Dòng chảy dầu khí qua eo biển Hormuz tắc nghẽn do xung đột Trung Đông khiến giá nhiên liệu tăng vọt. Nguồn cung sản phẩm hóa dầu, vốn là đầu vào của nhiều mặt hàng như giày dép, quần áo và túi nhựa, cũng chịu nhiều ảnh hưởng.
Tác động rõ rệt nhất ở châu Á, nơi chiếm hơn một nửa sản lượng sản xuất của thế giới và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu dầu mỏ cùng các sản phẩm liên quan.
Tại Hàn Quốc, người dân tích trữ túi đựng rác và chính phủ khuyến khích giảm thiểu vật dụng dùng một lần. Đài Loan phải thiết lập đường dây nóng cho các nhà sản xuất nhựa, trong khi nông dân dự kiến tăng giá lúa gạo vì không thể mua được túi hút chân không.
Ở Nhật Bản, khủng hoảng dầu mỏ làm dấy lên lo ngại thiếu ống nhựa y tế để bệnh nhân chạy thận nhân tạo. Các nhà sản xuất tại Malaysia cảnh báo thiếu hụt một sản phẩm phụ của dầu mỏ, đe dọa nguồn cung găng tay y tế toàn cầu.
“Mọi thứ chịu ảnh hưởng rất nhanh chóng: bia, mì, khoai tây chiên, đồ chơi, mỹ phẩm”, Dan Martin, Đồng Giám đốc bộ phận tình báo kinh doanh tại công ty tư vấn Dezan Shira & Associates, cho biết.
Nguyên nhân là nắp nhựa, thùng chứa, túi và các loại hộp đựng ngày càng khó mua. Các dẫn xuất dầu mỏ còn được dùng để sản xuất keo dán giày dép và đồ nội thất, dầu bôi trơn máy móc công nghiệp, dung môi cho sơn và quy trình làm sạch.
“Gián đoạn dầu mỏ lan truyền rất nhanh sang sản phẩm hóa dầu và hàng tiêu dùng”, ông Dan Martin nói.
Khi các nhà sản xuất phải trả nhiều tiền hơn cho năng lượng và nguyên liệu thô, họ bắt đầu đẩy chi phí lên người tiêu dùng. Biến động này tạo áp lực lên lạm phát và kìm hãm kinh tế.
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nếu không có xung đột, tăng trưởng toàn cầu năm nay có thể đạt 3,3%. Tuy nhiên, tổ chức này sẽ công bố điều chỉnh dự báo vào tuần sau. “Dù chiến tranh có thể định hình kinh tế toàn cầu theo nhiều cách khác nhau, nhưng tất cả đều dẫn tới giá cao hơn và tăng trưởng chậm lại”, bà Kristalina Georgieva, Giám đốc điều hành IMF, nhận định.
Dư địa ứng phó với tình trạng thiếu hụt sản phẩm từ dầu mỏ không còn nhiều. Các quốc gia bắt đầu xả kho dự trữ dầu khẩn cấp, nhưng chỉ giúp bổ sung vào nguồn cung nhiên liệu. Trong khi phần lớn thiếu hụt trong ngành sản xuất là naphtha – một sản phẩm phụ của dầu mỏ, đầu vào quan trọng cho vật liệu tổng hợp.
Các nhà sản xuất có rất ít nguồn dự trữ và không có chất thay thế naphtha. Một số công ty hóa dầu tại châu Á – nơi mua một nửa nguồn naphtha từ Trung Đông – đã cắt giảm sản lượng hoặc tuyên bố tình huống “bất khả kháng” trong những tuần gần đây.
Hàn Quốc tận dụng việc Mỹ tạm đình chỉ trừng phạt dầu và sản phẩm dầu mỏ của Nga để nhập lô naphtha đầu tiên từ Moskva, kể từ khi xung đột Ukraine nổ ra. Seoul cũng áp lệnh cấm xuất khẩu naphtha nhằm bảo vệ nguồn cung nội địa.
