Hồi tháng 1, Zhang từ chức giáo sư bậc một tại Đại học Yale (Mỹ) để gia nhập Khoa Khoa học Sự sống và Y học thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC) tại Hợp Phì, An Huy.
Chỉ một tháng sau, công trình nghiên cứu mà anh là tác giả chính được công bố trên tạp chí danh giá Nature, đánh dấu bước đột phá về công nghệ phân tích và hình ảnh hiển vi điện tử độ phân giải cao.
Nghiên cứu này được giới chuyên môn đánh giá là “chìa khóa” để hiểu về sự sống, phát triển các công nghệ chẩn đoán, điều trị mới và cải thiện quản lý sức khỏe con người.
Với Zhang Kai, việc trở về Trung Quốc là lựa chọn tất yếu để thực hiện tham vọng xây dựng ngân hàng dữ liệu cấu trúc tế bào siêu quy mô với độ chính xác chưa từng có.
“Tại Mỹ, một học giả người Hoa gần như không thể đảm nhận vai trò dẫn dắt dự án này”, Zhang chia sẻ với tờ China Science Daily hôm 26/3.
Hành trình của Zhang Kai bắt đầu từ hơn 20 năm trước tại một vùng nông thôn nghèo ở tỉnh Thiểm Tây. Năm 2004, anh trúng tuyển Học viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân (HIT), rồi học cao học tại Viện Vật lý sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS), nơi anh bén duyên với kính hiển vi điện tử siêu lạnh (cryo-EM).
Cryo-EM là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh cho phép nhà nghiên cứu quan sát cấu trúc của các đại phân tử sinh học. Khác với những phương pháp sinh học truyền thống chủ yếu dựa vào thí nghiệm, cryo-EM là sự kết hợp hữu cơ giữa thí nghiệm, lý thuyết và tính toán.
Ngay từ khi còn trẻ, Zhang đã nuôi tham vọng “viễn tưởng” là có thể nhìn thấy trực tiếp cấu trúc nguyên tử của các phức hợp chuỗi hô hấp bên trong ti thể – vốn được coi là “nhà máy năng lượng” của tế bào.
Sau khi nhận bằng tiến sĩ tại CAS năm 2013, Zhang làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Phòng thí nghiệm Sinh học phân tử thuộc Hội đồng Nghiên cứu y khoa ở Cambridge (Anh). Năm 2019, anh bắt đầu vị trí giáo sư bậc một (associate professor) tại Đại học Yale, sau đó liên tục công bố nhiều công trình trên các tạp chí khoa học hàng đầu thế giới như Science, Nature và Cell.
Năm 2024, Zhang cùng cộng sự công bố một nghiên cứu được các phản biện đánh giá là “công trình tiên phong” trên Nature.
Trước đây, việc nghiên cứu protein thường phải trải qua quá trình tinh chế từ ti thể, sau đó mới quan sát qua kính hiển vi. Tuy nhiên, trong cơ thể sống, protein luôn vận động và tương tác không ngừng. Việc quan sát tĩnh không thể phản ánh đúng trạng thái thực của chúng.
Zhang và các đồng nghiệp đã tìm ra cách quan sát protein ngay khi chúng đang “vận động” trong cơ thể.
“Nếu trước đây việc này giống như chụp ảnh có sắp đặt trong studio, thì nay chúng ta đã có thể chụp ảnh khoảnh khắc”, Zhu Jiapeng, cộng sự của Zhang tại Đại học Y dược Trung Quốc Nam Kinh, ví von.
Việc ghi lại những hình ảnh tự nhiên này giúp dữ liệu về protein chân thực và chính xác hơn, phục vụ đắc lực cho các phân tích khoa học sau này.
Trong bài báo mới nhất xuất bản hồi tháng 2, Zhang cũng đã bác bỏ “giả thuyết lắp ráp tế bào chất” vốn tồn tại hơn một thập kỷ qua. Nghiên cứu của anh chỉ ra rằng các vi ống đóng góp tới 97% hiệu quả lắp ráp, trong khi các protein kết nối chỉ đóng vai trò thứ yếu.
Việc Zhang Kai rời Yale khi đang ở độ chín của sự nghiệp khiến nhiều người bất ngờ. Sự trở về của anh tiếp nối làn sóng dịch chuyển của nhiều nhà khoa học từ phương Tây về châu Á trong khoảng hai năm gần đây.
Theo dự thảo thông tư, hoạt động giáo dục tăng cường nhằm củng cố, mở rộng kiến thức, kỹ năng, phát triển phẩm chất, năng lực cho người học, góp phần thực hiện mục tiêu chương trình nhưng không thuộc nội dung chương trình bắt buộc. Hoạt động được tổ chức trong khung thời gian hoạt động giáo dục của nhà trường.
Với nội dung hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tập trung vào bồi dưỡng năng khiếu nghệ thuật, thể dục thể thao, các chương trình ngoại ngữ nâng cao, câu lạc bộ sở thích, dự án học tập, giao lưu văn hóa, trải nghiệm sáng tạo...
