Nghĩa khác của ‘moon’ trong thành ngữ tiếng Anh

Cứ đến mùa tuyển sinh vào lớp 10, cùng với lịch thi, chỉ tiêu và môn thi, thông tin "tỷ lệ chọi" của từng trường lại được công bố.

Học sinh nhìn tỷ lệ, ví dụ, 1/3, 1/5 như một "định mệnh" cho tương lai của mình. Nhiều em thay đổi nguyện vọng vào phút chót, chọn trường thấp hơn khả năng thật vì sợ rớt. Trong khi đó, không ít học sinh khác thấy tỷ lệ thấp liền chủ quan, giảm nỗ lực. Những con số tưởng khách quan ấy lại đang khiến tâm lý học sinh trở nên bất ổn và định hướng học tập có thể bị sai lệch.

Trên lý thuyết, tỷ lệ chọi được cho là giúp thí sinh "ước lượng độ khó" của kỳ thi. Nhưng thực chất, con số này phản ánh chưa đúng về thực tế cạnh tranh.

Hai trường có cùng tỷ lệ chọi 1/10 chưa chắc đã có mức độ cạnh tranh ngang nhau. Có trường nhiều hồ sơ ảo, học sinh chỉ đăng ký "thử vận may", trong khi trường khác có ít hồ sơ nhưng hầu hết là học sinh có học lực giỏi.

Tỷ lệ chọi còn biến động mạnh qua từng năm do hàng loạt yếu tố như vị trí địa lý, uy tín nhà trường, thay đổi chỉ tiêu hay tâm lý đám đông. Do đó, việc lấy tỷ lệ chọi làm căn cứ để dự đoán cơ hội trúng tuyển là thiếu cơ sở khoa học.

Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng: "Tỷ lệ chọi chỉ mang ý nghĩa mô tả số lượng đăng ký, chứ không dự báo được kết quả. Do đó không nên dùng tỷ lệ này để định hướng nguyện vọng".

Về mặt thống kê, tỷ lệ chọi là dữ liệu thô, giá trị thông tin thấp nếu không đi kèm các yếu tố như phổ điểm, chỉ tiêu ưu tiên, hoặc điểm chuẩn dự kiến. Nó không phản ánh được năng lực học sinh, mức độ cạnh tranh thực tế, hay chất lượng đào tạo của trường.

Do đó thay vì chỉ tập trung vào "bao nhiêu người thi - bao nhiêu người đậu", phụ huynh và học sinh nên quan tâm tới các thông tin có ý nghĩa định hướng thực chất:

Đồng thời, các nhà trường nên đẩy mạnh công tác tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp trong trường THCS, giúp học sinh hiểu rõ bản thân thay vì chạy theo "độ hot" của trường. Khi có đủ thông tin đúng và hữu ích, học sinh sẽ biết chọn trường phù hợp.

Tin Gốc: Thanh Niên

So sánh với mô hình của Anh quốc - quốc gia có chỉ số sáng tạo 61,0 so với 36,2 của Việt Nam (2026) - cho thấy khoảng cách không chỉ là con số.

Điều gì tạo nên một giáo sư thực sự? Năng lực học thuật và tầm ảnh hưởng quốc tế, hay thâm niên công tác và điểm số hồ sơ? Trong bối cảnh giáo dục đại học chuyển mạnh sang mô hình cạnh tranh học thuật quốc tế, tiêu chuẩn tuyển dụng và bổ nhiệm giáo sư (GS) trở thành một chỉ báo quan trọng phản ánh triết lý phát triển đại học của mỗi quốc gia.

Năm 2025, Hội đồng Giáo sư nhà nước xét duyệt 100 ứng viên và bổ nhiệm chính thức 93 giáo sư (theo báo Nhân Dân) - một quy trình tập trung, đồng nhất và phần lớn vận hành theo logic hành chính hơn là logic học thuật.

Khác biệt căn bản nhất giữa hệ thống Việt Nam và Anh quốc nằm ở triết lý đánh giá. Tại Anh quốc, chức danh giáo sư là một vị trí học thuật do từng trường đại học tuyển dụng và bổ nhiệm.

