Hồi tháng 1, Zhang từ chức giáo sư bậc một tại Đại học Yale (Mỹ) để gia nhập Khoa Khoa học Sự sống và Y học thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC) tại Hợp Phì, An Huy.
Chỉ một tháng sau, công trình nghiên cứu mà anh là tác giả chính được công bố trên tạp chí danh giá Nature, đánh dấu bước đột phá về công nghệ phân tích và hình ảnh hiển vi điện tử độ phân giải cao.
Nghiên cứu này được giới chuyên môn đánh giá là “chìa khóa” để hiểu về sự sống, phát triển các công nghệ chẩn đoán, điều trị mới và cải thiện quản lý sức khỏe con người.
Với Zhang Kai, việc trở về Trung Quốc là lựa chọn tất yếu để thực hiện tham vọng xây dựng ngân hàng dữ liệu cấu trúc tế bào siêu quy mô với độ chính xác chưa từng có.
“Tại Mỹ, một học giả người Hoa gần như không thể đảm nhận vai trò dẫn dắt dự án này”, Zhang chia sẻ với tờ China Science Daily hôm 26/3.
Hành trình của Zhang Kai bắt đầu từ hơn 20 năm trước tại một vùng nông thôn nghèo ở tỉnh Thiểm Tây. Năm 2004, anh trúng tuyển Học viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân (HIT), rồi học cao học tại Viện Vật lý sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS), nơi anh bén duyên với kính hiển vi điện tử siêu lạnh (cryo-EM).
Cryo-EM là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh cho phép nhà nghiên cứu quan sát cấu trúc của các đại phân tử sinh học. Khác với những phương pháp sinh học truyền thống chủ yếu dựa vào thí nghiệm, cryo-EM là sự kết hợp hữu cơ giữa thí nghiệm, lý thuyết và tính toán.
Ngay từ khi còn trẻ, Zhang đã nuôi tham vọng “viễn tưởng” là có thể nhìn thấy trực tiếp cấu trúc nguyên tử của các phức hợp chuỗi hô hấp bên trong ti thể – vốn được coi là “nhà máy năng lượng” của tế bào.
Sau khi nhận bằng tiến sĩ tại CAS năm 2013, Zhang làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Phòng thí nghiệm Sinh học phân tử thuộc Hội đồng Nghiên cứu y khoa ở Cambridge (Anh). Năm 2019, anh bắt đầu vị trí giáo sư bậc một (associate professor) tại Đại học Yale, sau đó liên tục công bố nhiều công trình trên các tạp chí khoa học hàng đầu thế giới như Science, Nature và Cell.
Năm 2024, Zhang cùng cộng sự công bố một nghiên cứu được các phản biện đánh giá là “công trình tiên phong” trên Nature.
Trước đây, việc nghiên cứu protein thường phải trải qua quá trình tinh chế từ ti thể, sau đó mới quan sát qua kính hiển vi. Tuy nhiên, trong cơ thể sống, protein luôn vận động và tương tác không ngừng. Việc quan sát tĩnh không thể phản ánh đúng trạng thái thực của chúng.
Zhang và các đồng nghiệp đã tìm ra cách quan sát protein ngay khi chúng đang “vận động” trong cơ thể.
“Nếu trước đây việc này giống như chụp ảnh có sắp đặt trong studio, thì nay chúng ta đã có thể chụp ảnh khoảnh khắc”, Zhu Jiapeng, cộng sự của Zhang tại Đại học Y dược Trung Quốc Nam Kinh, ví von.
Việc ghi lại những hình ảnh tự nhiên này giúp dữ liệu về protein chân thực và chính xác hơn, phục vụ đắc lực cho các phân tích khoa học sau này.
Trong bài báo mới nhất xuất bản hồi tháng 2, Zhang cũng đã bác bỏ “giả thuyết lắp ráp tế bào chất” vốn tồn tại hơn một thập kỷ qua. Nghiên cứu của anh chỉ ra rằng các vi ống đóng góp tới 97% hiệu quả lắp ráp, trong khi các protein kết nối chỉ đóng vai trò thứ yếu.
Việc Zhang Kai rời Yale khi đang ở độ chín của sự nghiệp khiến nhiều người bất ngờ. Sự trở về của anh tiếp nối làn sóng dịch chuyển của nhiều nhà khoa học từ phương Tây về châu Á trong khoảng hai năm gần đây.
