Tổng thống Donald Trump ngày 5/4 thông báo quân đội Mỹ đã triển khai “chiến dịch tìm kiếm cứu nạn táo bạo nhất lịch sử”, giải cứu thành công phi công thứ hai trên chiếc F-15E bị Iran bắn rơi trước đó hai ngày.
Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, đánh giá đây là một trong những nhiệm vụ phức tạp và nguy hiểm nhất mà quân đội Mỹ từng thực hiện. “Chiến dịch đòi hỏi thiết lập trạm tiếp nhiên liệu và vũ khí nằm sâu trong lãnh thổ đối phương một cách nhanh chóng, cũng như bảo vệ kỹ càng để tập kết máy bay, thiết bị và binh sĩ”, Altman cho biết.
Nhiệm vụ này thường giao cho các Phi đoàn Chiến thuật Đặc biệt (STS) trực thuộc Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc không quân Mỹ.
STS là những đơn vị tích hợp lực lượng tác chiến đường không và mặt đất, với thành phần gồm sĩ quan điều phối chiến trường, lính tìm kiếm cứu nạn và trinh sát đặc nhiệm. Họ có khả năng thiết lập sân bay dã chiến, điều phối không lưu, tiến hành giải cứu và yểm trợ hỏa lực tầm gần ở sâu trong phòng tuyến đối phương.
Kyle Rempfer, cựu thành viên STS từng tham chiến tại Afghanistan và Iraq, cho biết ngay khi nhận tin có máy bay rơi trong khu vực đối phương kiểm soát, các đơn vị đặc nhiệm không quân Mỹ sẽ truy vấn thông tin đã có về các điểm triển khai tiềm năng.
“Trong trường hợp này, có thể họ đã đánh giá khả năng dùng đường băng và sân bay thô sơ của Iran để làm khu vực đổ quân. Họ thu thập hình ảnh, dùng phần mềm để phác thảo kích thước đường băng và xác định loại máy bay có thể đáp xuống”, Rempfer nói.
Địa điểm Mỹ triển khai chiến dịch giải cứu phi công F-15E nằm gần thành phố Isfahan, một trong những đô thị chủ chốt của Iran, do đó STS có thể đã khảo sát khu vực này từ trước. Quân đội Mỹ đã huy động hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II, có thể hoạt động trên đường băng nông nghiệp dành cho máy bay phun thuốc trừ sâu, theo Rempfer.
“Quân đội Mỹ có thể triển khai sân bay dã chiến rất nhanh. Mọi thứ đều được chuẩn bị từ trước, ngay cả bên trong chiếc MC-130J. Các trực thăng AH-6 được bốc dỡ và sẵn sàng cất cánh chỉ sau vài phút, thay vì vài giờ. Đơn vị tại sân bay dã chiến sẽ bảo vệ vị trí và duy trì liên lạc với tất cả máy bay trong khu vực”, Rempfer giải thích.
Các phi cơ Mỹ làm nhiệm vụ yểm trợ hỏa lực sẽ dùng cảm biến để giám sát toàn bộ tuyến đường dẫn tới sân bay dã chiến, sẵn sàng oanh tạc để tạo ra những hố lớn trên mặt đất nhằm ngăn đối phương tiếp cận hoặc trực tiếp không kích những mối đe dọa đến căn cứ.
“Lực lượng thiết lập bãi đáp nhiều khả năng là Đơn vị Kiểm soát Chiến đấu (CCT) thuộc Phi đoàn Chiến thuật Đặc biệt số 24”, cựu quân nhân Mỹ cho hay.
Ảnh chụp từ vệ tinh và máy bay cho phép xác định địa điểm tiềm năng, song lực lượng Mỹ sẽ không nắm được mức độ chịu tải của nền đất tại đây cho tới khi trực tiếp có mặt ở thực địa.
Theo Rempfer, các binh sĩ CCT được huấn luyện để kiểm tra thực địa, dọn chướng ngại vật, theo dõi hoạt động đối phương rồi thiết lập sân bay dã chiến. “Họ dùng xe máy địa hình để kiểm tra nền đất và lắp đặt đèn dẫn hạ cánh, thiết bị này dùng tín hiệu hồng ngoại và chỉ có thể thấy được bằng kính nhìn đêm. Điều đó khiến dân địa phương rất khó phát hiện”, ông nói.
CCT sẽ được các đội đặc nhiệm như SEAL và Delta bảo vệ, đồng thời có khả năng điều phối máy bay trong khu vực để tấn công mục tiêu khi cần thiết.
