Randy Shilling, 58 tuổi, từng tốt nghiệp Đại học Texas A&M ở bang Texas với tấm bằng kỹ sư dầu khí. Trong 10 năm đầu sự nghiệp, ông sống trong căn hộ đi thuê và thường phải cân nhắc chi tiêu cho các kỳ nghỉ.
Bước ngoặt đến khi ngoài 30 tuổi, ông nhận việc tại một nhà máy hóa chất với mức lương cao hơn khoảng 15%, kèm tiền thưởng, giúp cuộc sống dễ thở hơn. Cùng thời điểm đó, ông mua một ngôi nhà nằm trên sân golf ở vùng ngoại ô Humble, thành phố Houston.
Sau đó, ông liên tiếp được thăng chức, tăng lương và tích lũy được hơn 3 triệu USD cho quỹ hưu trí. Song Shilling không nhận ra mình đã bước vào nhóm trung lưu khá giả.
“Tôi vẫn nghĩ mình chỉ là người bình thường. Tôi không cần xe sang hay TV đắt tiền. Nhưng khi muốn thứ gì, tôi có thể mua được”, Shilling nói.
Theo một nghiên cứu mới của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), trong 50 năm qua, mức sống của các gia đình Mỹ đã tăng đáng kể trên toàn bộ các nhóm thu nhập. Nghiên cứu của AEI chia các hộ gia đình theo 5 nhóm, gồm nghèo hoặc cận nghèo, trung lưu thấp, trung lưu cốt lõi, trung lưu khá giả và giàu.
Chưa có định nghĩa cụ thể về tầng lớp trung lưu hay trung lưu khá giả ở Mỹ bởi mức thu nhập được coi là “cao” ở một thành phố có thể chỉ là “khiêm tốn” ở thành phố khác.
Song báo cáo của AEI, do Stephen Rose và Scott Winship thực hiện, phân loại một gia đình ba người có thu nhập 133.000-400.000 USD (tính theo giá trị năm 2024) là tầng lớp trung lưu khá giả. Hộ có mức thu nhập trên mức này sẽ được xếp vào nhóm giàu. Phân tích này chỉ xem xét thu nhập, không tính đến tài sản như cổ phiếu hay bất động sản.
Hiện tỷ lệ hộ gia đình thuộc nhóm trung lưu khá giả đã tăng từ 10% năm 1979 lên khoảng 31% vào năm 2024, theo AEI. Sử dụng phương pháp tính khác, Trung tâm Nghiên cứu Pew cũng ghi nhận xu hướng tương tự khi tỷ lệ người Mỹ thuộc nhóm thu nhập cao tăng từ 11% lên 19% trong giai đoạn 1971-2023.
“Nhìn chung mức sống của người Mỹ đã cải thiện, nhưng thu nhập của các hộ khá giả tăng nhanh hơn đáng kể so với phần còn lại”, Richard Fry, nhà nghiên cứu cấp cao tại Pew, cho biết.
Các tác giả nhận thấy ngày càng nhiều gia đình ở Mỹ được xếp vào hai nhóm có thu nhập cao nhất, trong khi số gia đình thuộc ba nhóm dưới đang giảm đi.
Theo báo cáo của AEI, năm 2024, khoảng 19% các gia đình Mỹ được coi là “nghèo hoặc cận nghèo”, giảm so với khoảng 30% vào năm 1979. Báo cáo định nghĩa nhóm này là các gia đình ba người có thu nhập từ 40.000 USD trở xuống.
Theo nhà kinh tế Scott Winship, một phần lý do nhóm thu nhập cao mở rộng là nhờ mức lương tăng nhanh hơn tốc độ lạm phát, đặc biệt ở những người lao động có bằng đại học.
Một phân tích năm 2021 của Rose khi làm tại Viện Đô thị cho thấy 55% người có bằng cử nhân và 68% người có bằng sau đại học thuộc nhóm trung lưu khá giả hoặc giàu.
Các cặp vợ chồng hoặc sống chung cũng có khả năng gia nhập nhóm này cao hơn, một phần vì có hai nguồn thu nhập và có thể chia sẻ chi phí sinh hoạt. Phân tích của Viện Đô thị cho thấy hơn 80% người thuộc nhóm trung lưu khá giả và giàu sống trong các hộ gia đình có hai người trưởng thành.