Buổi chia sẻ Hiếu PC ngày 30/3 tại trường THCS Ngọc Thanh (phường Xuân Hòa, tỉnh Phú Thọ), được hơn 800 học sinh và giáo viên hào hứng theo dõi.
Khi diễn giả đặt câu hỏi: "Các bạn có đang sử dụng AI?", học sinh đồng loạt giơ tay, trả lời "có".
Diệp Hân, học sinh lớp 9A1, nói dùng AI mỗi ngày để tra cứu tài liệu. Một học sinh lớp 8A1 cho biết cũng hỏi ChatGPT và Gemini khi làm bài tập. Nhiều em khác thường xuyên dùng các ứng dụng mạng xã hội như Tiktok hay Facebook.
Tuy nhiên, các em đều tỏ ra lúng túng khi được hỏi về nguy cơ bị lộ thông tin và hình ảnh cá nhân khi sử dụng AI.
Anh Hiếu nhận định với những sản phẩm công nghệ miễn phí, người dùng không phải khách hàng, mà là sản phẩm, trao dữ liệu để nó ngày càng thông minh hơn. Các mô hình AI sẽ thu thập và học từ những thông tin nhạy cảm, hình ảnh cá nhân hay tài liệu mà người dùng đưa vào câu lệnh. Và một khi đã đưa lên mạng, người dùng gần như không thể xóa bỏ hoàn toàn dấu vết.
Diễn giả đặc biệt lưu ý nguy cơ này, bởi nhiều người dùng, đặc biệt các bạn nhỏ, không đọc kỹ điều khoản sử dụng, vốn thường quá dài và không dễ hiểu.
Ngoài các công cụ chatbot, anh Hiếu cho hay hiểm họa còn tới từ việc đăng tải hình ảnh bản thân công khai trên mạng xã hội. Ví dụ, gương mặt của học sinh cấp hai có thể bị kẻ xấu dùng công nghệ deepfake để ghép và tạo hình ảnh 18+, nhằm đe dọa, tống tiền.
Để phòng tránh, chuyên gia khuyến nghị học sinh chọn chế độ ẩn danh khi dùng các công cụ chatbot, tuyệt đối không dùng những ứng dụng ghép mặt của bản thân hoặc người thân để tạo ảnh vui nhộn, hoạt hình... Ngoài ra, các em nên để danh sách bạn bè và hình ảnh trên mạng xã hội ở chế độ riêng tư, hoặc chỉ đăng ở chế độ bạn bè.
"Các bạn phải giữ thông tin và hình ảnh cá nhân càng kín đáo càng tốt, để bảo vệ bản thân và những người xung quanh", anh nói.
Buổi chia sẻ kết lại với phần minigame, học sinh nhận diện hình ảnh, video thật với sản phẩm AI. Hầu hết đều chỉ ra được những bức ảnh do AI tạo sinh có chi tiết không thực tế, hoặc trông không tự nhiên.
Cô Chu Thu Hiền, hiệu trưởng nhà trường, nhìn nhận buổi chia sẻ rất hữu ích, giúp học sinh hiểu và cẩn trọng hơn với thông tin cá nhân trên môi trường mạng.
"Học trò còn suy nghĩ đơn giản, thường thích chia sẻ ảnh, thông tin hay cảm xúc lên trang cá nhân mà không biết nguy hiểm về bảo mật", cô nói. Nhà trường thường tổ chức các hoạt động tập thể hoặc dùng fanpage để hướng dẫn, chia sẻ thông tin tới các em.
Hồi đầu năm, Bộ Giáo dục cho biết sẽ đưa AI vào nội dung giảng dạy ngay từ bậc phổ thông. Ba cấp độ nội dung, được chia tương ứng với các cấp học. Trong đó, bậc Tiểu học là cấp độ 1 (Làm quen), cấp độ 2 (Nền tảng) dành cho bậc THCS, còn cấp độ cao nhất (Kiến tạo) ở bậc THPT.
Sáng 31/5, Ngô Võ Tường Vy, học sinh trường THCS Lê Hồng Phong, đặc khu Côn Đảo, đứng lạc lõng giữa sân trường THCS Võ Trường Toản, phường Sài Gòn. Nữ sinh xem danh sách phòng thi rồi gửi balo để lên phòng sớm.
