Cơ thể con người duy trì nhiệt độ ổn định nhờ cơ chế điều hòa thân nhiệt. Khi nhiệt độ môi trường thay đổi đột ngột, hệ thống này phải hoạt động quá mức, dễ dẫn đến rối loạn sinh lý như chóng mặt, mệt mỏi, thậm chí ngất, theo chuyên trang Harvard Health Publishing (Mỹ).
Giáo sư W. Larry Kenney, chuyên gia sinh lý học về điều hòa thân nhiệt tại Đại học bang Pennsylvania (Mỹ), cho biết cơ thể con người có giới hạn thích nghi với nhiệt. Khi bị đặt vào môi trường nhiệt độ thay đổi nhanh, tim phải hoạt động nhiều hơn để phân phối máu và tản nhiệt, tạo áp lực lớn lên hệ tim mạch.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nhiệt độ cao là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết. Giai đoạn 2000 – 2019, thế giới ghi nhận khoảng 489.000 ca tử vong mỗi năm do nắng nóng, cho thấy tác động rất lớn của nhiệt độ lên sức khỏe cộng đồng.
Không chỉ vậy, các nghiên cứu trên tạp chí The Lancet cho thấy nhiệt độ cao làm tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong do tim mạch, hô hấp và nhiều bệnh mạn tính khác, đặc biệt ở người lớn tuổi và người có bệnh nền.
Điều đáng lo là không chỉ nhiệt độ cao, mà sự thay đổi nhiệt độ đột ngột mới là yếu tố khiến cơ thể khó thích nghi nhất. Khi từ phòng lạnh bước ra môi trường nóng, mạch máu giãn nhanh, tim phải tăng nhịp để điều hòa nhiệt. Ngược lại, khi vào phòng lạnh, mạch máu co lại đột ngột.
Theo các nghiên cứu về “temperature anomaly” (biến động nhiệt độ), chỉ cần nhiệt độ thay đổi nhỏ cũng đã ảnh hưởng đến sức khỏe. Một nghiên cứu cho thấy mỗi khi nhiệt độ tăng thêm 1°C bất thường, tình trạng thể chất giảm khoảng 7%, phản ánh mức độ nhạy cảm của cơ thể với thay đổi nhiệt độ.
Ngoài tim mạch, nhiệt độ cao còn gây mất nước, suy giảm chức năng thận và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác. Các nghiên cứu trên dữ liệu cấp cứu tại Mỹ ghi nhận nhiệt độ cao làm tăng các ca nhập viện vì mất nước, tụt huyết áp và suy thận cấp.
Trong khi đó, không khí khô từ điều hòa có thể làm suy yếu niêm mạc đường hô hấp, khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng hơn khi phải thích nghi với sự thay đổi môi trường đột ngột, theo Mayo Clinic.
Các chuyên gia nhấn mạnh, người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính (tim mạch, tiểu đường, hô hấp) là nhóm dễ bị tổn thương nhất.
Để hạn chế tác động của chênh lệch nhiệt độ, các chuyên gia khuyến cáo nên giữ nhiệt độ phòng điều hòa không thấp hơn ngoài trời quá 5 – 7°C. Trước khi ra ngoài, nên để cơ thể thích nghi dần thay vì thay đổi đột ngột.
Ngoài ra, cần uống nước đều đặn, ngay cả khi không thấy khát, hạn chế ra ngoài vào giờ nắng gắt và mặc trang phục thoáng mát, theo WHO.
Tuy nhiên, mỗi loại hình tập luyện lại cần cách bổ sung dinh dưỡng khác nhau để đạt hiệu quả tốt nhất, theo trang sức khỏe health.
Bà Kimberley Rose-Francis, chuyên gia dinh dưỡng tại Mỹ, cho biết mục tiêu chính của các bài tập sức mạnh và nâng tạ là phát triển cơ bắp.
Carb giúp cơ thể có năng lượng để hoàn thành buổi tập, trong khi protein cung cấp các axit amin cần thiết để sửa chữa và tái tạo mô cơ sau vận động.
Trước buổi tập, người tập nên ăn một bữa cân bằng gồm carb, protein và chất béo lành mạnh. Trường hợp không có thời gian cho bữa chính, một bữa phụ giàu carb vẫn giúp cơ thể duy trì năng lượng.
