Nhập siêu lớn: vì sao?

Nhập siêu lớn: vì sao?

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), đã cho biết như vậy khi trao đổi với Tuổi Trẻ về con số nhập siêu lên đến 13,8 tỉ USD trong 5 tháng đầu năm nay, trong khi cùng kỳ năm trước xuất siêu khoảng 5,1 tỉ USD. Ông Sơn nói:

– Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa tiếp tục duy trì mức tăng trưởng cao trong 5 tháng đầu năm nay. Tuy nhiên trong khi xuất khẩu đạt 215,7 tỉ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ 2025, nhập khẩu hàng hóa đạt 229,5 tỉ USD, tăng 30,8%.

* Thưa ông, vì sao nhập siêu trong 5 tháng đầu năm nay ở mức rất cao, trong khi cùng kỳ năm trước vẫn xuất siêu?

– Có nhiều nguyên nhân dẫn tới tăng nhập khẩu, nhập siêu của các mặt hàng. Trước hết đó là tác động của xung đột Trung Đông làm đứt gãy nguồn cung, ảnh hưởng đến giá năng lượng, cũng như nhập khẩu các mặt hàng năng lượng.

Việc đẩy mạnh nhập khẩu để đảm bảo nguồn và hạn chế xuất khẩu khi giá cao làm tăng cao mức nhập siêu về năng lượng.

Cùng với đó là tác động chi phí gia tăng từ giá dầu đã ảnh hưởng đến việc gia tăng nhập siêu các mặt hàng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ giá dầu như hóa chất, chất dẻo.

Cũng có một nguyên nhân lớn đó là các doanh nghiệp FDI trong các ngành điện tử, linh kiện máy vi tính đẩy mạnh nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện không chỉ cho sản xuất mà còn để tích trữ, gia tăng tồn kho khi dự báo thời gian tới giá còn gia tăng.

Một số dự án đầu tư mở rộng, dịch chuyển công nghệ trong lĩnh vực này đã được thực hiện.

Trong các tháng đầu năm, việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư tăng cao, trong đó cả đầu tư nước ngoài, đầu tư công cũng là yếu tố. Nhiều dự án trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao.

Ngoài ra các nhóm ngành hàng mang lại thặng dư cán cân thương mại như dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm, nông, thủy sản có mức tăng trưởng chưa cao do kinh tế thế giới bất ổn, nhu cầu không tăng mạnh; cước phí vận tải hàng hóa gia tăng, giảm xuất khẩu sang Trung Đông.

* Những mặt hàng nào khiến cho cán cân thương mại chuyển từ xuất siêu sang nhập siêu và vì sao, thưa ông?

– Có nhiều mặt hàng đã đóng góp khiến cho cán cân thương mại chuyển từ xuất siêu sang nhập siêu cao. Trong đó, chỉ riêng mặt hàng máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã góp phần làm đảo chiều cán cân thương mại gần 14,3 tỉ USD. Xăng dầu nhập siêu hơn 2,1 tỉ USD. Đá quý, kim loại quý và sản phẩm trên 1 tỉ USD; kim loại thường là 1,26 tỉ USD…

Với mặt hàng máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, nhiều dự án đầu tư mới, trong đó có nhiều dự án về kiểm thử chip, dự án về trí tuệ nhân tạo (AI) được triển khai nên nhập khẩu vật tư, thiết bị tăng lên.

Ví dụ, Samsung tái đầu tư nhà máy mới tại Thái Nguyên quy mô ban đầu 1,5 tỉ USD, Intel chuyển dây chuyền chip từ Costa Rica về Việt Nam, Nhà máy điện tử BYD Việt Nam hay Accton (đối tác của Intel)… đều tăng đầu tư tại Phú Thọ.

LG cũng đầu tư cơ sở sản xuất chất nền đóng gói bán dẫn, Quanta tiếp tục triển khai kế hoạch tăng tổng vốn đầu tư tại Việt Nam sản xuất máy tính. Foxconn tăng vốn cho Công ty Fulian Technology, Fushan Technology; nhà máy mới của Lenovo tăng công suất… Thực tế này dẫn tới, nhiều công ty có vốn đầu tư nước ngoài có nhập khẩu tăng cao.

