Bộ Quốc phòng Nga ngày 4.5 thông báo sẽ thực thi lệnh ngừng bắn từ ngày 8 – 9.5 theo quyết định của Tổng thống Vladimir Putin, nhân dịp kỷ niệm Ngày Chiến thắng của Hồng quân Liên Xô trước Đức Quốc xã thời Thế chiến 2. Quyết định được ông Putin thông báo với Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc điện đàm vào tuần trước.
Vào ngày 9.5, Nga sẽ tổ chức cuộc duyệt binh thường niên tại Quảng trường Đỏ để đánh dấu chiến thắng quan trọng trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại. Năm nay, các loại vũ khí chủ lực như tên lửa, xe tăng… sẽ không xuất hiện tại buổi lễ “do tình hình tác chiến hiện tại”, lần đầu tiên sau gần 2 thập niên các hệ thống này vắng bóng tại cuộc duyệt binh, theo AFP. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phân tích rằng điều này cho thấy các quan chức Nga “sợ máy bay không người lái có thể bay qua Quảng trường Đỏ” trong ngày 9.5 để gây ảnh hưởng buổi lễ.
Đáp lại, Bộ Quốc phòng Nga cho rằng phát ngôn của ông Zelensky như lời đe dọa và cảnh báo sẽ thực hiện cuộc tấn công lớn bằng tên lửa vào trung tâm thủ đô Kyiv để đáp trả nếu Ukraine tìm cách phá hoại ngày lễ trọng đại. Nga tuyên bố hoàn toàn có năng lực để thực hiện điều đó nhưng đã kiềm chế vì lý do nhân đạo, theo TASS. “Chúng tôi cảnh báo dân thường Kyiv và nhân viên các phái đoàn ngoại giao cần rời khỏi thành phố ngay lập tức trong trường hợp đòn đáp trả diễn ra”, Bộ Quốc phòng Nga cảnh báo.
Về phần mình, Tổng thống Zelensky cho biết chưa nhận được đề nghị chính thức nào từ Nga về việc ngừng bắn, chỉ trích rằng việc đình chiến chỉ để tổ chức lễ kỷ niệm là điều “không nghiêm túc”. “Chúng tôi tin rằng mạng người là quý giá hơn nhiều so với bất kỳ lễ kỷ niệm nào”, ông Zelensky viết trên mạng xã hội và tuyên bố lệnh ngừng bắn riêng của Ukraine, bắt đầu từ 0 giờ ngày 6.5. Ông Zelensky nhấn mạnh Ukraine sẽ hành động một cách cân xứng từ thời điểm đó và kêu gọi lãnh đạo Nga có những bước đi cụ thể nhằm chấm dứt xung đột. Ông Zelensky không nói rõ lệnh ngừng bắn của Kyiv sẽ kéo dài bao lâu trong khi Moscow chưa bình luận về quyết định này.
Lệnh ngừng bắn được hai bên đưa ra trong bối cảnh nỗ lực ngoại giao do Mỹ dẫn đầu nhằm chấm dứt xung đột đang bị đóng băng, khi Washington tập trung vào xung đột với Iran tại Trung Đông. Ukraine đã nhiều lần kêu gọi ngừng bắn lâu dài nhưng Nga từ chối, do nước này cho rằng họ đang thắng thế trên chiến trường. Thay vào đó, Nga thường xuyên công bố ngừng bắn ngắn hạn quanh các kỳ nghỉ lễ, gần đây nhất là lễ Phục sinh Chính thống giáo hồi tháng 4. Nga và Ukraine khi đó cáo buộc nhau vi phạm ngừng bắn.
Mặt khác, dữ liệu từ Viện Nghiên cứu chiến tranh (ISW, Mỹ) cho thấy trong tháng 4, Nga mất kiểm soát các khu vực có tổng diện tích khoảng 120 km2 vào tay Ukraine. Theo AFP, đây là lần đầu tiên từ cuộc phản công mùa hè năm 2023 của Ukraine, Nga mất nhiều hơn là được dù phần đất này là cực nhỏ, chỉ bằng 0,02% lãnh thổ Ukraine. Tính luôn bán đảo Crimea và các vùng ở Donbass, Nga đang kiểm soát 19% tổng diện tích Ukraine.
Nga chưa bình luận về thông tin này. TASS hôm qua trích lời Tổng thống Trump nói trong một cuộc phỏng vấn rằng ông Zelensky là “người mưu mô” nhưng “Ukraine đang mất dần lãnh thổ”. Chủ nhân Nhà Trắng còn cho biết Kyiv đang tiếp tục chiến đấu nhờ vũ khí được các nước NATO mua từ Mỹ.