Nhiệm vụ giải cứu phi công cũng đòi hỏi hoạt động tiếp liệu trên không trong điều kiện đêm tối, đồng thời hạn chế tối đa liên lạc vô tuyến để tránh đối phương nghe trộm hoặc định vị được đài thu phát sóng.
Về vụ hai máy bay MC-130J gặp sự cố, nghi là mắc kẹt trong cát và không thể cất cánh, Rempfer cho rằng đường băng sân bay dã chiến ở Iran không đáp ứng được yêu cầu của dòng Commando II hoặc không được bảo trì, do địa điểm này nằm ở khu vực xa xôi hẻo lánh và khắc nghiệt.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phải phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran.
Rempfer nhận định lực lượng Mỹ đã giành được yếu tố bất ngờ trong chiến dịch này, khiến Iran không kịp điều động pháo binh hay máy bay không người lái (UAV) để đối phó.
“Mối đe dọa lớn nhất là cảnh sát địa phương và dân thường tình cờ phát hiện sân bay dã chiến. Khi chiến dịch diễn ra, tiếng ồn từ đây có thể thu hút nhiều sự chú ý và các đội đặc nhiệm Iran có thể ập tới, mang theo vũ khí cá nhân, súng cối và cả tên lửa phòng không vác vai”, ông nói.
Hãng Yonhap ngày 19.5 đưa tin Bộ Ngoại giao Mỹ vừa phê chuẩn thương vụ bán các trực thăng hải quân đa nhiệm MH-60R và nâng cấp trực thăng AH-64E Apache cho Hàn Quốc, đồng thời cho biết thương vụ này sẽ giúp tăng cường khả năng phòng thủ của đồng minh châu Á.
Theo ước tính, thương vụ bán các trực thăng MH-60R trị giá 3 tỉ USD và dự án nâng cấp các trực thăng AH-64E Apache trị giá 1,2 tỉ USD.
Hàn Quốc đã đề nghị mua 24 trực thăng MH-60R, 24 thiết bị dò thủy âm tần số thấp trên không và 8 súng máy M240D 7,62 mm, cùng một số mặt hàng khác nằm trong gói mua sắm trực thăng.
MH-60R là trực thăng hải quân được sử dụng cho tác chiến chống tàu ngầm, hoạt động giám sát hàng hải và tác chiến mặt nước, cũng như các nhiệm vụ tìm kiếm cứu nạn.
Để nâng cấp trực thăng Apache, Hàn Quốc đã đề nghị Mỹ bán 8 radar điều khiển hỏa lực AN/APG-78 (FCR), 8 bộ thiết bị điện tử radar FCR Longbow và 40 bộ đàm tần số rất cao/cực cao AN/ARC-231A, cùng với các mặt hàng khác.
"Thương vụ được đề xuất sẽ cải thiện khả năng của Hàn Quốc trong việc đối phó với các mối đe dọa hiện tại và tương lai bằng cách tăng cường khả năng trực thăng đa nhiệm của hải quân và đem lại một sức mạnh đáng tin cậy có khả năng răn đe đối phương", Bộ Quốc phòng Hàn Quốc cho biết trong thông cáo về kế hoạch mua trực thăng MH-60R.
Đề nghị của Hàn Quốc về việc mua MH-60R và nâng cấp trực thăng Apache được đưa ra trong bối cảnh CHDCND Triều Tiên đang tăng cường các mối đe dọa hạt nhân và tên lửa, bao gồm việc phát triển tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm.
Quyết định gần đây của Ukraine về việc dùng tên gọi Quân đội nổi dậy Ukraine (UPA) để đặt cho một đơn vị quân đội đặc nhiệm đã gây phản ứng mạnh tại Ba Lan. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết sắc lệnh đổi tên này có hiệu lực từ ngày 26.5 và được thông qua "với mục đích khôi phục lại truyền thống lịch sử của quân đội quốc gia".
Với nhiều người Ukraine, UPA được xem là biểu tượng của cuộc đấu tranh chống lại cả Đức Quốc xã lẫn Liên Xô, theo Reuters. Tuy nhiên, tại Ba Lan, tổ chức này gắn với ký ức đau thương về các vụ thảm sát Volhynia giai đoạn 1943 - 1945, trong đó Warsaw nói khoảng 100.000 người Ba Lan đã bị những người theo chủ nghĩa dân tộc Ukraine sát hại. Hàng nghìn người Ukraine cũng thiệt mạng trong các vụ trả thù.
"Việc ca ngợi UPA đã tạo điều kiện cho tuyên truyền Nga phát tán thông tin sai lệch", Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki nói ngày 29.5. Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Ba Lan tuyên bố việc Ukraine đổi tên đơn vị theo UPA "làm tổn thương ký ức của các nạn nhân" và gây tổn hại đối thoại giữa hai nước.
