Sri Lanka đang giam 41.250 tù nhân, vượt khoảng 4 lần so với sức chứa.
Suốt nhiều năm, một thiên thể nhỏ bé vẫn âm thầm di chuyển cùng trái đất trên hành trình quanh mặt trời, và được gọi là mặt trăng thứ hai của địa cầu.
Thế nhưng, chỉ trong tháng 7, nhân loại mới chiêm ngưỡng được hình thù thực tế của mặt trăng này ở khoảng cách gần, theo Yahoo News hôm 8.7.
Sau khi vượt qua cuộc hành trình hơn 1 tỉ km với hơn 400 ngày trong không gian, tàu thăm dò Thiên Vấn-2 của Trung Quốc đã tiếp cận mục tiêu vào tháng 7. Đó là tiểu hành tinh có hình dạng gồ ghề, xoay cực nhanh và có tên chính thức là 2016 HO3, còn gọi là Kamoʻoalewa.
Như vậy, lần đầu tiên trong lịch sử, Cơ quan Không gian Quốc gia Trung Quốc (CNSA) đã chụp được những hình ảnh rõ nét ở khoảng cách gần đối với thiên thể luôn giấu mặt này.
Những ảnh chụp được công bố cho thấy một khối đá tối màu, không đồng đều, đang lao nhanh trong không gian.
Dù được gọi là mặt trăng thứ hai của trái đất, Kamoʻoalewa không bị khóa một mặt vĩnh viễn về hướng địa cầu như mặt trăng chính.
Thay vào đó, nó được xếp vào dạng bán vệ tinh, hoặc bán mặt trăng. Kamoʻoalewa chủ yếu xoay quanh mặt trời, hoàn tất hành trình mỗi 365 ngày.
Do cuộc hành trình của nó gần như trùng khớp với quỹ đạo trái đất, Kamoʻoalewa tạo nên cảm giác như đang lặng lẽ xoay quanh hành tinh của chúng ta trong lúc cả hai cùng di chuyển quanh mặt trời.
Mỗi 45 năm một lần, thiên thể lại đến gần trái đất, dù khoảng cách gần nhất từng ghi nhận là khoảng 41,5 triệu km.
Kamoʻoalewa là 1 trong 7 bán vệ tinh được ghi nhận của trái đất, với những thiên thể còn lại lần lượt là 164207 Cardea (2004 GU9), 277810 (2006 FV35), 2013 LX28, 2014 OL339, 2023 FW13, 2025 PN7.
Trong số này, Kamoʻoalewa ở gần trái đất nhất và trở thành một trong những mục tiêu nghiên cứu hấp dẫn nhất thời điểm hiện tại của các nhà khoa học hành tinh.
Lần đầu được kính viễn vọng Pan-STARRS 1 ở Hawaii (Mỹ) phát hiện năm 2016, Kamoʻoalewa vẫn là sự hiện diện không rõ ràng đối với giới khoa học trái đất trong gần 1 thập niên sau đó.
Để thay đổi điều này, cần phải triển khai một nỗ lực to lớn, như Trung Quốc đã làm.
Được phóng từ Trung tâm Phóng vệ tinh Tây Xương hôm 29.5.2025, tàu Thiên Vấn-2 mất hơn 1 năm để tiếp cận mục tiêu.
Đến ngày 6.6, con tàu lần đầu khóa mục tiêu bằng hệ thống quan sát. Ngày 19.6, tàu tiếp cận tiểu hành tinh ở khoảng cách khoảng 2.000 km. Và đến tháng 7, tàu tiếp cận mục tiêu trong vòng 20 km và chụp những bức ảnh cận cảnh đầu tiên trong lịch sử.
Thế nhưng, việc chụp ảnh chỉ là bước khởi đầu. Mục tiêu chính của Thiên Vấn-2 là đáp xuống Kamoʻoalewa, thu thập mẫu vật trên bề mặt thiên thể và đưa mẫu vật quay về trái đất.
Đây được đánh giá là một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất từng được thực hiện vì nhiều lý do. Thứ nhất Kamoʻoalewa chỉ rộng khoảng 42 – 100 m, nhiều khả năng là tiểu hành tinh nhỏ nhất từng được tàu vũ trụ trái đất tiếp cận.
