Tổng thống Donald Trump ngày 5/4 thông báo quân đội Mỹ đã triển khai “chiến dịch tìm kiếm cứu nạn táo bạo nhất lịch sử”, giải cứu thành công phi công thứ hai trên chiếc F-15E bị Iran bắn rơi trước đó hai ngày.
Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, đánh giá đây là một trong những nhiệm vụ phức tạp và nguy hiểm nhất mà quân đội Mỹ từng thực hiện. “Chiến dịch đòi hỏi thiết lập trạm tiếp nhiên liệu và vũ khí nằm sâu trong lãnh thổ đối phương một cách nhanh chóng, cũng như bảo vệ kỹ càng để tập kết máy bay, thiết bị và binh sĩ”, Altman cho biết.
Nhiệm vụ này thường giao cho các Phi đoàn Chiến thuật Đặc biệt (STS) trực thuộc Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc không quân Mỹ.
STS là những đơn vị tích hợp lực lượng tác chiến đường không và mặt đất, với thành phần gồm sĩ quan điều phối chiến trường, lính tìm kiếm cứu nạn và trinh sát đặc nhiệm. Họ có khả năng thiết lập sân bay dã chiến, điều phối không lưu, tiến hành giải cứu và yểm trợ hỏa lực tầm gần ở sâu trong phòng tuyến đối phương.
Kyle Rempfer, cựu thành viên STS từng tham chiến tại Afghanistan và Iraq, cho biết ngay khi nhận tin có máy bay rơi trong khu vực đối phương kiểm soát, các đơn vị đặc nhiệm không quân Mỹ sẽ truy vấn thông tin đã có về các điểm triển khai tiềm năng.
“Trong trường hợp này, có thể họ đã đánh giá khả năng dùng đường băng và sân bay thô sơ của Iran để làm khu vực đổ quân. Họ thu thập hình ảnh, dùng phần mềm để phác thảo kích thước đường băng và xác định loại máy bay có thể đáp xuống”, Rempfer nói.
Địa điểm Mỹ triển khai chiến dịch giải cứu phi công F-15E nằm gần thành phố Isfahan, một trong những đô thị chủ chốt của Iran, do đó STS có thể đã khảo sát khu vực này từ trước. Quân đội Mỹ đã huy động hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II, có thể hoạt động trên đường băng nông nghiệp dành cho máy bay phun thuốc trừ sâu, theo Rempfer.
“Quân đội Mỹ có thể triển khai sân bay dã chiến rất nhanh. Mọi thứ đều được chuẩn bị từ trước, ngay cả bên trong chiếc MC-130J. Các trực thăng AH-6 được bốc dỡ và sẵn sàng cất cánh chỉ sau vài phút, thay vì vài giờ. Đơn vị tại sân bay dã chiến sẽ bảo vệ vị trí và duy trì liên lạc với tất cả máy bay trong khu vực”, Rempfer giải thích.
Các phi cơ Mỹ làm nhiệm vụ yểm trợ hỏa lực sẽ dùng cảm biến để giám sát toàn bộ tuyến đường dẫn tới sân bay dã chiến, sẵn sàng oanh tạc để tạo ra những hố lớn trên mặt đất nhằm ngăn đối phương tiếp cận hoặc trực tiếp không kích những mối đe dọa đến căn cứ.
“Lực lượng thiết lập bãi đáp nhiều khả năng là Đơn vị Kiểm soát Chiến đấu (CCT) thuộc Phi đoàn Chiến thuật Đặc biệt số 24”, cựu quân nhân Mỹ cho hay.
Ảnh chụp từ vệ tinh và máy bay cho phép xác định địa điểm tiềm năng, song lực lượng Mỹ sẽ không nắm được mức độ chịu tải của nền đất tại đây cho tới khi trực tiếp có mặt ở thực địa.
Theo Rempfer, các binh sĩ CCT được huấn luyện để kiểm tra thực địa, dọn chướng ngại vật, theo dõi hoạt động đối phương rồi thiết lập sân bay dã chiến. “Họ dùng xe máy địa hình để kiểm tra nền đất và lắp đặt đèn dẫn hạ cánh, thiết bị này dùng tín hiệu hồng ngoại và chỉ có thể thấy được bằng kính nhìn đêm. Điều đó khiến dân địa phương rất khó phát hiện”, ông nói.