Em là học sinh duy nhất ở Côn Đảo dự thi vào lớp 10 công lập, theo thầy Trần Hải Bình, Trưởng điểm thi này. Bởi ở đặc khu Côn Đảo và xã đảo Thạnh An, học sinh tốt nghiệp THCS được xét tuyển bằng học bạ thay vì thi.
Vy kể cùng mẹ bay vào đất liền để chuẩn bị cho kỳ thi cách đây 5 ngày. Đầu năm lớp 9, em được gia đình định hướng vào đất liền học tập để tiếp xúc với thầy cô, bạn bè giỏi.
"Em cũng buồn vì phải xa nhà sớm nhưng chấp nhận để nâng cao lực học, mong sau này thi vào ngành Sư phạm Tiếng Anh", Vy nói.
Nữ sinh đặt nguyện vọng lần lượt vào trường THPT Tây Thạnh, Nguyễn Thái Bình và Nguyễn Thị Diệu. Nếu đỗ, em sẽ ở lại nhà dì.
Nữ sinh kỳ vọng mỗi môn được 7 điểm nhưng chưa tự tin chưa tiếp xúc dạng đề của TP HCM nhiều. Vì trường không tổ chức ôn tập, Vy chủ yếu tự ôn và làm đề với sự hướng dẫn của thầy cô ở lớp dạy thêm.
"Đề thi lớp 10 của TP HCM khác với những dạng đề em từng học trước đây", nữ sinh chia sẻ.
Năm nay, hơn 151.300 học sinh đăng ký thi lớp 10 công lập ở TP HCM, khoảng 78% đỗ. Sở Giáo dục và Đào tạo bố trí 242 điểm thi với hơn 6.400 phòng, dự kiến huy động gần 18.000 giáo viên.
Kỳ thi được tổ chức vào ngày 1-2/6. Học sinh làm ba bài thi Toán, Văn, Tiếng Anh, thi thêm môn chuyên nếu có nguyện vọng.
Lịch, giờ phát đề, làm bài các môn thi lớp 10 của TP HCM năm 2026 như sau:
Trường Đại học Hà Nội ngày 5/4 công bố thông tin tuyển sinh đại học năm 2026. Đây là năm đầu trường tính điểm chuẩn bằng cách nhân đôi điểm Toán hoặc Văn, tùy ngành thay vì chỉ nhân đôi môn tiếng Anh như mọi năm. Tổng điểm 3 môn thi sau khi nhân hệ số (tối đa 50 điểm) sẽ được quy đổi về thang điểm 40. Điểm sàn xét tuyển là 22/40.
Trường dự kiến tuyển 3.705 sinh viên cho 30 ngành học, tăng 285 so với năm ngoái. Hai ngành mới là Ngôn ngữ Anh - thương mại và Quan hệ quốc tế.
14 tổ hợp được sử dụng, gồm ba tổ hợp mới là D10 (Toán, Địa lý, tiếng Anh), D14 (Ngữ văn, Lịch sử, tiếng Anh), D15 (Ngữ văn, Địa lý, tiếng Anh), nhưng chỉ áp dụng với một số ngành.
Ba phương thức tuyển sinh gồm xét tuyển thẳng và ưu tiên xét tuyển theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; xét tuyển kết hợp theo quy định của trường và xét bằng điểm thi tốt nghiệp THPT.
Ở phương thức xét tuyển kết hợp, thí sinh có IELTS đạt 6.0 trở lên hoặc tương đương hoặc thí sinh trường chuyên hay có điểm thi đánh giá đầu vào V-SAT. Mức điểm khuyến khích từ 0,5 đến 1,5 điểm.
Bảng tính điểm khuyến khích với IELTS và các chứng chỉ, học bạ của trường Đại học Hà Nội:
Học phí năm học 2026-2027 của trường Đại học Hà Nội dự kiến 0,86-1,75 triệu đồng/tín chỉ, cao nhất là ngành Công nghệ thông tin dạy bằng tiếng Anh.
Năm ngoái, điểm chuẩn vào trường dao động 22,1-34,35/40, đứng đầu là ngành Ngôn ngữ Trung Quốc.
Tổ hợp xét tuyển năm 2026 của trường Đại học Hà Nội