Sau khi tốt nghiệp đại học năm 2015, Gabriel Martinez bắt đầu làm việc trong lĩnh vực logistics với mức lương 50.000 USD mỗi năm. Hiện người đàn ông 34 tuổi này làm cho một công ty công nghệ lớn với thu nhập khoảng 180.000 USD mỗi năm, chưa kể các khoản tiền và cổ phiếu thưởng đi kèm.
Martinez từng phải vay mượn để mua một chiếc xe đắt tiền, trong khi vợ anh, Anna, cũng vay hơn 100.000 USD để theo học chương trình thạc sĩ. Anh sau đó đổi sang một chiếc xe bình dân hơn và hai người cũng phải cắt giảm các khoản chi tiêu như ăn nhà hàng hay mua quần áo, để dành tiền trả nợ.
Nhưng sau vài năm, với mức lương cải thiện, họ đã tích lũy được một khoản dự phòng và sở hữu căn nhà rộng 158 m2 tại Boerne, bang Texas.
Tuy nhiên, thu nhập cao hơn không đồng nghĩa với cảm giác giàu có. Lạm phát kéo dài cùng chi phí thiết yếu tăng mạnh trong vài năm qua khiến nhiều gia đình, kể cả nhóm thu nhập cao, vẫn phải cân nhắc kỹ các khoản chi lớn. Khảo sát cho thấy khoảng 90% người Mỹ cho biết họ đang chịu tác động từ cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt, theo Study Finds.
Theo dữ liệu từ Bankrate, giá bán trung vị của một căn nhà đã qua sử dụng tại Mỹ hiện gần 400.000 USD. Học phí đại học trung bình cũng rơi vào khoảng 38.000 USD mỗi năm.
Laura Shields, 46 tuổi sống ở bang New Jersey, cho biết bà chỉ mới cảm thấy tài chính dư dả hơn kể từ sau đại dịch Covid-19. Bà và chồng kiếm khoảng 240.000 USD mỗi năm, giúp họ có thể thanh toán nợ thẻ tín dụng, tích lũy một khoản tiết kiệm hay chi trả khoản phát sinh ngoài dự kiến.
Tuy nhiên, khi con trai cả sắp vào đại học, họ lo ngại có thể phải vay nợ để trang trải học phí cho con. “Tôi đang cố gắng để không lo nghĩ quá nhiều về điều đó,” Shields nói.
Với gia đình Shilling, tổng thu nhập của hai vợ chồng ông vào khoảng 220.000 USD mỗi năm. Điều này giúp cuộc sống của ông tốt hơn so với thời cha mẹ, những người không học đại học. Tuy nhiên, ông không chắc con trai Blake, 23 tuổi, có thể duy trì đà đi lên đó.
“Tôi nghĩ thế hệ con cháu chúng ta sẽ gặp nhiều khó khăn,” ông nói, nhắc tới chi phí sinh hoạt ngày càng cao.
Quan chức Mỹ cho hay, hai bên đã nhất trí về nguyên tắc mở lại eo biển Hormuz và cam kết Iran sẽ xử lý lượng uranium được làm giàu cao, nhưng nhấn mạnh rằng vẫn chưa đi đến việc ký kết một thỏa thuận.
Mỹ và Iran về nguyên tắc đã đạt được thỏa thuận có thể chấm dứt chiến sự tại Trung Đông, nhưng việc phê chuẩn cuối cùng có thể mất nhiều ngày, một quan chức cấp cao Nhà Trắng nói với các phóng viên.
Thỏa thuận này sẽ mở lại eo biển Hormuz và cam kết Iran sẽ xử lý uranium được làm giàu cao, nhưng cách thức Tehran thực hiện điều đó vẫn đang được đàm phán, quan chức Mỹ cho biết thêm.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhấn mạnh rằng Mỹ phải thu giữ vật liệu hạt nhân này như một phần của cam kết kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran.
Các nhà lãnh đạo Iran và truyền thông nhà nước chính thức chưa bình luận công khai về nội dung của bất kỳ thỏa thuận tiềm năng nào hoặc liệu nội dung đang được thảo luận ra sao.
Các quan chức từ cả hai nước cho hay bất kỳ thỏa thuận nào cũng mang tính chất là "khuôn khổ ban đầu" cho các cuộc đàm phán tiếp theo, chứ không phải là thỏa thuận cuối cùng.
