Tại Ấn Độ, một người đàn ông hơn 30 tuổi không uống rượu, thường xuyên duy trì vận động, đã đến bệnh viện khám vì tình trạng mệt mỏi kéo dài. Kết quả chẩn đoán khiến anh bàng hoàng: gan nhiễm mỡ nặng.
Theo Times of India, trong nhiều năm, gan nhiễm mỡ thường bị gắn với rượu bia. Tuy nhiên, quan niệm này đang dần lỗi thời. Các bác sĩ hiện ghi nhận một xu hướng khác: nhiều người không uống rượu vẫn xuất hiện tổn thương gan nghiêm trọng.
Điều này cho thấy nguyên nhân không chỉ nằm ở rượu mà còn liên quan đến chế độ ăn hiện đại và thói quen sinh hoạt thường ngày.
Một hiểu lầm phổ biến là chỉ cần ăn đồ nấu tại nhà, tránh rượu bia và vận động ở mức vừa phải là đủ để bảo vệ sức khỏe. Thực tế, cơ thể phản ứng với nhiều yếu tố hơn.
Bác sĩ Apurva Pande, Phó Giám đốc kiêm Trưởng khoa Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Yatharth (Ấn Độ), cho biết: “Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa là tình trạng tích tụ mỡ dư thừa trong gan, chủ yếu do chế độ ăn hiện đại và lối sống ít vận động. Ngay cả những người không uống rượu vẫn có thể bị tổn thương gan nghiêm trọng nếu tiêu thụ nhiều carbohydrate tinh chế, thực phẩm siêu chế biến và đường ẩn, kết hợp với ít vận động”.
Một bữa sáng với yến mạch đóng gói, nước ép trái cây và bánh mì nâu có thể trông cân bằng nhưng lại chứa nhiều đường ẩn hoặc carbohydrate tinh chế. Vấn đề không nằm ở một bữa ăn đơn lẻ mà ở sự lặp lại hằng ngày. Trà ngọt, đồ ăn đóng gói, ăn khuya và thói quen ngồi lâu khiến gan dần tích tụ mỡ.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Frontiers in Nutrition cho thấy việc tiêu thụ nhiều carbohydrate và thực phẩm chế biến có liên quan chặt chẽ đến các rối loạn chuyển hóa, bao gồm gan nhiễm mỡ.
Tổ chức Y tế Thế giới cũng cảnh báo chế độ ăn giàu đường tự do và thực phẩm siêu chế biến đang thúc đẩy các bệnh không lây nhiễm trên toàn cầu.
Ông Vinit Shah, chuyên gia về gan và mật tại Bệnh viện Ruby Hall, Pune, Maharashtra (Ấn Độ), đã chia sẻ cách thay đổi lối sống để ngăn ngừa bệnh gan nhiễm mỡ.
Ăn uống cân bằng
Thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều chất béo bão hòa, đường, calo có thể gây gan nhiễm mỡ. Chế độ ăn cân bằng, giàu trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc giúp giảm mỡ gan. Thay vì sử dụng thức uống nhiều đường, bạn cũng nên thay thế bằng nước và trà thảo dược.
Vận động thường xuyên
Để bảo vệ sức khỏe gan, bạn cần tập thể dục thường xuyên ít nhất 30 phút mỗi ngày, kết hợp các bài tập vừa sức như đi bộ nhanh, chạy bộ, đạp xe, bơi lội.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần hạn chế ngồi lâu, việc thường xuyên đứng dậy vận động nhẹ nhàng sẽ giúp tăng cường lưu thông máu và trao đổi chất.
Béo phì, đặc biệt là mỡ thừa tích tụ ở bụng, là nguyên nhân chính dẫn đến gan nhiễm mỡ, phổ biến ở giới trẻ.
Để phòng ngừa bệnh, bạn cần duy trì cân nặng hợp lý bằng chế độ ăn uống khoa học và tập luyện thường xuyên.
Hạn chế uống rượu bia
Uống quá nhiều rượu bia, đặc biệt là ở người trẻ tuổi, cũng là nguyên nhân gây gan nhiễm mỡ.
Để bảo vệ sức khỏe gan, chúng ta cần hạn chế hoặc kiêng hoàn toàn rượu bia. Đặc biệt, những người bị gan nhiễm mỡ nên tuyệt đối tránh xa bia rượu để ngăn ngừa tổn thương gan.
Kiểm soát đường huyết
Kháng insulin và tiểu đường, thường gặp ở người béo phì và ít vận động, là những yếu tố nguy cơ cao dẫn đến gan nhiễm mỡ.
Chúng ta cần hạn chế lượng carbohydrate nạp vào, ưu tiên các loại carbohydrate phức hợp giúp ổn định đường huyết và cải thiện chức năng gan hiệu quả.