Bà Rose-Francis khuyến nghị nên ăn bữa chính trước khi tập từ 2 đến 4 giờ hoặc ăn nhẹ khoảng 1 giờ trước khi bắt đầu.
Carb là nguồn năng lượng chính của cơ thể nên đặc biệt quan trọng đối với các bài tập sức bền như chạy bộ và đạp xe.
Theo bà Rose-Francis, cơ bắp có thể sử dụng chất béo, protein hoặc carb để tạo năng lượng. Tuy nhiên, việc bổ sung thực phẩm giàu carb trước khi tập sức bền giúp cải thiện hiệu suất vận động.
Bà Michelle Routhenstein, chuyên gia dinh dưỡng tim mạch dự phòng và chuyên gia giáo dục bệnh tiểu đường tại Mỹ, cho biết người tập nên chọn các loại carb dễ tiêu hóa, kết hợp với một lượng nhỏ protein. Thực phẩm chứa quá nhiều chất béo hoặc chất xơ có thể gây khó chịu cho dạ dày khi vận động.
Một bữa phụ giàu carb từ 30 đến 60 phút trước khi tập có thể giúp cơ thể nhanh chóng được tiếp thêm năng lượng.
Các bài tập cường độ cao như HIIT đòi hỏi cơ thể duy trì năng lượng liên tục và tạo ra những đợt vận động mạnh trong thời gian ngắn.
Theo bà Routhenstein, carb cung cấp nguồn năng lượng nhanh, còn protein hỗ trợ phục hồi cơ bắp sau khi tập.
Bà Rose-Francis cho biết cơ thể mất nước và nhiều khoáng chất quan trọng như natri, kali, canxi và magie trong quá trình tập HIIT. Vì vậy, người tập cần uống đủ nước và bổ sung thực phẩm chứa các khoáng chất này.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn trước buổi tập từ 1 đến 3 giờ tùy theo lượng thức ăn của từng bữa.
Yoga, Pilates và các bài tập cường độ thấp không yêu cầu một bữa ăn trước khi tập.
Theo bà Routhenstein, một bữa phụ đơn giản có thể giúp cơ thể có thêm năng lượng mà không tạo cảm giác nặng bụng khi vận động.
Người tập có thể ăn nhẹ khoảng 1 giờ trước buổi tập bằng trái cây hoặc sữa chua kèm các loại quả mọng.
Tối 30-4, PGS.TS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa hồi sức tích cực chống độc Bệnh viện Nhi đồng 1, cho hay các bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 1 vừa chạy đua cứu sống một bé gái 10 tuổi bị viêm cơ tim tối cấp.
Cháu bé đã được xuất viện vào ngày 29-4 để kịp chào đón ngày lễ trọng đại của đất nước trong niềm vui hạnh phúc của gia đình và đội ngũ thầy thuốc Bệnh viện Nhi đồng 1.
Bác sĩ Quang cho biết viêm cơ tim tối cấp diễn tiến rất nhanh, có thể tử vong trong vài giờ do rối loạn nhịp tim, trụy tim mạch, ngưng tim. Chỉ các bệnh viện chuyên sâu, thực hiện được kỹ thuật ECMO (kỹ thuật thay thế chức năng tim và phổi) mới có thể cứu sống bệnh nhân. Rất may gia đình bệnh nhi đã đưa bệnh nhi đến Bệnh viện Nhi đồng 1 kịp thời.
Bé gái tên Lê Thị K.L., 10 tuổi, ngụ ở xã Dầu Tiếng, TP.HCM. Trước khi nhập viện một ngày, bé có biểu hiện sốt nhẹ, đau ngực, khó thở và nôn ói. Đến ngày 10-4, bé nhập khoa cấp cứu trong tình trạng môi tím tái, rối loạn nhịp tim nguy hiểm, đe dọa tính mạng.
Các bác sĩ nhanh chóng chẩn đoán bé bị viêm cơ tim tối cấp kèm rối loạn nhịp thất. Bệnh nhi được hỗ trợ hô hấp, dùng thuốc chống loạn nhịp và đặt máy tạo nhịp tạm thời trước khi chuyển đến khoa hồi sức tích cực.