Dự thảo thông tư yêu cầu hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học là hoạt động do sở giáo dục và đào tạo tổ chức, quản lý trên cơ sở tự nguyện đăng ký của học sinh và cha mẹ học sinh, nhằm phát triển năng khiếu, sở thích cá nhân, rèn kỹ năng sống ngoài nội dung bắt buộc và được thực hiện ngoài thời gian chính khóa.
Các trường học tuyệt đối không được sử dụng các hoạt động giáo dục tăng cường và theo nhu cầu người học để dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hay nhồi nhét kiến thức các môn học trong chương trình giáo dục phổ thông những nội dung vốn thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định về dạy thêm, học thêm.
Về học liệu, tài liệu, dự thảo thông tư phân định rõ thẩm quyền thẩm định theo ba cấp độ: cơ sở giáo dục tự thẩm định, phê duyệt tài liệu tự biên soạn hoặc khai thác từ nguồn học liệu mở hợp pháp và phải báo cáo danh mục hằng năm.
Sở giáo dục và đào tạo chủ trì thẩm định tài liệu do tổ chức, cá nhân bên ngoài cung cấp. Đồng thời chịu trách nhiệm thẩm định các tài liệu liên kết phát hành quy mô toàn tỉnh hoặc có yếu tố nước ngoài. Thông tư nghiêm cấm việc sử dụng tài liệu chưa được thẩm định, phê duyệt.
Về kinh phí, dự thảo quy định mức thu không được vượt quá mức trần quy định tại Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Bảo đảm tính công khai, minh bạch theo các quy định hiện hành.
FlavorSync – một nền tảng đa giác quan do nhóm sinh viên năm thứ 2 khoa Công nghệ thông tin Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP. HCM) phát triển, đã được chấp nhận trình bày tại hội nghị quốc tế CHI, một trong những hội nghị hàng đầu thế giới trong lĩnh vực tương tác người – máy. Nhóm nghiên cứu thực hiện dự án gồm: Huỳnh Sơn Anh Tuấn, Dương Trọng Nghĩa, Nguyễn Khánh Hà, Võ Hoài Bảo, Nguyễn Minh Hùng, Nguyễn Việt Hoàng Nam.
Nghiên cứu tập trung vào việc tái tạo trải nghiệm "flavor" – tức cảm nhận hương vị tổng hợp từ khứu giác và vị giác – thông qua một hệ thống tương tác số. Khác với các nghiên cứu trước đây thường chỉ kích thích một giác quan đơn lẻ, FlavorSync cho phép điều khiển đồng thời cả mùi và vị theo thời gian thực. Hệ thống sử dụng các bộ phận riêng biệt để phân phối chất lỏng tạo vị và luồng khí mang mùi, với khả năng kiểm soát chính xác cường độ, thời lượng và thứ tự kích thí. Nhờ đó, người dùng có thể trải nghiệm các tổ hợp hương vị phức tạp mà không cần tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
Chia sẻ về dự án, Huỳnh Sơn Anh Tuấn cho biết: "Điều thú vị nhất là chúng mình không chỉ tái tạo cảm giác ăn uống, mà còn mở ra cách mới để truyền tải trải nghiệm – ví dụ như chia sẻ ký ức, cảm xúc thông qua hương vị". Trong quá trình phát triển, nhóm đã phải đối mặt với nhiều thách thức kỹ thuật, đặc biệt là việc đồng bộ hai giác quan vốn hoạt động theo cơ chế sinh học khác nhau. "Chỉ cần lệch vài trăm mili giây là trải nghiệm đã thay đổi hoàn toàn. Bọn mình phải thử nghiệm rất nhiều để tìm ra cách đồng bộ tối ưu," Tuấn chia sẻ.
Nhóm cũng tiến hành hiệu chỉnh hệ thống để đảm bảo độ chính xác trong việc phân phối chất lỏng và mùi, bao gồm việc kiểm soát lưu lượng và cường độ tín hiệu điều khiển. Những tinh chỉnh này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo trải nghiệm người dùng ổn định và có thể tái lặp.
Một yếu tố quan trọng giúp dự án đi đến giai đoạn hoàn thiện là sự đồng hành của giảng viên hướng dẫn là tiến sĩ Vi Chí Thành. Tuấn cho biết, hiện FlavorSync vẫn đang ở dạng nguyên mẫu, với kích thước còn tương đối cồng kềnh và cần kết nối với máy tính để vận hành. Tuy nhiên, nhóm kỳ vọng trong tương lai có thể thu gọn thiết bị, hướng tới các ứng dụng thực tế như thực tế ảo (VR), giáo dục ẩm thực, hoặc hỗ trợ người gặp vấn đề về cảm nhận vị giác.
