Các thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hôm 5/5 bắt đầu thảo luận kín về dự thảo nghị quyết liên quan eo biển Hormuz do Mỹ soạn thảo cùng Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Kuwait và Qatar.
“Không ai muốn thấy dự thảo này lại bị phủ quyết, chúng tôi đã có một số điều chỉnh nhỏ về ngôn ngữ. Tôi không chắc liệu điều đó có giúp dự thảo tránh bị phủ quyết hay không. Đây thực sự là phép thử đối với chức năng hoạt động của Liên Hợp Quốc”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với phóng viên tại Nhà Trắng.
Theo bản dự thảo mà Reuters tiếp cận được, nghị quyết lên án “các hành động vi phạm lệnh ngừng bắn” mà Iran bị cáo buộc, cũng như “những động thái và đe dọa liên tục nhằm đóng cửa, cản trở hoặc áp phí” đối với quyền tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.
Nghị quyết cũng yêu cầu Iran lập tức chấm dứt các cuộc tập kích, công bố vị trí bãi thủy lôi và không cản trở hoạt động rà phá mìn. Dự thảo cũng có điều khoản kêu gọi Tehran hợp tác với Liên Hợp Quốc để thiết lập hành lang nhân đạo qua eo biển, do hoạt động vận chuyển hàng viện trợ, phân bón và các hàng hóa thiết yếu khác đang bị gián đoạn.
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc sẽ báo cáo lại trong vòng 30 ngày về mức độ tuân thủ, Hội đồng Bảo an sẽ họp để xem xét các bước tiếp theo, bao gồm khả năng áp đặt trừng phạt nếu Iran không thực thi nghị quyết.
“Tất cả những gì chúng tôi yêu cầu là Liên Hợp Quốc lên án hành vi này, kêu gọi Iran ngừng đánh chìm tàu, gỡ bỏ thủy lôi và cho phép viện trợ nhân đạo được lưu thông”, ông Rubio nói.
Ngoại trưởng Mỹ cho biết đã trao đổi với Nga và Trung Quốc rằng nghị quyết được thông qua và Iran chịu áp lực sẽ có lợi cho họ, bởi không quốc gia nào muốn thấy các tuyến đường biển quốc tế, đặc biệt là eo biển Hormuz, bị đóng cửa, gây hỗn loạn kinh tế cho hàng chục quốc gia trên thế giới.
Một nghị quyết tương tự từng bị Moskva, Bắc Kinh phủ quyết chỉ vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran được công bố ngày 8/4.
Nga và Trung Quốc khi đó cho rằng nghị quyết như vậy sẽ hợp pháp hóa cuộc tấn công toàn diện vào Iran. Đại sứ Nga Vasily Nebenzya cảnh báo nghị quyết sẽ “tạo tiền lệ nguy hiểm” đối với luật pháp quốc tế và các nỗ lực gìn giữ hòa bình nếu được thông qua.
Dự thảo mới đã tránh sử dụng trực tiếp cụm từ “cho phép sử dụng vũ lực”, nhưng vẫn đặt trong khuôn khổ Chương VII của Hiến chương Liên Hợp Quốc, cho phép Hội đồng Bảo an áp dụng những biện pháp từ trừng phạt đến hành động quân sự.
Các nhà ngoại giao cho biết Mỹ hy vọng nhanh chóng hoàn tất thảo luận, hướng tới đưa ra dự thảo cuối cùng vào ngày 8/5 và tiến hành bỏ phiếu đầu tuần tới.
Phái bộ Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc cho biết đang “trong quá trình xem xét” dự thảo, trong khi phái bộ Nga chưa lên tiếng.
Phát ngôn viên Liên Hợp Quốc Stephane Dujarric cho biết ông không có thẩm quyền bình luận về dự thảo, nhưng nhấn mạnh “rõ ràng chúng tôi muốn tuyến đường biển quốc tế được mở một cách an toàn và khôi phục quyền tự do hàng hải vốn có ý nghĩa sống còn đối với thế giới”.
Căng thẳng leo thang hôm 4/5, khi Mỹ tuyên bố đã phá hủy 6 xuồng Iran và tên lửa Iran tấn công một cảng dầu của UAE, diễn ra sau khi Washington triển khai chiến dịch “Dự án Tự do” nhằm dẫn đường cho tàu hàng đi qua eo biển Hormuz.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 5/5 thông báo dừng chiến dịch theo đề xuất của Pakistan và các nước khác, trong nỗ lực nhằm đạt thỏa thuận với Iran.