Tin tức về một thỏa thuận khả thi giữa Mỹ và Iran xuất hiện sau vài tuần đầy biến động, với việc ông Trump lúc thì đe dọa tái khởi động các cuộc tấn công vào Iran, lúc khác lại nói rằng đã có tiến triển trong các cuộc đàm phán vào phút chót để ngăn chặn một cuộc chiến tranh toàn diện.
Sau đó, ngày 23/5, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng, hai nước “về cơ bản đã đàm phán” một bản ghi nhớ “liên quan đến hòa bình”. Tuy nhiên, đến ngày 24/5, ông lại nói rằng đã ra lệnh cho các nhà đàm phán của mình “không nên vội vàng đạt được thỏa thuận”.
"Nếu có một thỏa thuận chính thức, Mỹ có thể chấm dứt việc phong tỏa các cảng của Iran", ông Trump nhấn mạnh trong bài đăng trên mạng xã hội. Đây là điều mà Washington sử dụng để gây áp lực buộc Tehran mở lại eo biển.
Trong 24 giờ qua, cả các quan chức Mỹ và Iran đều nhấn mạnh những nhượng bộ mà họ hy vọng đạt được.
Ba quan chức Iran cho biết, một thỏa thuận tiềm năng sẽ chỉ quy định rằng các vấn đề hạt nhân sẽ được đàm phán trong vòng 30-60 ngày.
Thỏa thuận khả thi không đề cập đến việc Iran cung cấp tên lửa, cũng như không quy định lệnh cấm làm giàu uranium, quan chức Mỹ cho biết. Những vấn đề đó sẽ được giải quyết trong các cuộc đàm phán trong tương lai, quan chức này nói thêm. Trong các vòng đàm phán trước đây, Mỹ đã tìm kiếm một cam kết ít nhất 20 năm.
Đối với ông Trump, một thỏa thuận với Iran có thể mở ra con đường chấm dứt tình trạng hỗn loạn do chiến tranh gây ra, bắt đầu vào cuối tháng 2 khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Cuộc xung đột đã cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người, làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu và không được lòng công chúng Mỹ.
Tại Israel, khả năng Mỹ - Iran đạt được một thỏa thuận tiềm năng đã gây ra nhiều lo ngại.
Trong tuyên bố đầu tiên về thỏa thuận tiềm năng này, Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết, ông và ông Trump vẫn thống nhất lập trường rằng Iran sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân. Các nhà phân tích cho rằng sự im lặng kéo dài của ông Netanyahu là tín hiệu "không hài lòng".
Trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 23.5, ông Trump cho biết "các khía cạnh và chi tiết cuối cùng" của một "bản ghi nhớ hợp tác" vẫn đang được thảo luận và sẽ sớm được công bố. Ông nói thỏa thuận tiềm năng có thể bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải then chốt đối với vận chuyển năng lượng toàn cầu.
"Thỏa thuận về cơ bản đã được đàm phán xong, chỉ còn chờ hoàn tất giữa Mỹ, Iran và các quốc gia khác", theo The Guardian hôm nay dẫn bài viết của ông Trump.
Tuyên bố được đưa ra sau khi Reuters đưa tin Iran và Pakistan đã gửi Mỹ một đề xuất sửa đổi nhằm chấm dứt chiến sự và mở lại eo biển Hormuz.
Một quan chức khu vực am hiểu nỗ lực hòa giải nói với Hãng tin AP rằng thỏa thuận tiềm năng có thể bao gồm tuyên bố chính thức chấm dứt xung đột, đàm phán trong 2 tháng về chương trình hạt nhân của Iran, việc Tehran mở lại tuyến vận chuyển chiến lược và Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng Iran.
Trong bài đăng ngày 23.5, ông Trump cho biết đã điện đàm với lãnh đạo Ả Rập Xê Út, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), Qatar, Ai Cập, Jordan, Bahrain, Thổ Nhĩ Kỳ Recep, Pakistan và Israel.
Tuy nhiên, chi tiết cụ thể của thỏa thuận vẫn chưa rõ. Cùng ngày, ông Trump cho biết đã gặp các nhà đàm phán Mỹ, gồm Đặc phái viên Steve Witkoff, cố vấn Jared Kushner và Phó tổng thống JD Vance, để thảo luận về vòng đề xuất mới nhất.