Ông Martin cho biết tình trạng khan hiếm sản phẩm từ dầu mỏ đang làm tăng chi phí đầu vào, nhất là tại các doanh nghiệp sản xuất hàng có tiêu chuẩn nghiêm ngặt như chất bán dẫn, linh kiện ôtô và bao bì y tế hoặc thực phẩm. “Doanh nghiệp gần như không có nhiều cách xoay xở, ngoài cắt giảm sản xuất và tiết kiệm năng lượng”, ông nói.
Khi các nhà sản xuất chạy đua để đảm bảo nguồn nguyên liệu, chi phí nhựa và các sản phẩm liên quan tăng mạnh. Theo nền tảng phân tích thị trường hàng hóa ICIS, giá nhựa nguyên sinh tại châu Á đã tăng tới 59%, lên mức cao kỷ lục kể từ cuối tháng 2, thời điểm Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran.
Một trong những nhà bán buôn bao bì nhựa lớn nhất Thái Lan đã tăng giá 10% túi nilon trong suốt, loại sử dụng phổ biến để đựng thức ăn mang đi. Truyền thông Ấn Độ đưa tin nước đóng chai đắt hơn do giá nắp nhựa tăng 4 lần kể từ xung đột Trung Đông. Nongshim – nhà sản xuất mì ăn liền lớn nhất Hàn Quốc, cho biết công ty cung cấp bao bì nhựa cho họ hiện chỉ còn khoảng một tháng nguồn cung.
Theo bà Shariene Goh, chuyên gia phân tích hóa dầu cấp cao tại ICIS, các mặt hàng tiêu dùng phụ thuộc nhiều vào bao bì nhựa, như mỹ phẩm, có thể dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt hơn những sản phẩm chỉ sử dụng nhựa một phần. “Các doanh nghiệp có thể tận dụng lượng tồn kho hiện có, nhưng sẽ cạn dần theo thời gian. Tôi cho rằng họ có thể thiếu hụt khá sớm”, bà nói.
Theo Morgan Stanley, ngoài sản xuất 17% naphtha và 30% nhựa nguyên sinh toàn cầu, Trung Đông còn cung cấp 45% lưu huỳnh (dùng sản xuất phân bón), 33% helium (chất sử dụng trong bán dẫn, y tế và hàng không vũ trụ) và 22% urê và amoniac.
Một số nhà sản xuất hàng tiêu dùng trì hoãn mua nguyên liệu với hy vọng giá sẽ giảm nếu xung đột Trung Đông được giải quyết. Số khác tìm cách hạ chi phí bằng cách giảm lượng nhựa sử dụng.
Tại Indonesia, nơi giá nhựa tăng gấp đôi trong một tháng qua, các công ty đã giảm độ dày bao bì. Có doanh nghiệp còn cân nhắc dùng vật liệu khác như giấy, thủy tinh, nhôm hoặc nhựa tái chế. Nhưng theo Liên đoàn Bao bì Indonesia, mỗi lựa chọn đều có thách thức riêng về độ bền, tuân thủ quy định an toàn, cũng như thời gian cần thiết để điều chỉnh dây chuyền sản xuất và tìm nguồn cung mới, vốn có thể mất từ 6 tháng đến 1 năm.
Stephen Moore, nhà sáng lập MLT Analytics, cho biết việc chuyển sang các vật liệu thay thế cũng đắt đỏ. Theo ông, nguồn cung nhựa tái chế và nhựa sinh học còn hạn chế, chưa kể vật liệu sinh học đắt gấp 5-7 lần loại nguồn gốc từ dầu mỏ.
“Nếu mọi thứ ở eo biển Hormuz trở lại bình thường ngay ngày mai, tôi nghĩ cũng phải mất ít nhất vài tháng để ngành nhựa ở châu Á có thể quay lại trạng thái gần như bình thường”, ông nói.
Tại tài liệu họp thẩm định dự án Luật Điện lực vừa gửi Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương đề xuất bổ sung quy định tính giá bán lẻ điện giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép.