Dù mới học năm 2 nhưng nhóm sinh viên đã có trong tay bài báo quốc tế A* (A-star) – điều không dễ đạt được với công trình nghiên cứu trên các tạp chí khoa học uy tín nhất thế giới, thuộc nhóm 10-15% hàng đầu trong lĩnh vực. A-star cũng là xếp hạng cao nhất trong hệ thống phân loại chất lượng, thể hiện kết quả khoa học có đóng góp lớn, độ tin cậy rất cao và trích dẫn lớn.
Nói về việc lựa chọn học IT, nam sinh viên năm 2 chia sẻ chân thành: "Theo mình, IT là một ngành khó, đặc biệt khó nếu so sánh với các ngành khác. Nhưng vì khó, việc học ngành này càng giúp mình có thêm kinh nghiệm thực tiễn cũng như sở hữu bộ kỹ năng đặc biệt mà không phải ai cũng có được, vì những gì càng khó càng ít người đạt được".
Chia sẻ thêm việc chọn ngành học, Tuấn cho rằng điều quan trọng nhất khi chọn ngành không phải là ngành đó "hot" hay dễ kiếm tiền, mà ngành bạn chọn có phù hợp với điều mình thật sự muốn theo đuổi hay không. Sinh viên năm 2 nhấn mạnh: "Các bạn nên bắt đầu từ việc hiểu bản thân thích gì, muốn trở thành ai trong tương lai, rồi từ đó chọn ngành học như một công cụ để giúp mình tiến gần hơn đến mục tiêu đó. Tuấn luôn nghĩ rằng công việc hay ngành học nên là thứ phục vụ cho ước mơ của mình, chứ không phải mình bị cuốn theo nó".
"Nếu chỉ chọn một ngành vì thu nhập hay xu hướng, thì rất dễ mất động lực khi gặp khó khăn. Ngược lại, khi mình học và làm vì một mục tiêu mình thật sự tin vào, thì dù con đường có khó đến đâu, mình vẫn có lý do để tiếp tục. Vì vậy, lời khuyên của mình là hãy chọn một hướng đi mà các bạn sẵn sàng đầu tư thời gian và công sức lâu dài, chứ không chỉ là một lựa chọn an toàn trong ngắn hạn", sinh viên năm 2 có bài báo quốc tế A* chia sẻ thêm.
Từ chiều tối qua 19.5 cho đến sáng nay 20.5, cư dân mạng tại Quảng Trị đã dành nhiều lời khen cho một bộ ảnh kỷ yếu có nội dung các giáo viên, học sinh trong trang phục Vân Kiều chụp giữa núi rừng, ghi lại những khoảnh khắc rất đáng yêu giữa cô và trò.
Qua tìm hiểu của PV Thanh Niên, bộ ảnh nói trên của Trường mầm non Vĩnh Hà (xã Bến Quan, tỉnh Quảng Trị) được chụp nhân dịp các em học sinh lớp mẫu giáo lớn sắp... "tốt nghiệp" mầm non.
Bà Lê Thị Linh, Hiệu trưởng Trường mầm non Vĩnh Hà, cho biết bộ ảnh được chụp cách đây không lâu với mong muốn lưu giữ lại kỷ niệm cho các em học sinh và hơn hết là lan tỏa bản sắc dân tộc tại địa phương.
"Sau khi lấy ý kiến phụ huynh và được sự đồng ý, nhà trường đã tổ chức cho 31 học sinh lớp mẫu giáo lớn đi chụp ảnh tại một số địa điểm trên địa bàn với sự trông coi, đảm bảo an toàn kỹ lưỡng cho các cháu. Năm nào nhà trường cũng tổ chức chụp kỷ yếu cho các cháu với đa dạng chủ đề. Năm nay là trang phục người Vân Kiều với mong muốn lan tỏa được bản sắc dân tộc", bà Linh nói.
Trường mầm non Vĩnh Hà tọa lạc tại bản Khe Hói Trù (xã Bến Quan) là nơi theo học, giảng dạy của 136 em học sinh và 23 cán bộ, giáo viên trong đó có 50% học sinh là người Bru - Vân Kiều.
Theo bà Linh, đây cũng là một cách để nhà trường thực hiện tốt theo nghị quyết của Đại hội Đảng bộ xã Bến Quan lần thứ nhất đó là bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, ngoài ra cũng nằm trong chương trình giáo dục nhà trường với quan điểm phù hợp với văn hóa địa phương. Và ý nghĩa hơn, bộ ảnh được lan tỏa trên mạng xã hội vào ngày 19.5 là một món quà mà nhà trường nói chung và những em học sinh Vân Kiều mang họ Hồ nói riêng gửi tặng Bác.
"Vì không có nhiều kinh phí nên nhà trường đã xin lại những bộ áo quần truyền thống của người Vân Kiều. Những bộ đồ này đã cũ và họ không sử dụng nữa, sau đó các giáo viên trong trường sẽ tự tay tái chế, may lại những bộ trang phục mới", bà Linh nói thêm.