CCT sẽ được các đội đặc nhiệm như SEAL và Delta bảo vệ, đồng thời có khả năng điều phối máy bay trong khu vực để tấn công mục tiêu khi cần thiết.
Nhiệm vụ giải cứu phi công cũng đòi hỏi hoạt động tiếp liệu trên không trong điều kiện đêm tối, đồng thời hạn chế tối đa liên lạc vô tuyến để tránh đối phương nghe trộm hoặc định vị được đài thu phát sóng.
Về vụ hai máy bay MC-130J gặp sự cố, nghi là mắc kẹt trong cát và không thể cất cánh, Rempfer cho rằng đường băng sân bay dã chiến ở Iran không đáp ứng được yêu cầu của dòng Commando II hoặc không được bảo trì, do địa điểm này nằm ở khu vực xa xôi hẻo lánh và khắc nghiệt.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phải phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran.
Rempfer nhận định lực lượng Mỹ đã giành được yếu tố bất ngờ trong chiến dịch này, khiến Iran không kịp điều động pháo binh hay máy bay không người lái (UAV) để đối phó.
“Mối đe dọa lớn nhất là cảnh sát địa phương và dân thường tình cờ phát hiện sân bay dã chiến. Khi chiến dịch diễn ra, tiếng ồn từ đây có thể thu hút nhiều sự chú ý và các đội đặc nhiệm Iran có thể ập tới, mang theo vũ khí cá nhân, súng cối và cả tên lửa phòng không vác vai”, ông nói.
Bộ Ngoại giao Pakistan ngày 4/5 ra tuyên bố cho hay 22 thành viên thủy thủ đoàn trên tàu container Touska, bị Mỹ bắt hồi tháng trước, đã được đưa tới Pakistan hôm 3/5. Thủy thủ đoàn sẽ được bàn giao cho chính quyền Iran trong ngày hôm nay.
"Tàu Iran cũng sẽ được đưa trở lại vùng biển thuộc lãnh thổ Pakistan để trả lại cho chủ sở hữu ban đầu sau khi được sửa chữa", tuyên bố cho biết thêm.
Pakistan mô tả động thái trao trả này là "biện pháp xây dựng lòng tin" từ phía Mỹ, thêm rằng quá trình hồi hương tàu cùng thủy thủ đoàn đang được thực hiện với sự phối hợp của cả Washington và Tehran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 19/4 nói rằng tàu hàng Touska treo cờ Iran đã cố gắng vượt vòng phong tỏa của hải quân Mỹ, nhưng không thành công. Tàu khu trục Mỹ USS Spruance sau đó bám theo Touska và yêu cầu dừng lại, nhưng thủy thủ đoàn Iran từ chối tuân lệnh, nên chiến hạm Mỹ đã bắn thủng phòng máy của phương tiện.
Washington và Tehran vẫn duy trì lệnh ngừng bắn, song triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn chưa rõ ràng. Trong khoảng thời gian này, hai nước tiếp tục mâu thuẫn về vấn đề quanh eo biển Hormuz.
Kể từ khi xung đột nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4.
Tổng thống Trump ngày 3/5 thông báo khởi động chiến dịch "Dự án Tự do" nhằm dẫn đường cho tàu hàng qua eo biển Hormuz, gọi đây là "cử chỉ nhân đạo từ Mỹ và Iran".
Tuy nhiên, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Quốc hội Iran Ebrahim Azizi đã cảnh báo sẽ coi bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm can thiệp vào eo biển Hormuz là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn.
Venezuela đang nỗ lực gượng dậy sau hai trận động đất mạnh 7,2 và 7,5 độ Richter xảy ra tại miền bắc nước này ngày 24.6, chỉ cách nhau chưa đầy một phút. Trong bài phát biểu trên truyền hình ngày 26.6, Chủ tịch Quốc hội Venezuela Jorge Rodriguez đã cập nhật số người chết, tăng mạnh so với con số 589 được công bố trước đó, đồng thời thông báo triển khai quân đội đến bang La Guaira, một trong những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
Trưởng phái bộ viện trợ Liên Hiệp Quốc Tom Fletcher nói với AFP rằng hơn 50.000 người vẫn mất tích sau thảm họa. Ông cho biết công tác tìm kiếm trong đống đổ nát là "một nhiệm vụ khổng lồ", trong khi Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ cảnh báo số thương vong có thể vượt 10.000 người.