Mỹ cũng chia sẻ với các đối tác đề xuất thành lập liên minh hàng hải đa quốc gia mới mang tên Cơ chế Tự do Hàng hải (MFC), nhằm xây dựng cấu trúc an ninh hậu xung đột cho Trung Đông và mở lại eo biển Hormuz khi tình hình ổn định.
Một số quốc gia cho biết mọi sứ mệnh cần có sự ủy quyền của Liên Hợp Quốc, trước khi những nước này xem xét khả năng triển khai lực lượng tham gia.
Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 8.4 thông báo ủng hộ quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc tạm ngừng tấn công Iran trong 2 tuần nhưng nhấn mạnh việc ngừng bắn không áp dụng cho Lebanon, theo Reuters.
"Việc ngừng bắn 2 tuần không bao gồm Lebanon", Văn phòng Thủ tướng Israel tuyên bố.
Văn phòng này cho biết ủng hộ động thái của Washington nếu Tehran mở cửa eo biển Hormuz ngay lập tức và ngừng tấn công Mỹ, Israel và các nước khác tại khu vực.
Bên cạnh đó, Israel cũng ủng hộ nỗ lực của Mỹ nhằm đảm bảo Iran không còn gây đe dọa hạt nhân và tên lửa đối với Mỹ, Israel và các đồng minh trong khu vực. Tel Aviv cho biết Mỹ đã đảm bảo sẽ đạt được mục tiêu chung trong cuộc đàm phán sắp tới với Iran.
Lập trường của Israel về Lebanon trái ngược với tuyên bố trước đó của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, bên trung gian đàm phán. Ông Sharif cho rằng thỏa thuận ngừng bắn bao trùm tất cả mọi nơi, gồm Lebanon.
Bất chấp tuyên bố đó, tờ The Times of Israel cho rằng chưa có dấu hiệu nào cho thấy Israel đã dừng chiến dịch quân sự chống Hezbollah. Truyền thông khu vực đưa tin lực lượng Israel đã nã pháo về phía thị trấn Baraachit ở miền nam Lebanon sau thông báo của Văn phòng Thủ tướng Netanyahu.
Israel tấn công Lebanon từ đầu xung đột với Iran và các đợt oanh tạc đến nay đã làm ít nhất 1.530 người thiệt mạng, khiến hơn 1 triệu người sơ tán, theo giới chức Lebanon. Chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon được khôi phục sau khi Hezbollah phóng rốc két về phía lãnh thổ Israel nhằm báo thù cho cái chết của cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei.
"Theo quyết định chung của lãnh đạo Cộng hòa Mali, những đơn vị đóng quân và chiến đấu tại Kidal đã rời khu vực này cùng với binh sĩ Mali", Quân đoàn châu Phi thông báo trên mạng xã hội hôm 27/4.
Lực lượng này cho biết các tay súng bị thương và thiết bị hạng nặng đã được sơ tán, tuyên bố sẽ tiếp tục hoạt động tại những khu vực khác ở Mali song không nêu chi tiết. "Tình hình ở Cộng hòa Mali tiếp tục diễn biến phức tạp", Quân đoàn châu Phi cho hay, thêm rằng một số dân thường bị thương đã được đưa tới các đơn vị y tế của họ.
Mohamed Elmaouloud Ramadane, phát ngôn viên nhóm vũ trang ly khai Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA), trước đó tuyên bố nhóm đã đạt được thỏa thuận với Quân đoàn châu Phi về đảm bảo cho lực lượng này "rút lui an toàn khỏi giao tranh".
Giới chức Mali chưa xác nhận thông tin. Tuy nhiên, một nguồn tin thân cận với lãnh đạo địa phương nói rằng quân đội Mali đã rời Kidal và lực lượng FLA đang ở trong thành phố.
Theo AFP, thành phố Kidal là điểm trung chuyển quan trọng giữa Mali và Algeria. Đây là trụ sở không chính thức của FLA trong hơn một thập kỷ, trước khi quân đội Mali kiểm soát thành phố vào cuối năm 2023 với sự trợ giúp của lính đánh thuê Nga. Thành trì này từng là trở ngại lớn đối với nỗ lực của chính phủ Mali nhằm kiểm soát toàn bộ khu vực và đất nước.
Mali nhiều năm qua phải đối mặt với các cuộc nổi dậy từ lực lượng ly khai ở phía bắc, cũng như những nhóm vũ trang có liên hệ với al-Qaeda và tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.
Các vụ nổ đã xuất hiện ở nhiều khu vực tại Mali từ hôm 25/4, trong đó có thủ đô Bamako. Nhiều vụ tấn công cũng xảy ra ở hai thành phố miền trung Sevare và Mopti, cũng như Gao và Kidal ở phía bắc. Bộ trưởng Quốc phòng Mali Sadio Camara đã thiệt mạng khi nhà riêng của ông bị đánh bom xe.