Tuy nhiên tình trạng không cải thiện, tim co bóp rất yếu, xuất hiện trụy tim mạch và nguy cơ ngưng tim. Báo động đỏ được kích hoạt, ê kíp bác sĩ khẩn trương triển khai kỹ thuật ECMO để duy trì sự sống cho bệnh nhi.
Sau khoảng 20 phút thiết lập ECMO, tình trạng tuần hoàn của bé dần ổn định, da hồng hào trở lại. Trong suốt một tuần sau đó, tim bệnh nhi vẫn hoạt động yếu và rối loạn nhịp liên tục, phải phụ thuộc vào thuốc trợ tim và hệ thống ECMO. Đồng thời các bác sĩ áp dụng hạ thân nhiệt và lọc máu liên tục nhằm bảo vệ não, gan và thận.
Sau gần 11 ngày điều trị tích cực, chức năng tim và các cơ quan dần hồi phục. Đến sáng 21-4, bé được cai ECMO thành công, sau đó tiếp tục cai máy thở, tỉnh táo hoàn toàn và hồi phục tốt, không để lại di chứng.
GS-TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết, nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng các trận cầu đỉnh cao có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp tim nguy hiểm và thậm chí là đột tử ở những người có sẵn bệnh tim mạch.
Về "cơ chế" liên quan nguy cơ nêu trên, theo GS Hùng, khi trận đấu bước vào những thời khắc quyết định, cơ thể người xem phản ứng giống như đang đối mặt với một tình huống nguy hiểm.
Hệ thần kinh giao cảm được kích hoạt mạnh mẽ, làm tăng tiết các hormone căng thẳng như adrenaline và noradrenaline. Hậu quả là nhịp tim tăng nhanh, huyết áp tăng cao, các mạch máu co lại và nhu cầu tiêu thụ ô xy của cơ tim tăng lên.
Đồng thời, cơ thể cũng xuất hiện tình trạng tăng đông máu, tiểu cầu dễ kết dính hơn và nguy cơ hình thành cục máu đông tăng lên. Ở người khỏe mạnh, những thay đổi này thường chỉ mang tính tạm thời. Tuy nhiên, ở người đã có mảng xơ vữa trong động mạch vành, cơn "bão hormone" này có thể làm nứt vỡ mảng xơ vữa, tạo thành cục huyết khối gây tắc hoàn toàn động mạch và dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp.
Một số nghiên cứu sử dụng đồng hồ thông minh còn cho thấy nhịp tim của người hâm mộ có thể tăng lên mức tương đương với khi tập thể dục cường độ cao. Ở một số cổ động viên, nhịp tim đạt tới 130 - 170 lần mỗi phút trong những thời khắc căng thẳng như loạt sút luân lưu hoặc khi đội nhà ghi bàn quyết định.
"Chính vì vậy, các nhà khoa học gọi những trận cầu đỉnh cao là một "nghiệm pháp gắng sức bằng cảm xúc" đối với trái tim", GS Hùng lưu ý.
GS Hùng chia sẻ, không phải ai xem bóng đá cũng có nguy cơ gặp biến cố tim mạch. Tuy nhiên, một số nhóm người cần đặc biệt chú ý.
Đó là những người từng bị nhồi máu cơ tim, đã đặt stent mạch vành, người mắc bệnh mạch vành, suy tim, tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, rối loạn nhịp tim, người hút thuốc lá hoặc béo phì.
Trong khi cổ vũ hết mình cho đội bóng yêu thích, mỗi người cũng nên dành một chút quan tâm cho sức khỏe của chính mình. Bởi đôi khi, một cơn đau ngực xuất hiện giữa đêm xem bóng đá có thể là lời cảnh báo rằng trái tim đang cần được giúp đỡ ngay lập tức.
Nếu cảm thấy quá căng thẳng, người xem nên đứng dậy đi lại, hít thở sâu hoặc uống nước để giúp cơ thể thư giãn. Quan trọng hơn cả, nếu xuất hiện các triệu chứng như đau ngực, khó thở, hồi hộp kéo dài, vã mồ hôi lạnh, choáng váng hoặc ngất, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức thay vì cố gắng xem hết trận đấu.