Bệnh nhân N.T.T (43 tuổi, phường Hà Lầm, Quảng Ninh) được đưa vào Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh trong tình trạng tụt huyết áp, sốt kéo dài, mệt mỏi, đau nhức toàn thân.
Trước đó khoảng 5 ngày, người bệnh xuất hiện các triệu chứng ho, sốt, mệt nhiều đã tự uống thuốc tại nhà. Tuy nhiên, tình trạng ngày càng nặng nên gia đình đưa người bệnh vào Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh cấp cứu.
Qua thăm khám và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu, các bác sĩ phát hiện vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây bệnh whitmore. Trong quá trình điều trị, tình trạng bệnh diễn biến nhanh, phức tạp. Người bệnh rơi vào sốc nhiễm khuẩn, suy hô hấp, suy thận cấp và tổn thương cơ tim. Mặc dù đã được áp dụng đồng thời nhiều biện pháp hồi sức tích cực, kháng sinh phối hợp, dùng thuốc vận mạch liều cao để duy trì huyết áp, nhưng tình trạng tuần hoàn vẫn không cải thiện.
Các bác sĩ hồi sức đánh giá đây là trường hợp nhiễm khuẩn huyết biến chứng sốc nhiễm khuẩn kèm bệnh cơ tim do Sepsis, một biến chứng rối loạn chức năng tim nguy hiểm tỷ lệ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời.
Hội chẩn khoa quyết định triển khai kỹ thuật ECMO-VA (tim phổi nhân tạo phương thức hỗ trợ tuần hoàn). Đây là kỹ thuật hồi sức chuyên sâu được chỉ định cho những trường hợp suy tuần hoàn nặng khi các phương pháp điều trị thông thường không còn hiệu quả. Các bác sĩ hồi sức đã nhanh chóng thiết lập hệ thống ECMO-VA, thay thế tạm thời chức năng bơm máu của tim và hỗ trợ trao đổi oxy cho cơ thể, tạo điều kiện để các cơ quan tổn thương có thời gian hồi phục.
Sau 4 ngày hồi sức tích cực với ECMO-VA, thở máy, lọc máu và kháng sinh theo kháng sinh đồ, người bệnh ổn định, chức năng tim hồi phục tốt, được dừng ECMO và rút ống nội khí quản.
Hiện người bệnh tỉnh táo, tiếp xúc tốt, tự vận động đi lại được, mạch huyết áp ổn định.
Whitmore là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra, có biểu hiện lâm sàng đa dạng và dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý nhiễm trùng khác. Vi khuẩn thường tồn tại trong đất, nước và xâm nhập vào cơ thể qua các vết xây xát trên da, đường hô hấp hoặc khi tiếp xúc với môi trường ô nhiễm. Bệnh có thể tiến triển nhanh thành nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan, đặc biệt ở những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh gan, thận hoặc phổi mạn tính.
Các bác sĩ khuyến cáo, Việt Nam là vùng dịch tễ lưu hành bệnh Whitmore. Người dân không nên chủ quan khi xuất hiện các biểu hiện sốt kéo dài, mệt mỏi toàn thân hoặc có các ổ viêm, áp xe nhiều nơi trên cơ thể, đặc biệt ở những người có bệnh nền. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện và điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
"Mẹ đã được giải thoát khỏi những cơn đau, nhưng khi bà mất tôi nhận ra mình thực sự cô độc trên đời", chị My, 37 tuổi, ở Bắc Ninh nói.
Năm 2023, mẹ chị phát hiện ung thư giai đoạn ba trên nền bệnh Parkinson. Chị My nghỉ việc tại Hà Nội, chuyển sang làm tự do để vừa chăm con nhỏ, vừa lo cho mẹ. Thời điểm bà bị bệnh viện trả về, con thứ hai của chị mới ba tháng tuổi. Một mình chị xoay xở với 5 cữ thuốc, bơm cháo qua ống sonde, thay băng và xử lý dịch khối u mỗi ngày.
Chồng đi làm xa đến khuya, họ hàng chỉ hỗ trợ được lúc ngặt nghèo. Mẹ chị không nói được nên mỗi khi cần con gái trợ giúp, bà vỗ tay. "Có những đêm vừa chợp mắt đã bật dậy vì tiếng vỗ tay. Mọi thứ cứ lặp lại đến kiệt sức", chị kể.
Anh Trần Quốc Trung, 26 tuổi, ở Ninh Bình cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Hai năm trước, anh nghỉ việc ở nước ngoài về chăm mẹ đột quỵ nằm liệt giường. Không có anh chị em, Trung vừa làm việc tự do, vừa hỗ trợ bố chăm mẹ. Để duy trì tài chính chi trả viện phí của mẹ, anh làm hai, ba công việc một lúc, mỗi ngày chỉ ngủ 4 tiếng.