Tổng thống Ba Lan nhấn mạnh việc ủng hộ Ukraine chống Nga vẫn là mục tiêu chiến lược của Warsaw. Tuy nhiên, ông cho biết Hội đồng cố vấn Huân chương Đại bàng trắng, cơ quan giám sát đối với phần thưởng nhà nước lâu đời và cao quý nhất của Ba Lan, sẽ nhóm họp ngày 8.6.
"Tôi đề xuất đưa việc thu hồi Huân chương Đại bàng trắng của Tổng thống Zelensky vào chương trình nghị sự", ông Nawrocki nói, đồng thời cho biết cần thực hiện các thủ tục nhất định trước khi ông có thể đưa ra quyết định cuối cùng.
Ba Lan là một trong những nước ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt. Năm 2023, cựu Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda đã trao Huân chương Đại bàng trắng, phần thưởng cao quý nhất của Ba Lan, cho ông Zelensky để ghi nhận đóng góp của ông đối với quan hệ song phương, dân chủ, hòa bình và an ninh châu Âu.
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk kêu gọi cả hai nước không để những tranh chấp lịch sử làm tổn hại đến quan hệ hiện tại.
Về phần mình, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhyi Tykhyi nói Ukraine lấy làm tiếc trước phản ứng tiêu cực tại Ba Lan và khẳng định Kyiv không có ý xúc phạm. Theo ông, với binh sĩ Ukraine, cuộc đấu tranh của UPA tượng trưng cho sự phản kháng trước Nga.
Tranh cãi cũng diễn ra trong bối cảnh chính trị Ba Lan nhạy cảm hơn với vấn đề Ukraine. Ông Nawrocki trong chiến dịch tranh cử từng cam kết sẽ đặt "người Ba Lan lên hàng đầu", giữa lúc một bộ phận cử tri quan ngại sâu sắc vì sự hiện diện đông đảo của người Ukraine tại Ba Lan.
Ngày 18-5, Bộ Thống nhất Hàn Quốc công bố "Sách trắng", cho thấy chính quyền Tổng thống Lee Jae Myung đã chuyển trọng tâm trong vấn đề Triều Tiên, với giọng điệu khác biệt rõ rệt so với chính quyền tiền nhiệm.
Bản Sách trắng thường niên phản ánh nỗ lực của ông Lee - nhậm chức tháng 6-2025 - nhằm hàn gắn quan hệ liên Triều căng thẳng thông qua xây dựng lòng tin lẫn nhau.
Chính phủ bảo thủ tiền nhiệm của Tổng thống Yoon Suk Yeol từng chủ trương gây áp lực lên Bình Nhưỡng.
Theo Hãng tin Yonhap, Sách trắng năm nay nêu ba nguyên tắc: Seoul tôn trọng hệ thống của Triều Tiên, không theo đuổi thống nhất bằng sáp nhập và không tham gia các hoạt động thù địch.
Dựa trên các nguyên tắc này, chính phủ định hình chính sách bao quát là "chung sống hòa bình và cùng phát triển trên bán đảo Triều Tiên".
Một trong các biện pháp được nêu trong Sách trắng là ngừng gửi truyền đơn chống Bình Nhưỡng sang Triều Tiên, ngừng phát thanh bằng loa dọc biên giới... nhằm giảm căng thẳng quân sự và xây dựng lại lòng tin.
Chính quyền Hàn Quốc cũng lên kế hoạch khôi phục thỏa thuận quân sự liên Triều do cựu Tổng thống Moon Jae In và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un ký năm 2018, đồng thời theo đuổi một thỏa thuận song phương để thiết lập cơ chế chung sống hòa bình.
Theo Hãng tin Yonhap, sự thay đổi thể hiện rõ qua ngôn ngữ của Sách trắng: số lần nhắc đến "hòa bình" và "chung sống hòa bình" tăng vọt từ 29 lên 196 lần, số lần nhắc đến "gặp gỡ" hoặc "đối thoại" tăng từ 16 lên 58 lần.
Tuy nhiên Sách trắng thừa nhận quan hệ liên Triều vẫn gần như đóng băng - không có bất kỳ giao lưu nhân đạo hay trao đổi kinh tế nào giữa hai miền trong 5 năm qua.
Trong khi đó Bình Nhưỡng kiên quyết theo đuổi chính sách hai nhà nước, sửa đổi Hiến pháp để loại bỏ mọi điều khoản liên quan đến thống nhất và cắt đứt mọi mối quan hệ còn lại với Seoul.