Trước đó, tình hình vẫn rất căng thẳng. Ông Trump nói với Đài CBS rằng ông chỉ ký thỏa thuận khi Mỹ đạt được "mọi thứ mình muốn", đồng thời cảnh báo Washington có thể nối lại các cuộc tấn công Iran nếu không đạt được thỏa thuận.
Theo Reuters, khuôn khổ đang được thảo luận có thể gồm 3 giai đoạn: chính thức chấm dứt chiến sự, xử lý khủng hoảng tại eo biển Hormuz và mở ra thời hạn 30 ngày để đàm phán một thỏa thuận rộng hơn, có thể được gia hạn.
Về phía Iran, Hãng thông tấn Fars ngày 24.5 đưa tin tuyên bố của ông Trump về việc thỏa thuận gần hoàn tất là "không phù hợp với thực tế". Fars nhấn mạnh việc quản lý eo biển Hormuz, bao gồm tuyến đường, thời gian, phương thức đi lại và cấp phép, vẫn thuộc quyền quyết định của Iran.
Ba quan chức cấp cao Iran nói với The New York Times rằng thỏa thuận có thể chấm dứt giao tranh ở Iran và Lebanon, mở đường giải phóng khoảng 25 tỉ USD tài sản Iran bị đóng băng ở nước ngoài, trong khi một thỏa thuận hạt nhân sẽ được đàm phán trong vòng 30 - 60 ngày.
Nhà đàm phán hàng đầu Iran - Chủ tịch quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf tuyên bố nước này sẽ không thỏa hiệp về "các quyền hợp pháp" của mình. Ông cũng cảnh báo nếu Mỹ tái khởi động xung đột, hậu quả sẽ "mạnh mẽ và cay đắng hơn".
Trong khi đó, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei ngày 23.5 cho biết xu hướng trong tuần qua là "giảm bớt tranh chấp", nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục thảo luận thông qua các bên trung gian. "Chúng ta sẽ phải chờ xem tình hình kết thúc thế nào trong 3 hoặc 4 ngày tới", ông nói.
Pakistan đã đặt mục tiêu thu hẹp những khác biệt giữa Iran và Mỹ sau nhiều tuần giao tranh. Sau các cuộc gặp tại Tehran ngày 22 - 23.5, Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir cho biết chuyến thăm "rất hiệu quả", đồng thời nói thêm rằng các cuộc đàm phán "đã đóng góp đáng kể vào tiến trình hòa giải".
Thông tin về thỏa thuận tiềm năng lập tức gây tranh cãi trong nội bộ Mỹ. Một số nhân vật Cộng hòa theo đường lối cứng rắn chỉ trích các điều khoản được đồn đoán là quá mềm dẻo với Iran. Cựu Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cho rằng thỏa thuận có thể tạo lợi thế cho Iran.
Tòa án Tối cao Mỹ ngày 1/4 tổ chức phiên tranh luận về tính hợp pháp của sắc lệnh hành pháp do Tổng thống Donald Trump ký, trong đó từ chối tự động cấp quyền công dân cho những đứa trẻ sinh ra tại Mỹ nếu cả bố lẫn mẹ đều không phải là công dân hay thường trú nhân hợp pháp ở Mỹ.
Phiên tranh luận được tổ chức sau khi Liên minh Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) đại diện cho một nhóm phụ huynh và trẻ em có nguy cơ mất quyền công dân vì sắc lệnh này, khởi kiện nhằm chặn quy định của ông Trump.
Tổng thống Trump có mặt tại phiên tranh luận, ngồi theo dõi phần đầu từ ghế công chúng. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Mỹ một tổng thống đương nhiệm tham dự phiên tranh luận tại Tòa án Tối cao.
Ngay từ đầu phiên tranh luận, chánh án Tòa án Tối cao John Roberts nói rằng một khía cạnh chủ chốt trong lập luận của chính quyền Trump là "rất kỳ lạ". Đây dường như là dấu hiệu cho thấy các thẩm phán không ủng hộ nỗ lực chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh của Tổng thống, giữ nguyên nguyên tắc pháp lý rằng gần như tất cả những ai sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều là công dân nước này.
Ông Trump từ lâu phản đối cấp quyền công dân cho người nước ngoài sinh ra trên lãnh thổ Mỹ, vốn được quy định trong Tu chính án thứ 14. Sau khi nhậm chức, ông đã ký sắc lệnh bãi bỏ quyền tự động cấp quốc tịch này. Sắc lệnh đã bị tòa án cấp dưới tuyên hoãn thực thi.