Đồng thời, nhà điều hành dự kiến xây dựng lộ trình áp dụng giá theo thời gian sử dụng (TOU) trong ngày với khách hàng sinh hoạt. Biểu giá TOU sẽ áp cho các khách hàng sinh hoạt đủ điều kiện, không phải toàn bộ.
Hiện, giá điện theo thời gian sử dụng (cao, thấp điểm và bình thường) chủ yếu áp dụng với khách hàng sản xuất, kinh doanh. Còn hộ gia đình, tiền điện vẫn được tính theo biểu giá bán lẻ sinh hoạt bậc thang. Theo Bộ Công Thương, cơ chế này phù hợp với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, nơi nhu cầu điện tăng trưởng ở mức cao, thường xuyên trên 10% mỗi năm và có cường độ sử dụng năng lượng lớn. Biểu giá bậc thang khuyến khích người dân sử dụng năng lượng tiết kiệm, hỗ trợ các hộ thu nhập thấp tiếp cận điện năng ở mức cần thiết, phù hợp khả năng chi trả.
Tiêu thụ điện sinh hoạt chiếm tỷ trọng lớn thứ hai trong cơ cấu tiêu thụ điện cả nước, chỉ sau nhóm khách hàng công nghiệp. Đây cũng là nhóm khách hàng được đánh giá khó điều chỉnh hành vi sử dụng điện hơn so với các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.
Bộ Công Thương đánh giá giai đoạn tới, nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng và việc phát triển nguồn cung nhiều khó khăn. Do đó, cơ quan này cho rằng cần nghiên cứu các biện pháp để khách hàng sinh hoạt thực hiện tiết kiệm điện hiệu quả hơn nữa. Việc nghiên cứu mở rộng cơ chế giá điện theo giờ sẽ tạo động lực để người dân điều chỉnh thời điểm sử dụng, hạn chế tập trung vào khung cao điểm. Cơ chế này giúp giảm áp lực vận hành hệ thống điện và sử dụng hiệu quả hơn nguồn điện hiện có.
Thực tế, nhu cầu tiêu thụ điện của Việt Nam liên tục tăng cao, đặc biệt vào các buổi tối mùa nắng nóng khi nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh. Đây cũng là thời điểm nguồn điện mặt trời không còn hoạt động, buộc hệ thống phải huy động thêm các nguồn có chi phí cao hơn để đáp ứng nhu cầu. Trước đó, Bộ Công Thương đã ban hành khung giờ sử dụng điện mới đối với khách hàng áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng. Theo quy định, giờ cao điểm được điều chỉnh tập trung vào buổi tối từ 17h30 đến 22h30, phản ánh sát hơn diễn biến nhu cầu thực tế của hệ thống điện.
Chỉ hai ngày sau khi SpaceX IPO, một startup vũ trụ Trung Quốc tổ chức buổi gọi vốn đầu tiên. Với thông điệp giúp Trung Quốc thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong cuộc đua chinh phục không gian, Tectronic Maritime Space Systems, trụ sở tại Thượng Hải, giới thiệu dịch vụ phóng tên lửa từ biển.
Tại sự kiện quy tụ khoảng 50 nhà đầu tư mạo hiểm, Giám đốc tài chính Gu Mei vạch ra tham vọng trở thành "Maersk của ngành vận tải không gian thương mại toàn cầu". Để đạt mục tiêu này, công ty cần huy động 150 triệu nhân dân tệ (22 triệu USD) với định giá 1,5 tỷ nhân dân tệ (209,8 triệu USD).
Tectronic thành lập cách đây ba tháng, dự kiến tổ chức thêm ba vòng gọi vốn để huy động 3 tỷ nhân dân tệ (420 triệu USD) trong 5 năm. Họ muốn niêm yết vào 2032, định giá khoảng 50 tỷ nhân dân tệ (7 tỷ USD), tức gấp hơn 30 lần hiện nay.
"Nhu cầu không giảm, nguồn cung có hạn và thời gian không chờ đợi ai. Các nhà đầu tư tham gia vòng gọi vốn này kỳ vọng sẽ thu về mức lợi nhuận gấp 26,7 lần", ông Gu, nói tại sự kiện hôm 14/6.