Tại La Guaira, các nhân viên cứu hộ dùng búa tạ phá bê tông, đồng thời kêu gọi "im lặng tuyệt đối" để lắng nghe tiếng kêu cứu từ bên dưới đống đổ nát. Nhiều gia đình tuyệt vọng tự đào bới bằng tay để tìm người thân.
"Con trai tôi bị mắc kẹt dưới đống đổ nát và không có máy móc nào để đưa nó ra ngoài", bà Yamileth Jimenez nói về con trai 19 tuổi, bị kẹt trong tòa chung cư 7 tầng bị sập ở La Guaira, ngoại ô thủ đô Caracas.
Chính phủ Venezuela xác nhận ít nhất 250 tòa nhà bị hư hại hoặc phá hủy. Tám bệnh viện, trụ sở Hội Chữ thập đỏ Venezuela và Đại sứ quán Pháp nằm trong số các công trình bị thiệt hại nặng. La Guaira, bang ven biển giáp Caracas và là nơi đặt sân bay chính của Venezuela, chịu tổn thất đặc biệt nghiêm trọng.
Thảm họa khiến hàng ngàn người mất nhà cửa trong bối cảnh Venezuela đang đối mặt với bất ổn kinh tế, chính trị, làn sóng di cư lớn và hệ thống hạ tầng xuống cấp. Nhiều khu khu ổ chuột tạm bợ trên các sườn đồi, gọi là "barrios", bị ảnh hưởng nặng.
Nhiều nước đã cam kết viện trợ nhân đạo và hỗ trợ cứu hộ cho Venezuela. Mỹ cho biết sẽ triển khai đội cứu hộ, máy bay vận tải, trực thăng và huy động 150 triệu USD viện trợ. Mỹ cũng nới lỏng các lệnh trừng phạt kinh tế có thể cản trở hoạt động cứu trợ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nói Washington "sẵn sàng, mong muốn và có khả năng giúp đỡ". Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Lầu Năm Góc sẽ hỗ trợ hậu cần và hoạt động tại sân bay bị hư hại gần Caracas. Ông Rodriguez cũng cảm ơn Tổng thống Nga Vladimir Putin vì các nỗ lực hỗ trợ.
Liên Hiệp Quốc cho biết đang điều phối các đội cứu hộ quốc tế và kêu gọi "một nỗ lực tập thể khổng lồ", trong bối cảnh khoảng 8 triệu người tại Venezuela đã cần hỗ trợ nhân đạo ngay cả trước khi động đất xảy ra.
Phái đoàn nhân quyền Liên Hiệp Quốc tại Venezuela kêu gọi chính phủ dỡ bỏ hạn chế đối với một số mạng xã hội, nhấn mạnh kết nối internet là "vấn đề sống còn" trong cứu hộ. Công ty Starlink của SpaceX cho biết sẽ cung cấp dịch vụ miễn phí đến ngày 25.7 tại các khu vực bị ảnh hưởng và triển khai thiết bị đầu cuối để khôi phục liên lạc.
Reuters đưa tin chiều 26.6, một trận động đất mới xảy ra ngoài khơi bờ biển phía bắc Venezuela. Theo Cơ quan giám sát động đất châu Âu - Địa Trung Hải, trận động đất có cường độ 4,9 độ Richter, được cảm nhận tại Caracas và Maracay, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ dư chấn trong lúc công tác cứu hộ vẫn tiếp diễn.
Các quan chức Nga đã đưa ra những lời cảnh báo ngày càng gay gắt về việc tăng cường không kích Ukraine.
Moscow tuyên bố sẽ thực hiện các cuộc tấn công mang tính hệ thống vào các mục tiêu ở Ukraine, bao gồm các trung tâm ra quyết định, đồng thời cảnh báo các phái đoàn ngoại giao phương Tây rời khỏi thủ đô Kiev của Ukraine.
Hôm 24/5, Nga phóng hơn 600 UAV và khoảng 90 tên lửa vào Ukraine, một trong những đợt không kích lớn nhất kể từ đầu xung đột. Đến rạng sáng 2/6, Nga tiếp tục thực hiện một cuộc không kích với quy mô tương tự.