Theo Hãng thông tấn Tass, ngày 22-6, khi bình luận về tình hình nhiên liệu tại bán đảo Crimea, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết nhà chức trách Nga đang nỗ lực giảm thiểu hậu quả từ các cuộc tấn công của Ukraine và khôi phục nguồn cung nhiên liệu cho người dân.
"Giới lãnh đạo Crimea vẫn thường xuyên thông tin tới người dân và hệ thống này đang vận hành hiệu quả. Công tác đang được triển khai khẩn trương nhằm giảm thiểu hậu quả từ những hành động dã man của chính quyền Kiev" - ông Peskov nói.
Ông thông tin thêm: "Công tác khôi phục nguồn cung nhiên liệu cho người dân cũng đang được triển khai".
Người phát ngôn Điện Kremlin cũng cho biết đã có một cơ chế phối hợp giữa chính phủ và các công ty dầu mỏ trong việc điều tiết giá nhiên liệu trên toàn quốc, đồng thời khẳng định các biện pháp cần thiết đang được triển khai.
Hôm 20-6, ông Sergey Aksyonov, người đứng đầu Crimea, cho biết hoạt động bán nhiên liệu tại các trạm xăng ở Crimea đã bị tạm dừng đối với cả thanh toán tiền mặt và không dùng tiền mặt cũng như cả phiếu nhiên liệu, áp dụng cho cả cá nhân và pháp nhân.
Hiện nhiên liệu chỉ được cung cấp cho các cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm duy trì hoạt động và an ninh của Cộng hòa Crimea.
Trước đó, hôm 11-6, Hãng tin Reuters dẫn lời một nhân chứng tại Sevastopol, thành phố lớn nhất trên bán đảo Crimea, cho biết phần lớn các trạm xăng địa phương đã hết nhiên liệu trong lúc nguồn cung không đủ để đáp ứng.
Một nhân chứng khác tại thành phố nghỉ dưỡng Yevpatoriya lúc đó thuật lại hàng dài xe đợi bên ngoài trạm xăng duy nhất còn hoạt động trong khu vực.
Thời gian qua Ukraine tăng cường các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhắm vào những tuyến đường cung ứng cho bán đảo Crimea (Nga sáp nhập vào năm 2014).
Hôm 10-6, Thống đốc Sevastopol do Nga bổ nhiệm, ông Mikhail Razvozhaev, cho biết kế hoạch phân phối xăng theo định mức đã bị trì hoãn, do các xe bồn không thể vận chuyển nhiên liệu vào thành phố sau các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các tuyến cung ứng.
Phần lớn nhiên liệu được vận chuyển tới Crimea bằng đường bộ và đường sắt, thông qua các vùng lãnh thổ ở phía bắc do Nga kiểm soát. Tuy nhiên những tuyến đường này ngày càng bị gián đoạn do các cuộc tấn công bằng drone.
Trước đây nhiên liệu còn được đưa tới Crimea bằng sà lan (đưa đến kho cảng dầu ở thành phố Feodosia). Tuy nhiên nguồn cung đã bị cắt đứt, sau khi Ukraine tấn công cơ sở này hồi tháng 4.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 8-7, thị trường năng lượng và chứng khoán thế giới chao đảo ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận hòa bình tạm thời giữa Mỹ và Iran đã "kết thúc".
Ngay sau tuyên bố trên, giá dầu Brent đã tăng 5 - 6% trong phiên, lên khoảng 78 USD/thùng. Đây là mức cao nhất trong hai tuần qua và nối dài đà tăng sang ngày thứ hai liên tiếp. Dù vậy, mức này vẫn còn cách xa đỉnh trên 120 USD/thùng vào thời điểm giao tranh ác liệt nhất hồi cuối tháng 4.
Giới phân tích nhận định việc giá dầu tăng không chỉ đến từ một mà tới hai động thái của ông Trump. Đầu tiên là việc ông thu hồi giấy phép cho phép Iran bán dầu vào rạng sáng 8-7.
Bà Aneeka Gupta, Giám đốc nghiên cứu vĩ mô tại WisdomTree, gọi đây là "hồi chuông cảnh tỉnh" với một thị trường vốn đinh ninh dầu Iran sẽ chảy trở lại.
Thứ hai là rủi ro quanh eo biển Hormuz sau khi thỏa thuận tan vỡ. Dữ liệu vận tải cho thấy đã có ít nhất bốn tàu chở dầu và khí quay đầu thay vì đi qua tuyến hàng hải huyết mạch này sau tuyên bố của ông Trump.