Tiêu chuẩn xét duyệt gắn trực tiếp với năng lực thực tiễn: chất lượng nghiên cứu, khả năng thu hút tài trợ, ảnh hưởng quốc tế và đóng góp chiến lược cho nhà trường. Chỉ riêng năm 2025, các đại học Anh quốc tuyển khoảng 150 giáo sư (theo Jobs.ac.uk), và điều quan trọng không phải số lượng bài báo mà là tác động học thuật thực sự của mỗi công trình.

Trong khi đó, hệ thống Việt Nam đặt nặng vào các điều kiện mang tính thủ tục: số năm công tác, điểm công trình, số nghiên cứu sinh đã hướng dẫn; hay quy đổi định lượng cứng nhắc. Thậm chí, một điều kiện bắt buộc là ứng viên phải từng phát triển ít nhất một chương trình đào tạo được đưa vào sử dụng.

Cách tiếp cận "đếm sản phẩm" này dẫn đến hệ quả khó tránh: các nhà khoa học tính toán "đủ điểm" thay vì tập trung vào nghiên cứu đột phá, chia nhỏ công trình để tăng số lượng công bố, hoặc ưu tiên các đề tài dễ xuất bản thay vì các nghiên cứu dài hạn có giá trị nền tảng.

Vấn đề không phải là tiêu chí định lượng vô nghĩa - trong môi trường học thuật chưa đủ minh bạch, chúng vẫn đóng vai trò hạn chế phong hàm cảm tính. Nhưng khi hệ thống quá lệ thuộc vào chỉ số cơ học mà thiếu đánh giá tổng thể về ảnh hưởng học thuật, môi trường nghiên cứu khó hình thành những công trình mang tầm quốc tế.

Bất cập thứ hai nằm ở cơ chế phát hiện và phát triển nhân tài trẻ. Tại Anh quốc, một học giả có hồ sơ nghiên cứu nổi bật, khả năng thu hút kinh phí lớn và ảnh hưởng quốc tế hoàn toàn có thể được bổ nhiệm giáo sư ở độ tuổi tương đối trẻ, thậm chí không cần đóng góp nhiều vào mảng đào tạo. Tính linh hoạt này tạo ra động lực cạnh tranh mạnh mẽ cho thế hệ nhà khoa học kế tiếp.

Ngược lại, hệ thống Việt Nam vẫn đề cao thâm niên theo lộ trình tuần tự tiến sĩ - phó giáo sư - giáo sư, kèm yêu cầu tối thiểu 6 năm tham gia đào tạo theo tiêu chuẩn của Hội đồng Chức danh nhà nước. Một nhà khoa học trẻ với thành tích quốc tế xuất sắc vẫn có thể phải chờ nhiều năm vì chưa đủ "niên hạn". Trong khi đó, người đáp ứng đầy đủ điều kiện thủ tục nhưng hồ sơ nghiên cứu trung bình vẫn đủ điều kiện được phong chức danh.

Hệ thống hiện tại cũng chưa thực sự khuyến khích nghiên cứu liên ngành và hợp tác quốc tế - hai yếu tố ngày càng quan trọng trong học thuật toàn cầu. Tại Anh quốc, năng lực làm việc với mạng lưới quốc tế và triển khai dự án xuyên lĩnh vực là tiêu chí tuyển dụng phổ biến.

Trong khi đó, các hội đồng ngành hẹp của Việt Nam đôi khi đặt ứng viên nghiên cứu liên ngành vào thế bất lợi khi tiêu chí xét duyệt chưa ghi nhận đúng mức những đóng góp vượt ranh giới chuyên ngành truyền thống.

Ba hệ quả dài hạn có thể thấy rõ nếu hệ thống không đổi mới: động lực sáng tạo học thuật suy giảm khi nhà khoa học tập trung "đáp ứng tiêu chí" hơn là theo đuổi nghiên cứu có tầm ảnh hưởng; nhân tài trẻ bị chậm lại bởi cơ chế nặng tính niên hạn; và khả năng cạnh tranh quốc tế của đại học Việt Nam tiếp tục bị kéo lùi.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Lễ ký kết hợp tác chiến lược giữa Trường Cranleigh và Sunshine Group diễn ra hôm 11.6 không chỉ là bước tiến quan trọng trong lĩnh vực giáo dục quốc tế mà còn thể hiện sự kết nối sâu sắc giữa truyền thống giáo dục lâu đời của Vương quốc Anh với tinh thần đổi mới, hội nhập của Việt Nam.