Theo Reuters, màn gọi vốn tham vọng này phản ánh cơn sốt trong các lĩnh vực được Bắc Kinh xác định là "ngành công nghiệp chiến lược mới nổi và tương lai", bao gồm không gian, công nghệ lượng tử, hạt nhân và giao diện não - máy...
Vào quý I, hãng kiểm toán KPMG ghi nhận hoạt động đầu tư của các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) tại Trung Quốc phục hồi, nhờ sự quan tâm với trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lõi (deep tech), công nghệ sinh học, bán dẫn và không gian.
Ví dụ, các thương vụ lớn có thể kể đến như vòng gọi vốn 2 tỷ USD của Rokid (kính thực tế tăng cường AR và thiết bị đeo AI), 787 triệu USD của Earendil Labs (công nghệ sinh học ứng dụng AI để phát triển thuốc), 723,7 triệu USD của iSpace (công nghệ không gian và tên lửa thương mại).
"Các lĩnh vực công nghệ không gian và công nghệ quốc phòng cũng được dự báo sẽ tiếp tục thu hút sự quan tâm", KPMG dự báo quý II.
Tính chung 5 tháng đầu, các quỹ đầu tư mạo hiểm đã đăng ký rót vào nền kinh tế lớn thứ hai thế giới 154 tỷ nhân dân tệ (21,5 tỷ USD), vượt quy mô cả năm ngoái, theo Hiệp hội Quản lý quỹ Trung Quốc. "Mức độ cuồng nhiệt này là điều tôi chưa từng thấy trong suốt sự nghiệp của mình", Yan Kai, nhà đầu tư mạo hiểm kỳ cựu tại Ivy Capital ở Thượng Hải, nhận xét.
Theo ông, một startup chưa có doanh thu vẫn có thể huy động hàng tỷ nhân dân tệ ngay ở vòng gọi vốn đầu tiên. Thậm chí, trước khi hoàn tất, nhà đầu tư đã xếp hàng cho vòng thứ hai và khởi động thương thảo cho cả vòng ba.
Làn sóng đầu tư mạo hiểm tăng tốc diễn ra trong bối cảnh Bắc Kinh nhấn mạnh yêu cầu phát triển các "ngành công nghiệp tương lai" trong Kế hoạch 5 năm mới công bố hồi tháng 3, xác định robot và hàng không vũ trụ là những ngành chiến lược mới nổi cần được ưu tiên, cùng với công nghệ sinh học, năng lượng hydro.
Tháng 6, Trung Quốc cũng ban hành các quy định hỗ trợ niêm yết trong nước đối với các startup thuộc "ngành công nghiệp tương lai", thường là những công ty công nghệ tiên phong chưa có lợi nhuận hoặc doanh thu.
Công ty tên lửa tư nhân Trung Quốc LandSpace - được xem là gần giống SpaceX nhất của Trung Quốc - đang có ý định IPO. Huang Yan, Đồng sáng lập Lantern Capital tại Thượng Hải, quỹ đã đầu tư vào LandSpace từ 2016, lạc quan sẽ thu về lợi nhuận gần 100 lần sau một thập kỷ.
Theo ông, "điều quan trọng là kết hợp những gì nhà nước muốn với những gì thị trường cần". "Chiến lược của chúng tôi là bám sát định hướng chiến lược quốc gia, nhưng lựa chọn mục tiêu đầu tư bằng cách tiếp cận thị trường", ông giải thích.
Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung ngày càng gay gắt, phần lớn các thương vụ đầu tư mạo hiểm hiện nay đến từ các quỹ nội địa bằng nhân dân tệ. Tuy nhiên, tính đến 12/6, thị trường cũng ghi nhận 5 quỹ đã huy động 4 tỷ USD bằng USD, theo dữ liệu từ Preqin.