Theo ông Khoon Goh, Trưởng bộ phận nghiên cứu châu Á của ANZ, vấn đề cốt lõi vẫn là Hormuz có thông suốt để dầu tiếp tục lưu thông hay không.
Trái ngược với giá dầu, giá cổ phiếu đồng loạt đi xuống. Chỉ số STOXX 600 của châu Âu giảm 1,6% ngay trong phiên, hướng tới phiên giảm sâu nhất kể từ giữa tháng 3.
Hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ cũng giảm 0,8 - 1,2%. Trong khi đó, chỉ số đo lường biến động VIX vọt gần 13%, mức tăng trong ngày mạnh nhất hơn một tháng.
Ông Chris Beauchamp, chiến lược gia trưởng tại IG, nhận định phát biểu của ông Trump đang "đè nặng" lên tâm lý nhà đầu tư.
Ở thị trường trái phiếu, nỗi lo lạm phát từ giá dầu đẩy lợi suất leo thang. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng phiên thứ bảy liên tiếp, lên 4,56% - cao nhất một tháng.
Lợi suất trái phiếu Đức cùng kỳ hạn cũng tăng 8 điểm cơ bản lên 3,068%, còn trái phiếu Ý lên khoảng 3,9%.
“Tôi nghĩ có những dấu hiệu cho thấy ông ấy đang ngày càng tham gia tích cực ở một mức độ nào đó”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ ngày 2/6.
Ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, đã kế vị cha mình là cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, người đã thiệt mạng trong làn sóng tấn công đầu tiên của Mỹ và Israel hôm 28/2. Bản thân ông Mojtaba cũng bị thương trong cuộc tập kích đó và chưa từng xuất hiện trước công chúng kể từ khi nhậm chức.
Giới tình báo Mỹ nhiều lần khẳng định ông Mojtaba vẫn còn sống và đang ở một nơi bí mật.
"Tôi nghĩ có những dấu hiệu cho thấy ông ấy đang ngày càng tham gia tích cực ở một mức độ nào đó, mặc dù tất cả các thông tin liên lạc của ông ấy đều được thực hiện bằng văn bản và thông qua các trung gian”, ông Rubio phát biểu trước các thượng nghị sĩ.
Theo ông, các nhà đàm phán Iran thường cần "từ 3 đến 5 ngày mới nhận được phản hồi" từ giới lãnh đạo nước này.
Ông Rubio đã điều trần trước ủy ban Thượng viện trong bối cảnh các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài 3 tháng qua với Iran đang rơi vào bế tắc.
Ngoại trưởng Mỹ bày tỏ hy vọng về một thỏa thuận với Iran, đồng thời nhấn mạnh Tehran phải hạn chế nghiêm ngặt chương trình hạt nhân nếu muốn được dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.
“Triển vọng đang ở trước mắt chúng ta, điều đó có thể xảy ra hôm nay, có thể ngày mai, hoặc vào tuần tới”, ông Rubio nói.
Ông Rubio cho biết Tehran phải đồng ý mở cửa trở lại eo biển Hormuz, một tuyến đường vận tải hàng hải huyết mạch đối với dầu mỏ và khí đốt ở Vùng Vịnh.
“Họ phải tuyên bố một cách rất rõ ràng rằng “Eo biển hiện đã mở cửa, chúng tôi không thu phí”. Chúng tôi sẽ giúp gỡ bỏ các bãi thủy lôi mà họ đã rải ở đó, và họ sẽ không nổ súng vào các tàu thuyền”, Ngoại trưởng Rubio nói.
Ngoài ra, ông nhấn mạnh: “Họ phải đồng ý đàm phán về những hạn chế nghiêm ngặt và lâu dài, và/hoặc hủy bỏ hoạt động làm giàu uranium”.
Ông Rubio nói tiếp: “Iran đang bị trừng phạt vì họ đã làm giàu uranium ở mức độ cao, Iran đang bị trừng phạt vì các hoạt động hạt nhân của họ. Nếu họ đồng ý từ bỏ những điều đó, các lệnh trừng phạt sẽ được giảm bớt”.
Nhà ngoại giao Mỹ cho hay, Iran đã đồng ý tiến hành các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân. "Đó không phải là một sự đảm bảo rằng cuối cùng nó sẽ dẫn đến một thỏa thuận được Thượng viện hay người dân Mỹ chấp nhận, nhưng chúng ta sẽ có thể lôi kéo họ vào một tiến trình để thực sự kiểm chứng xem họ sẵn sàng nhượng bộ đến mức nào”, ông cho biết.