FLA, lực lượng muốn thành lập nhà nước ly khai ở các khu vực phía bắc mà người dân tộc Tuareg sinh sống, được cho là chỉ tập trung tấn công những thành phố ở vùng này. Trong khi đó, phiến quân al-Islam wal-Muslimin (JNIM) đã cùng lúc tập kích nhiều khu vực khác nhau.
Kidal đã trở nên yên tĩnh vào ngày 27/4. Các trường học và văn phòng đã mở cửa trở lại, một số trạm kiểm soát quân sự được thiết lập cuối tuần trước đã được dỡ bỏ.
Tại thị trấn Tessit ở phía nam thành phố Gao, JNIM tuyên bố quân đội Mali đã đầu hàng, thêm rằng họ đã cho phép các binh sĩ từ bỏ vũ khí và rút đi an toàn. Quân đội Mali chưa xác nhận thông tin.
Quân đoàn châu Phi là tổ chức bán quân sự do Bộ Quốc phòng Nga trực tiếp quản lý, nhằm thay thế vai trò của tập đoàn quân sự tư nhân Wagner ở châu Phi, sau khi người sáng lập Wagner là Yevgeny Prigozhin tiến hành cuộc nổi dậy bất thành hồi tháng 6/2023. Hãng thông tấn Reuters cho biết 70-80% thành viên Quân đoàn châu Phi từng làm việc cho Wagner.
Theo Hãng tin AFP, Bộ Ngoại giao Ấn Độ ngày 12-6 đã triệu tập Phó đại sứ Mỹ tại New Delhi Jason Meeks để phản đối các cuộc tấn công của Mỹ nhắm vào tàu thương mại ở khu vực vùng Vịnh, sau khi ba công dân Ấn Độ thiệt mạng và hàng chục thủy thủ nước này phải sơ tán.
Đáng chú ý, đây là yêu cầu triệu tập lần thứ hai trong vòng ba ngày của Ấn Độ đối với nhà ngoại giao Mỹ.
Trong tuyên bố chính thức, New Delhi cho biết đã gửi tới phía Mỹ "sự phản đối mạnh mẽ" liên quan đến các cuộc tấn công liên tiếp của lực lượng Hải quân Mỹ nhằm vào các tàu thương mại có thủy thủ Ấn Độ làm việc trên tàu.
Theo Bộ Ngoại giao Ấn Độ, các cuộc tấn công này đã gây ra "cái chết thương tâm và hoàn toàn có thể tránh được" đối với ba công dân Ấn Độ.
Trước đó hôm 10-6, Phó đại sứ Mỹ Meeks cũng đã bị triệu tập sau khi tàu chở dầu MT Settebello treo cờ Palau bị Mỹ tấn công ngoài khơi Oman, khiến ba thủy thủ Ấn Độ thiệt mạng.
Vụ việc diễn ra sau cuộc tấn công ngày 8-6 nhắm vào tàu chở dầu MT Marivex, cũng treo cờ Palau. Giới chức Oman đã phải điều trực thăng giải cứu 24 thủy thủ Ấn Độ khỏi con tàu gặp nạn.
Gần nhất, hôm 11-6, một tàu chở dầu treo cờ Guinea-Bissau tiếp tục bị trúng đòn tấn công của Mỹ. Chính phủ Ấn Độ cho biết toàn bộ thủy thủ đoàn, trong đó có 20 công dân Ấn Độ, đã được giải cứu an toàn.
Sau vụ tấn công mới nhất, một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Washington đang liên hệ trực tiếp với Chính phủ Ấn Độ để trao đổi về vấn đề này.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ấn Độ Randhir Jaiswal nhận định các cuộc tấn công liên tiếp nhắm vào hoạt động hàng hải trong khu vực "vô cùng đáng lo ngại" và là hệ quả trực tiếp của cuộc xung đột đang diễn ra tại Trung Đông.
"Những cuộc tấn công này phải chấm dứt", ông nhấn mạnh.
Trước tình hình an ninh leo thang, Bộ Vận tải biển Ấn Độ đã yêu cầu tất cả thuyền viên nước này làm việc trên các tàu đi qua vùng biển có xung đột phải nâng mức cảnh giác lên cao nhất.
Ấn Độ hiện là một trong những quốc gia đóng góp nhiều thủy thủ nhất cho ngành vận tải biển thương mại trên toàn thế giới, với hơn 320.000 thủy thủ đang hoạt động tính đến năm 2025.