Các quan chức châu Âu cho rằng đây có thể là tín hiệu cho thấy Nga đang tìm cách ép buộc khôi phục các cuộc đàm phán hòa bình vốn đang bế tắc, hướng tới một thỏa thuận theo các điều khoản của Moscow.
Một phân tích gần đây trên một trong những tạp chí chính sách đối ngoại hàng đầu của Nga nhận định rằng các mục tiêu ban đầu của Nga đối với chiến dịch quân sự ở Ukraine dường như đã bất khả thi trong bối cảnh phương Tây tiếp tục hỗ trợ Ukraine trong một cuộc chiến tiêu hao kéo dài.
Các quan chức và nhà phân tích Nga lẫn châu Âu cho biết, Nga đang tìm cách giành lại thế chủ động trên chiến trường khi đà tiến công chững lại.
“Nga đang ra sức giành được bất kỳ ưu thế nào trên chiến trường”, ông Thomas Withington, chuyên gia nghiên cứu cao cấp về khoa học quân sự tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định.
Vào tháng 4, Ukraine trên thực tế đã giành lại được nhiều vùng lãnh thổ hơn số đất đai mà Nga kiểm soát thêm, đánh dấu lần đầu tiên điều này xảy ra kể từ năm 2024.
Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) tầm trung của Ukraine đang gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng cho các mạng lưới hậu cần và tuyến đường tiếp tế dọc theo hành lang đất liền then chốt nối liền Nga qua miền Nam Ukraine tới bán đảo Crimea.
“Điều đó có nghĩa là cơ chế gây áp lực quân sự của Nga lên Ukraine đã bị suy giảm. Tôi nghĩ rằng trước tình hình thực tế trên mặt đất như vậy, việc sử dụng sức mạnh không quân có lẽ là con đường duy nhất đang mở ra cho giới lãnh đạo Nga với hy vọng tạo ra bất kỳ tác động chiến lược nào đối với Ukraine (trong bối cảnh Ukraine thiếu hụt hệ thống phòng không)”, ông Withington chia sẻ.
Một học giả người Nga thân cận với các nhà ngoại giao cấp cao của Nga cũng bình luận: “Rõ ràng các cuộc tấn công và những hành động gần đây của Nga đối với Kiev không chỉ là phản ứng đối với cuộc tập kích gần đây của Ukraine vào trường cao đẳng ở Lugansk, mà còn là phản ứng trước việc mở rộng phạm vi địa lý của UAV và tên lửa Ukraine, cũng như đà tấn công quân sự bị chậm lại”.
Bà Tatiana Stanovaya, nghiên cứu viên cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (Carnegie Russia Eurasia Foundation), nhận định: “Nga đang mất dần ưu thế trên chiến trường, trong khi Ukraine đang mở rộng địa bàn cũng như cường độ của các cuộc tấn công, Mỹ đã tạm dừng các cuộc đàm phán. Tất cả những điều này tạo ra cảm giác rằng mọi thứ đang không đi theo hướng mà Moscow mong muốn”.
Theo các nhà phân tích, Nga có thể đang sử dụng chiến thuật leo thang để cố gắng buộc Mỹ nối lại các cuộc đàm phán hòa bình Ukraine. Trong đó, Điện Kremlin kỳ vọng chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ gây áp lực buộc Ukraine phải rút quân khỏi vùng Donetsk.
Việc kiểm soát hoàn toàn Donetsk đã trở thành mục tiêu quân sự hàng đầu của Nga, và là điều kiện chính của Moscow để chấm dứt xung đột.
Tuy nhiên, các nhà phân tích Nga và quan chức châu Âu nhận định việc đồng ý rút quân của Ukraine khỏi Donetsk sẽ chỉ đơn giản là cho phép Nga tái vũ trang và sau đó cố gắng giành thêm lãnh thổ.
Một số quan chức châu Âu gợi ý rằng với tốc độ tiêu hao hiện tại, Nga có thể phải phát động một đợt động viên quân sau cuộc bầu cử quốc hội vào tháng 9 tới. Trong khi đó, những người khác cho rằng Nga nhiều khả năng sẽ tạm dừng chiến dịch quân sự.
“Nga có thể muốn tạm dừng thay vì tiếp tục, bởi vì tình hình hiện tại là không thể duy trì bền vững đối với họ”, một quan chức châu Âu nhận định.