Với mặt hàng xăng dầu, kim ngạch nhập khẩu tăng do giá và lượng tăng trong bối cảnh các nhà máy lọc dầu có nguy cơ thiếu nguồn. Các sản phẩm đá quý, kim loại quý cũng tăng do giá vàng, bạc nhập khẩu tăng. Đối với hóa chất và sản phẩm chất dẻo, tác động lan tỏa của giá dầu tăng, tác động đến giá hóa chất, hạt nhựa.

Chẳng hạn giá hạt PP tháng 5-2026 ở mức 1.200 – 1.300 USD/tấn, tăng 30 – 40% so với cùng kỳ; giá HDPE ở mức 1.400 USD/tấn, tăng 50 – 60%… Sắt thép và sản phẩm sắt thép cũng gia tăng đầu tư nước ngoài và đầu tư công. Còn với hạt điều, đầu năm là thời điểm nhập khẩu điều thô, để xuất khẩu vào nửa cuối năm với lượng nhập tăng 18%, giá điều nhập khẩu cũng tăng trên 7% (1.690 USD/tấn).

* Như ông nói, một số ngành hàng chủ lực có mức tăng trưởng chưa cao, nguyên nhân là gì?

– Chúng tôi đã làm việc với các hiệp hội ngành hàng xuất khẩu để tiếp nhận thông tin liên quan đến các khó khăn, vướng mắc. Theo thông tin phản hồi, một số ngành hàng gặp khó trong phát triển nguyên liệu trong nước, mong muốn được tạo thuận lợi hơn trong nhập khẩu nguyên liệu như thủy sản, hạt điều, điện tử, da giày.

Hay tình trạng thiếu hụt lao động có tay nghề, chi phí lao động tăng trong ngành dệt may, thủy sản. Đầu tư tiếp cận vốn, tín dụng, chi phí tài chính và nhu cầu đổi mới công nghệ rất lớn, đặc biệt là ngành xuất khẩu chủ lực.

Một số ngành hàng kiến nghị hoàn thiện chính sách môi trường theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu phát triển bền vững, vừa tạo điều kiện thuận lợi sản xuất…

Đối với các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp có khó khăn liên quan đến thủ tục kiểm tra chuyên ngành, chi phí thử nghiệm, kiểm nghiệm, năng lực của hệ thống phòng thử nghiệm và sự thiếu đồng bộ trong quản lý truy xuất nguồn gốc giữa các địa phương, ngành hàng.

  Doanh nghiệp Việt bị phần mềm gián điệp tấn công nhiều nhất Đông Nam Á

Do đó hiệp hội đề nghị nghiên cứu lộ trình triển khai phù hợp, tăng cường chia sẻ thông tin để đảm bảo mục tiêu quản lý và không tạo thêm gánh nặng chi phí. Các doanh nghiệp cũng kiến nghị hỗ trợ dòng tiền, phát triển hạ tầng logistics để giảm chi phí, tăng cường thông tin, cảnh báo.

* Bộ Công Thương có giải pháp nào để gỡ vướng, hỗ trợ để các doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu, thưa ông?

– Bộ Công Thương sẽ chủ trì, phối hợp cùng các bộ ngành rà soát hệ thống quy định pháp luật, thủ tục chuyên ngành và xây dựng danh mục các quy định, thủ tục còn chồng chéo hoặc chưa cụ thể gây vướng mắc trong hoạt động thực thi.

Thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu từ Bộ Tài chính cho Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trong đó tập trung chia sẻ dữ liệu về xuất khẩu, nhập khẩu để phục vụ quản trị vĩ mô; thống kê cụ thể cân đối cung – cầu các mặt hàng nông, lâm, thủy sản chủ lực để xây dựng giải pháp thúc đẩy xuất khẩu phù hợp.

Các bộ ngành cũng sẽ phối hợp phân tích, làm rõ cơ cấu, lĩnh vực, ngành hàng xuất khẩu; cơ cấu, nguyên nhân nhập siêu, làm cơ sở xây dựng giải pháp quản trị hoạt động xuất nhập khẩu. Trong đó đánh giá động lực thúc đẩy xuất khẩu, tổng hợp hàng nhập khẩu và xuất khẩu dạng thô theo nhóm ngành.

Trong đó sẽ tập trung đánh giá phân loại nhập siêu tích cực (phục vụ đầu tư, sản xuất, năng lượng) và tiêu cực (hàng xa xỉ), đánh giá tác động của nhập siêu đến dòng tiền, ngoại hối và tỉ giá, đề xuất biện pháp kiểm soát nhập siêu tiêu cực, đảm bảo mục tiêu tăng trưởng và ổn định cán cân thương mại.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