Con số này vượt tổng vốn huy động cả năm của từng năm trong hai năm gần đây. Các quỹ như ZhenFund, Qiming Ventures, Capital Today cũng quay lại, nhờ các nhà đầu tư toàn cầu đã quan tâm trở lại với lĩnh vực công nghệ của Trung Quốc.
Raymond Feng, chuyên gia tại Atom Ventures, nói đang có cạnh tranh gay gắt giữa các quỹ để rót vốn vào những lĩnh vực hạt nhân, công nghệ lượng tử và AI hiện thân (embodied AI) - AI tích hợp vào thực thể vật lý như robot hình người, vì "mọi người đều đang đổ tiền vào các ngành công nghiệp tương lai".
Ni Zhengdong, Chủ tịch công ty tư vấn đầu tư mạo hiểm Zero2IPO Holdings, cho biết các nhà đầu tư giai đoạn đầu ở Trung Quốc đang mang tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội), khiến một số quỹ tranh thủ "xuống tiền".
Tuy nhiên, Reuters cũng cho rằng trong khi làn sóng gọi vốn của các doanh nghiệp như Tectronic tạo ra những cơ hội sinh lời hấp dẫn cho các quỹ đầu tư mạo hiểm, cơn sốt này cũng đẩy định giá startup lên cao và làm dấy lên lo ngại về một bong bóng đầu tư đang hình thành.
Thị trường kim loại quý vừa trải qua một phiên bán tháo mạnh khi vàng giao ngay đánh mất mốc tâm lý 4.500 USD/ounce, lùi về quanh 4.481 USD, còn bạc lao dốc hơn 5%, xuyên thủng vùng hỗ trợ 74 USD/ounce.
Theo Kitco, áp lực giảm giá xuất hiện đồng thời trên nhiều mặt trận khi lợi suất trái phiếu Mỹ tăng mạnh, đồng USD phục hồi và giá dầu tiếp tục neo cao do căng thẳng quanh eo biển Hormuz chưa hạ nhiệt.
Điểm đáng chú ý là vàng không còn phản ứng theo “công thức trú ẩn” quen thuộc dù rủi ro địa chính trị tại Trung Đông vẫn hiện hữu. Thay vào đó, thị trường đang bị chi phối bởi lo ngại lãi suất cao kéo dài sau khi lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm dao động quanh 4,6%, còn lợi suất 30 năm tiến sát mức cao nhất kể từ năm 2007.
Chi phí nắm giữ tài sản không sinh lãi như vàng vì thế tăng lên đáng kể, kéo giá vàng rơi khỏi vùng hỗ trợ quan trọng và khiến bạc giảm sâu hơn do chịu thêm áp lực từ nhu cầu công nghiệp suy yếu.
Đà bán tháo không chỉ diễn ra ở kim loại quý. Chứng khoán Mỹ cũng đồng loạt giảm điểm khi Dow Jones mất hơn 300 điểm, còn S&P 500 và Nasdaq ghi nhận phiên giảm thứ 3 liên tiếp. Trong khi đó, dầu WTI vẫn duy trì quanh 104 USD/thùng và dầu Brent ở mốc 111 USD/thùng, cho thấy thị trường năng lượng vẫn đang là tâm điểm của lo ngại lạm phát toàn cầu.
Vì sao căng thẳng Trung Đông không còn giúp vàng tăng giá?
Thông thường, rủi ro địa chính trị sẽ thúc đẩy nhu cầu trú ẩn vào vàng. Tuy nhiên lần này, thị trường lại phản ứng theo hướng khác. Theo phân tích của Kitco, giá dầu tăng mạnh đang làm dấy lên lo ngại lạm phát kéo dài, buộc thị trường phải điều chỉnh kỳ vọng về chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).
Nói cách khác, thay vì coi căng thẳng Trung Đông là lý do để mua vàng, nhà đầu tư lại tập trung vào khả năng lãi suất sẽ duy trì ở vùng cao lâu hơn. Đây là yếu tố gây áp lực lớn hơn đối với kim loại quý.