"Một bên là mẹ bệnh, một bên là bố đã già yếu. Nhiều lúc tôi muốn trốn đi đâu đó nhưng không thể vì mình là điểm tựa duy nhất", Trung nói.
Theo tiến sĩ tâm lý Nguyễn Thị Minh, Học viện Chính trị Khu vực II, những người con một phải gánh chịu áp lực như Hà My, Quốc Trung không hiếm, tương lai sẽ tăng lên bởi quy mô gia đình Việt Nam có xu hướng ít người hơn.
Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh toàn quốc đang giảm mạnh, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 vào năm 2024 và tiếp tục xu hướng giảm. Báo cáo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 cho thấy nhóm hộ gia đình từ 1 đến 3 người chiếm 50% trên cả nước. Đây là sự dịch chuyển cấu trúc xã hội rất lớn khi mô hình gia đình truyền thống (4-5 người trở lên) không còn áp đảo. Điều này đồng nghĩa số gia đình một con, trong đó người con phải gánh toàn bộ trách nhiệm chăm sóc cha mẹ, ngày càng tăng.
GS TS Giang Thanh Long, chuyên gia về dân số, nhận định hệ thống chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào gia đình. Khi quy mô gia đình thu hẹp theo mô hình "1-2-4" (một người con phải lo cho hai bố mẹ và bốn ông bà), gánh nặng sẽ dồn lên vai từng cá nhân. "Khoảng trống giữa nhu cầu chăm sóc và hệ thống hỗ trợ cộng đồng đang ngày càng lớn", ông Long nhấn mạnh.
Nghiên cứu từ Đại học Missouri (Mỹ) trên 1.800 người cũng chỉ ra con một có mức độ căng thẳng cao hơn hẳn khi chăm sóc người thân. Họ thường rơi vào tình trạng "caregiver burnout" (người chăm sóc kiệt sức) nhanh hơn vì không có người cùng chia sẻ những ký ức gia đình hay cùng bàn bạc trước các quyết định sinh tử của cha mẹ.
Tuy vậy, giáo sư Long cho rằng không nên nhìn vấn đề một chiều. Sinh nhiều con không đồng nghĩa cha mẹ sẽ được chăm sóc tốt. Trong những gia đình khó khăn, sự thiếu thốn có thể kéo dài qua nhiều thế hệ. Ngược lại, nếu con một được đầu tư tốt về giáo dục, sức khỏe và tài chính, việc chăm sóc cha mẹ sẽ được thực hiện tốt trong khả năng.
Ở góc nhìn khác, tiến sĩ Nguyễn Thị Minh cho biết rằng con một không chỉ gánh trách nhiệm tài chính, thể chất mà còn gánh toàn bộ kỳ vọng tình cảm. Trong khi những gia đình đông con có thể bù đắp cho nhau (người góp tiền, người góp công sức), con một hoàn toàn không có "hệ thống dự phòng" này.
Một bất lợi nữa là mối gắn kết sâu sắc giữa con một và cha mẹ. Khi cha mẹ yếu, họ không chỉ mất người thân mà còn mất luôn chỗ dựa tinh thần. Đồng thời, họ cũng thiếu người cùng chia sẻ ký ức gia đình, yếu tố giúp giảm cảm giác cô lập trong quá trình chăm sóc.
Trường hợp của Diệu Linh, 40 tuổi, ở Hưng Yên là minh chứng. Năm năm trước, mẹ chị mắc Alzheimer ở tuổi 54, không còn nhận ra người thân. Tài chính không phải vấn đề, nhưng Linh dần đối diện mất mát lớn hơn khi mẹ, chỗ dựa tinh thần quan trọng nhất, không còn như trước. "Tôi mất hai năm để làm quen với cú sốc này", chị nói. Chị đón mẹ về sống cùng để tiện chăm sóc.
Nhưng khi mẹ bệnh, bố chị sống một mình tại Thái Nguyên cũng bắt đầu yếu. Ông từng đi phẫu thuật một mình vì không muốn con gái thêm gánh nặng. "Những lúc đó, tôi thấy mình bất lực vì không thể phân thân để ở bên cả hai", chị Linh nói.
Để giảm bớt áp lực này, các chuyên gia cho rằng cần có sự chuẩn bị từ cả hai phía. Cha mẹ cần xây dựng nền tảng tài chính và sức khỏe độc lập sớm nhất có thể. Với những người con, thay vì tâm lý "tự mình phải làm tất cả", cần chủ động kết nối với các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp hoặc mạng lưới họ hàng ngay từ khi cha mẹ còn minh mẫn.