Kế đến, tốc độ xoay của nó rất nhanh, chỉ mất khoảng 28 phút để hoàn thành vòng quay. Cuối cùng, với hầu như không có khu vực bằng phẳng để hạ cánh và trường hấp dẫn rất yếu, phức tạp, tàu đối mặt nguy cơ bị bật khỏi bề mặt hoặc làm rơi mẫu vật trong quá trình thu thập.
Để vượt qua những thách thức trên, các kỹ sư trang bị cho Thiên Vấn-2 công nghệ giữ độ cao một cách chính xác, cũng như công nghệ neo bám chuyên dụng, cho phép tàu giữ ổn định đủ lâu để lấy mẫu một cách an toàn.
CNN ngày 15/7 dẫn lời hai nguồn tin am hiểu tình hình cho biết các phương án mở rộng chiến dịch, tập trung vào ngăn chặn Iran gia tăng kiểm soát eo biển Hormuz đã được đệ trình lên Tổng thống Donald Trump trong cuộc họp tại Phòng Tình huống ở Nhà Trắng trước đó một ngày
Ông Trump từng công khai ý định tấn công mạnh hơn nhằm vào Iran, trong đó có những lời đe dọa phá hủy hạ tầng dân sự và cả cơ sở năng lượng.
Lãnh đạo Mỹ cũng thảo luận nhiều kịch bản hành động quân sự tương lai với các quan chức cấp cao, mong muốn tìm ra cách thức khiến Tehran phải chấp thuận những yêu cầu từ Washington, sau khi những nỗ lực hiện tại không thể khiến Iran lùi bước, theo hai nguồn tin.
Mỹ đã liên tục không kích những mục tiêu tại miền nam Iran, dọc theo eo biển Hormuz trong suốt 5 ngày qua.
Các quan chức Mỹ cho biết những cuộc tấn công nhằm khiến Iran mất khả năng ngăn cản tàu thương mại qua lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, phá hủy những mục tiêu như bệ phóng tên lửa và radar cũng có thể đặt nền móng cho chiến dịch lớn hơn mà ông Trump đang cân nhắc.
Hai quan chức giấu tên cho hay Tổng thống Trump đang tính đến khả năng triển khai chiến dịch nhằm giành quyền kiểm soát đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu quan trọng của Iran, và tập kích các tổ hợp ngầm tại Núi Pickaxe, nơi được cho là liên quan đến chương trình hạt nhân Iran.
Tổng thống Mỹ đã thể hiện mối quan tâm đối với cả hai mục tiêu trong các cuộc phỏng vấn tuần qua, dù ông từng gợi ý rằng chiến dịch chiếm đảo Kharg có thể do một quốc gia khác đảm nhiệm. "Có những bên khác sẽ thực hiện chiến dịch trên bộ thay Mỹ", ông phát biểu trên kênh Fox News, song không giải thích gì thêm.
Lãnh đạo Mỹ từng phát những tín hiệu, cả công khai lẫn kín đáo, cho thấy ông sẵn sàng leo thang căng thẳng nhưng sau đó rút lại. Tổng thống Trump gần đây ngày càng tỏ ra mất kiên nhẫn khi Iran không chịu nhượng bộ trước các lằn ranh đỏ về hạt nhân do Mỹ đề ra, đồng thời tiếp tục hạn chế tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz.
Tổng thống Trump có lúc tỏ ra hoài nghi về thiện chí đối thoại hòa bình của Iran, nhưng cũng có lúc lại khẳng định Tehran sẵn sàng quay trở lại bàn đàm phán.
"Họ đang rất muốn dàn xếp. Họ không thích những gì chúng ta đang làm và họ thực sự muốn đàm phán. Chúng ta sẽ sớm biết liệu có thể thương lượng với họ hay sẽ giải quyết dứt điểm luôn", ông nói hôm 15/7 tại một sự kiện công nghiệp quốc phòng ở bang Pennsylvania.
Phát biểu trong cuộc phỏng vấn hôm 14/7, Phó tổng thống Mỹ JD Vance thừa nhận không thể giành chiến thắng nếu chỉ dựa vào lực lượng quân sự.
"Bạn có thể ném bom, phá hủy radar, máy bay không người lái hay tên lửa của Iran, nhưng họ vẫn rất dễ dàng nã pháo vào các tàu thuyền ở eo biển. Vì vậy, bạn thực sự phải sẵn sàng đối thoại và cố gắng tìm cách giải quyết vấn đề", ông nói.