Dữ liệu nhà ở Mỹ vừa công bố cũng góp phần củng cố quan điểm này. Doanh số bán nhà chờ hoàn tất tại Mỹ trong tháng 4 tăng 1,4%, vượt dự báo tăng 1% của giới phân tích. So với cùng kỳ năm trước, mức tăng đạt 3,2%.
Ông Lawrence Yun, kinh tế trưởng của Hiệp hội Môi giới Bất động sản Quốc gia Mỹ (NAR), cho biết người mua nhà đang quay trở lại với tâm lý “lạc quan thận trọng”, bất chấp bất ổn kinh tế và lãi suất vay mua nhà tăng nhẹ.
Dữ liệu tích cực từ thị trường nhà ở khiến nhiều nhà đầu tư tin rằng kinh tế Mỹ vẫn đủ sức chống chịu, qua đó làm suy yếu kỳ vọng Fed sớm cắt giảm lãi suất.
Đồng USD cũng hưởng lợi từ diễn biến này khi chỉ số USD Index dần quay trở lại vùng 100 điểm. USD mạnh lên khiến vàng trở nên đắt đỏ hơn với người mua nắm giữ các đồng tiền khác, từ đó làm giảm sức hấp dẫn của kim loại quý trên phạm vi toàn cầu.
Trong khi vàng chịu áp lực từ lãi suất, bạc còn đối mặt thêm một yếu tố khác là nhu cầu công nghiệp. Khác với vàng, bạc không chỉ là tài sản trú ẩn mà còn gắn chặt với hoạt động sản xuất. Vì vậy, mỗi khi thị trường lo ngại tăng trưởng kinh tế chậm lại hoặc điều kiện tài chính bị siết chặt, bạc thường biến động mạnh hơn vàng. Đó là lý do kim loại này giảm sâu hơn hẳn trong phiên vừa qua.
Mốc 4.500 USD giờ trở thành vùng kháng cự mới
Sau khi bị xuyên thủng, vùng 4.500 USD hiện được xem là ngưỡng kháng cự quan trọng của vàng trong ngắn hạn. Theo phân tích kỹ thuật từ Kitco, phe mua cần đưa giá quay trở lại vùng 4.530-4.550 USD/ounce để lấy lại động lực tăng.
Nếu vượt được khu vực này, các mục tiêu tiếp theo sẽ là 4.600 USD rồi 4.715 USD. Ngược lại, phe bán đang hướng tới mục tiêu kéo giá xuống dưới 4.464 USD. Nếu vùng này bị phá vỡ, vàng có thể lùi sâu hơn về khu vực 4.370 USD rồi 4.350 USD.
Đối với bạc, vùng 75-76,63 USD hiện là kháng cự quan trọng. Trong khi đó, hỗ trợ gần nhất nằm tại 73,03 USD và tiếp theo là 72 USD.
Theo Kitco, hiện vẫn chưa xuất hiện tín hiệu rõ ràng cho thấy vàng đã tạo đáy. Thị trường đang theo dõi sát 4 yếu tố gồm diễn biến lợi suất trái phiếu Mỹ, sức mạnh của đồng USD, nguy cơ đình lạm và các thay đổi liên quan tới eo biển Hormuz.
Một số chuyên gia cho rằng nếu lợi suất trái phiếu hạ nhiệt và USD suy yếu, vàng có thể sớm phục hồi trở lại. Ngược lại, nếu lạm phát tiếp tục duy trì cao trong khi kinh tế Mỹ chưa suy yếu đáng kể, áp lực lên kim loại quý có thể còn kéo dài.
Ông Fawad Razaqzada, chuyên gia phân tích thị trường tại FOREX.com, nhận định môi trường đình lạm trong dài hạn vẫn là yếu tố có lợi cho vàng, dù trong ngắn hạn thị trường còn đối mặt nhiều lực cản.
Trong lúc đó, giới đầu tư vẫn đang quan sát từng biến động của thị trường trái phiếu và dầu mỏ, bởi đây được xem là 2 biến số lớn nhất chi phối xu hướng của vàng và bạc ở thời điểm hiện tại.