Ở tầm vĩ mô, GS. Giang Thanh Long cho rằng Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện, phát triển các mô hình dưỡng lão cộng đồng và dịch vụ chăm sóc tại nhà chuyên nghiệp để giải phóng sức lao động cho "thế hệ bánh mì kẹp".
Suốt 27 năm qua, một chiến sĩ phòng không gắn bó với điểm cao này, cùng với đồng đội để bảo vệ vùng trời bình yên cho Tổ quốc.
Đó là thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Đoàn Bá May (48 tuổi) - Đài trưởng Đài quan sát phòng không Đ75-1 thuộc Đại đội 1, Tiểu đoàn 10, Phòng Tham mưu, Sư đoàn Phòng không 375.
Con đường dẫn lên điểm cao chỉ dài gần 3km nhưng quanh co, nhiều đoạn dốc đứng. Mùa nắng việc đi lại đã vất vả, đến mùa mưa đất đá nhão nhoét, xe máy nhiều khi không thể di chuyển. Mọi nhu yếu phẩm, từ lương thực đến nước sinh hoạt, đều phải gùi bộ lên đài.
Giữa điều kiện còn nhiều thiếu thốn ấy, cán bộ, chiến sĩ Đài quan sát phòng không Đ75-1 vẫn duy trì trực 24/24h, bảo đảm quan sát, quản lý vùng trời và sẵn sàng chiến đấu.
Tháng 12-1999, Đoàn Bá May nhận nhiệm vụ tại Đài quan sát phòng không Đ75-1. Từ đó đến nay mỗi ngày ở trạm vẫn có người chiến sĩ 48 tuổi.
Anh gần như gắn trọn tuổi quân với điểm cao 327m, nhiều đồng đội đã chuyển đơn vị nhưng anh May vẫn chọn ở lại với đỉnh núi này.
Đối với người lính quan sát phòng không, mỗi ca trực là nhiều giờ tập trung cao độ. Từ vọng quan sát, mọi mục tiêu bay xuất hiện trong khu vực đều phải được phát hiện, nhận dạng, theo dõi và báo cáo kịp thời về sở chỉ huy.
Công việc diễn ra âm thầm nhưng luôn đòi hỏi độ chính xác cao, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến nhiệm vụ quản lý vùng trời.
Theo thống kê của đơn vị, từ năm 2020 đến nay Đài quan sát phòng không Đ75-1 đã phát hiện, theo dõi và báo cáo hơn 120.000 lượt máy bay và các phương tiện bay trên không.
Điều khiến nhiều người ấn tượng ở thiếu tá May không chỉ là thâm niên công tác mà còn là sự bền bỉ trước những khó khăn rất đời thường.
"Có những hôm mưa kéo dài từ sáng đến chiều, xe máy không thể đi được. Tôi phải gùi hàng chục ký nhu yếu phẩm đi bộ gần 3km lên đài.
Đất bám đầy dưới đế giày, mỗi bước chân đều nặng trĩu nhưng vẫn phải cố gắng đưa lương thực lên trước khi trời tối để anh em yên tâm làm nhiệm vụ", anh May chia sẻ.
Với cán bộ chiến sĩ đã nhiều năm gắn bó với điểm cao thì những vất vả ấy trở thành điều quen thuộc. Thiếu tá May cho biết chỉ khi đời sống, trang bị và điều kiện sinh hoạt được bảo đảm thì cán bộ, chiến sĩ mới có thể tập trung cao nhất cho nhiệm vụ quản lý vùng trời.
Qua nhiều năm công tác, Thiếu tá Đoàn Bá May tích lũy nhiều kinh nghiệm trong quan sát, nhận dạng mục tiêu và xử lý các tình huống phát sinh.
Dù dưới cái nắng gay gắt của mùa hè hay những ngày mưa rét, sương mù dày đặc che kín núi rừng, anh vẫn cùng đồng đội duy trì nghiêm chế độ trực, bảo đảm mọi thông tin được báo cáo nhanh chóng, chính xác.
Là một trong những quân nhân có nhiều năm công tác tại đơn vị, anh cũng là người trực tiếp hướng dẫn nhiều cán bộ, chiến sĩ trẻ. Sau mỗi ca trực, anh dành thời gian trao đổi kinh nghiệm, hướng dẫn cách nhận dạng mục tiêu và xử lý tình huống trong điều kiện thời tiết phức tạp.
Có những thời điểm sương mù dày đặc, tầm quan sát gần như bị che khuất hoàn toàn, người lính không chỉ quan sát bằng mắt mà còn phải kết hợp nhận dạng qua âm thanh động cơ máy bay.
Sự tận tình của người đài trưởng đã giúp nhiều chiến sĩ trẻ nhanh chóng làm chủ nhiệm vụ, tự tin đảm nhiệm vị trí trực quan sát.