Ông Matt Western, nghị sĩ Quốc hội Anh kiêm Đặc phái viên Thương mại Vương quốc Anh tại Campuchia, Thái Lan, Việt Nam và Lào, cùng bà Alexandra Smith, Tổng lãnh sự kiêm Giám đốc Thương mại Anh tại Việt Nam cùng nhiều khách mời danh dự và đối tác chiến lược đã có mặt tại sự kiện.

Chia sẻ về tầm nhìn hợp tác, Ông Đỗ Anh Tuấn, Chủ tịch Sunshine Group bày tỏ sự trân trọng đối với nền giáo dục lâu đời của Vương quốc Anh. Ông nhấn mạnh lễ ký kết lần này là bước khởi đầu cho hành trình hợp tác bền vững giữa hai bên.

Đặc biệt, đón đầu xu thế công nghệ, Chủ tịch Sunshine Group nhận định: "Trong kỷ nguyên mới, đây là cơ hội lớn để Việt Nam thúc đẩy phát triển AI trong giáo dục và đào tạo. Vì vậy, mục tiêu lớn của chúng tôi không chỉ là đưa tinh hoa giáo dục hiện đại về Việt Nam, mà còn hướng tới việc hợp tác sâu rộng trong nghiên cứu, ứng dụng AI mạnh mẽ vào trường học".

Phát biểu tại sự kiện, bà Samantha Price, người đứng đầu hệ thống trường Cranleigh School, chia sẻ: "Bằng việc kết hợp giữa sự xuất sắc trong học thuật truyền thống Anh quốc và các hoạt động ngoại khóa phong phú trong một môi trường hiện đại, chúng tôi cam kết nuôi dưỡng một thế hệ trẻ có tư duy toàn cầu, tự tin phát huy những thế mạnh riêng biệt và sẵn sàng tỏa sáng trên trường quốc tế".

Ông Matt Western, đặc phái viên Thương mại của Thủ tướng Anh gửi lời chúc mừng tới đội ngũ Cranleigh và Tập đoàn Sunshine.

"Đây không chỉ là một chương mới cho cả hai tổ chức mà còn là một bước tiến ý nghĩa trong quan hệ Anh - Việt. Việc thành lập Trường Cranleigh tại Việt Nam sẽ mang tinh hoa của nền giáo dục Anh đến trực tiếp với người dân Hà Nội, góp phần đào tạo thế hệ lãnh đạo tương lai của Việt Nam với những giá trị đặc trưng của giáo dục Anh, đề cao tư duy phản biện, góc nhìn toàn cầu, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và khả năng thích ứng trong một thế giới nhiều biến động", ông Matt Wesstern nói.

Tiến sĩ Đỗ Văn Tuấn, Giám đốc dự án khẳng định, ký kết chỉ là điểm khởi đầu. Điều quan trọng hơn là việc hiện thực hóa những cam kết đã được thống nhất thông qua chất lượng chương trình học, đội ngũ giáo viên, hệ thống quản trị và trải nghiệm học tập mà học sinh sẽ nhận được trong tương lai.

"Chúng tôi kỳ vọng dự án sẽ trở thành một trong những điểm sáng mới của giáo dục quốc tế tại Việt Nam, góp phần đào tạo những thế hệ học sinh có năng lực hội nhập, tư duy đổi mới và trách nhiệm với cộng đồng", ông Tuấn bày tỏ.

Sự hiện diện của Cranleigh Hà Nội được kỳ vọng sẽ mang đến thêm một lựa chọn giáo dục uy tín chuẩn Anh quốc cho các gia đình Việt Nam, đồng thời đóng góp tích cực vào sự phát triển của cộng đồng và ngành giáo dục trong nước.

Tin Gốc: Thanh Niên