Tu chính án thứ 14 được quốc hội Mỹ phê chuẩn vào năm 1868 nêu rõ "tất cả những người sinh ra ở Mỹ hoặc nhập tịch, nằm trong quyền tài phán của Mỹ, đều là công dân Mỹ và bang nơi họ cư trú", ngoại trừ một số trường hợp như con của nhà ngoại giao nước ngoài, hoặc trẻ em sinh ra trong bối cảnh quân đội xâm lược hiện diện.
Ông Trump muốn thu hẹp đáng kể phạm vi áp dụng quy định này. Ông cho rằng bảo đảm quyền công dân trong Tu chính án thứ 14 không áp dụng với trẻ có cha mẹ cư trú bất hợp pháp tại Mỹ, cũng như cha mẹ chỉ có thị thực tạm thời diện công tác, du lịch, học tập hoặc lý do nhân đạo.
Phần lớn thẩm phán tại Tòa án Tối cao tỏ ra hoài nghi lập trường này trong hơn hai giờ tranh luận. Tuy vậy, một số người cũng đặt câu hỏi sắc bén với luật sư bảo vệ quyền công dân theo nơi sinh, cho thấy bên phản đối ông Trump chưa chắc chắn sẽ thắng. Tòa án Tối cao sẽ ra phán quyết vào tháng 6 hoặc tháng 7.
Luật sư John Sauer, người thay mặt chính phủ tranh luận, nói rằng những người soạn thảo Tu chính án 14 không thể lường trước làn sóng nhập cư bất hợp pháp quy mô lớn hiện nay. Theo ông, điều đó đòi hỏi một cách tiếp cận mới về quyền công dân, nhưng Chánh án John Roberts lập tức bác bỏ quan điểm này.
Thẩm phán Elena Kagan cũng tỏ ra dè dặt, cho rằng lập luận Tu chính án 14 không áp dụng với người không có quy chế thường trú rất khó dung hòa với nội dung của nó. Theo bà, chính phủ đang cố diễn giải quy định này một cách gượng ép.
Thẩm phán duy nhất tại Tòa án Tối cao dường như đứng hẳn về phía chính quyền Trump là Samuel A. Alito Jr. Ông cho rằng có thể mở rộng các ngoại lệ của Tu chính án 14 để phản ánh những thực tế mới, vốn chưa tồn tại khi nó được phê chuẩn năm 1868.
Ông Trump rời đi sau nửa phiên tranh luận. Sau đó, ông đăng trên Truth Social rằng Mỹ là quốc gia duy nhất trên thế giới "ngớ ngẩn đến mức cho phép cấp quyền công dân theo nơi sinh".
Nếu Tòa án Tối cao ra phán quyết bất lợi, đây sẽ là thất bại pháp lý mới nhất của ông Trump trong những tháng gần đây tại tòa án quyền lực nhất đất nước. Các thẩm phán hồi tháng 2 đã bác bỏ chính sách thuế quan của ông. Họ cũng chặn lệnh triển khai Vệ binh Quốc gia tới Chicago của Tổng thống Mỹ vào tháng 12/2025.
Trong trường hợp Tòa án Tối cao đứng về phía ông Trump và cho phép chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh, hệ quả có thể rất lớn và khó lường, theo Washington Post.
Theo bản đánh giá của hàng chục giáo sư nộp lên tòa, khoảng 250.000 trẻ em sẽ chào đời tại Mỹ mà không có quốc tịch mỗi năm, nếu sắc lệnh của ông Trump có hiệu lực. Đến năm 2045, con số này có thể lên tới 5 triệu.
Các giáo sư cho rằng việc chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh sẽ tạo ra một tầng lớp người không giấy tờ, nhóm có khả năng tiếp cận rất hạn chế với giáo dục, chăm sóc y tế và các chương trình an sinh. Thay đổi này cũng bị cho là sẽ gây tổn hại cho kinh tế Mỹ, vốn đang hưởng lợi từ người nhập cư.
Mỹ là một trong khoảng 20 quốc gia trên thế giới áp dụng quyền công dân theo nơi sinh. Phần lớn các nước còn lại theo nguyên tắc huyết thống, tức trẻ chỉ được cấp quyền công dân nếu cha mẹ là công dân hoặc thường trú nhân.
