Một nhóm nhà khoa học mới đây công bố dữ liệu cho thấy nồng độ testosterone trung bình ở nam giới có thể đã giảm đáng kể trong khoảng 50 năm qua.
Phát hiện này tiếp tục làm nóng cuộc tranh luận về sức khỏe sinh sản nam giới, vốn đã kéo dài sau hàng loạt báo cáo ghi nhận số lượng và chất lượng tinh trùng có xu hướng đi xuống.
Giáo sư Hagai Levine, chuyên gia dịch tễ học tại Israel, cho rằng mức giảm testosterone được ghi nhận là tín hiệu đáng lo ngại. Nhóm nghiên cứu của ông trước đó cũng công bố phân tích cho thấy số lượng tinh trùng trung bình trên toàn cầu giảm mạnh trong vài thập kỷ.
Tranh luận về sự suy giảm tinh trùng và testosterone
Giáo sư Allan Pacey, chuyên gia nam học tại Đại học Manchester, Anh, cho rằng tình trạng vô sinh nam là vấn đề thực tế nhưng chưa có đủ cơ sở để khẳng định số lượng tinh trùng của nam giới trên toàn cầu đang giảm đến mức báo động.
Kết quả trái chiều xuất phát một phần từ cách thu thập dữ liệu. Các nghiên cứu về tinh dịch thường được tiến hành ở những nhóm nam giới khác nhau, từ người hiến tinh trùng, người khám sức khỏe đến bệnh nhân tại các cơ sở điều trị vô sinh. Điều kiện xét nghiệm, thời gian kiêng xuất tinh và phương pháp phân tích cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Đối với testosterone, giới chuyên môn có sự đồng thuận lớn hơn rằng nồng độ hormone này chịu tác động rõ rệt từ tình trạng sức khỏe chuyển hóa.
Giáo sư Channa Jayasena, chuyên gia nội tiết sinh sản tại Đại học Imperial College London, nhận định sự gia tăng của béo phì và đái tháo đường có thể giải thích một phần đáng kể xu hướng testosterone giảm.
Mô mỡ có khả năng thúc đẩy quá trình chuyển testosterone thành estrogen. Lượng mỡ dư thừa cũng làm rối loạn tín hiệu hormone giữa não và tinh hoàn, từ đó ảnh hưởng đến khả năng sản xuất testosterone và tinh trùng.
Một số nghiên cứu ghi nhận chỉ số khối cơ thể tăng có liên quan đến nồng độ testosterone thấp hơn. Người thừa cân cũng có thể có nhiệt độ vùng bìu cao hơn, trong khi quá trình tạo tinh trùng cần môi trường thấp hơn nhiệt độ cơ thể vài độ.
Đái tháo đường còn liên quan đến rối loạn cương dương, tổn thương ADN tinh trùng và suy giảm chức năng nội tiết. Vì vậy, các chuyên gia cho rằng sức khỏe sinh sản nam giới không thể tách rời sức khỏe tim mạch, chuyển hóa và thể chất nói chung.
Các nghiên cứu chưa thống nhất về tác động của vi nhựa
Trong khoảng một thập kỷ qua, hàng nghìn nghiên cứu đã đánh giá ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đối với khả năng sinh sản nam giới.
Vi nhựa đã được phát hiện trong một số mẫu tinh dịch và mô sinh sản. Các thí nghiệm trên động vật cũng cho thấy một số hóa chất như PFAS, phthalate và bisphenol A có thể tác động đến hormone hoặc sự phát triển của hệ sinh sản.
Một số nghiên cứu trên người ghi nhận mối liên hệ giữa ô nhiễm không khí với thay đổi nhỏ trong ADN tinh trùng. Tuy nhiên, việc phát hiện một chất trong cơ thể không đồng nghĩa chất đó chắc chắn gây tổn thương hoặc dẫn đến vô sinh.
Giáo sư Rod Mitchell, chuyên gia nội tiết nhi khoa tại Đại học Edinburgh, cho biết một số nghiên cứu trên động vật từng cho kết quả đáng lo ngại nhưng không tái hiện được khi thử nghiệm trên mô tinh hoàn người trong điều kiện kiểm soát.
Trong các thí nghiệm của nhóm ông, việc tiếp xúc với một số chất làm dẻo phổ biến không gây ra thay đổi rõ rệt về nồng độ testosterone hoặc quá trình phát triển tinh hoàn.
Theo các nhà khoa học, những khác biệt này cho thấy cần thận trọng khi ngoại suy kết quả từ động vật sang con người. Liều hóa chất sử dụng trong phòng thí nghiệm cũng có thể cao hơn so với mức phơi nhiễm trong đời sống hằng ngày.
Vì vậy, mối liên hệ giữa ô nhiễm, vi nhựa và khả năng sinh sản nam giới vẫn chưa được xác định đầy đủ. Một số bằng chứng cho thấy nguy cơ có thể tồn tại, nhưng chưa đủ để đánh giá chính xác mức độ ảnh hưởng hoặc khẳng định đây là nguyên nhân chính của tình trạng vô sinh.
Dù vậy, Giáo sư Hagai Levine cho rằng nguyên tắc phòng ngừa vẫn cần được cân nhắc, bởi việc giảm ô nhiễm và kiểm soát béo phì mang lại lợi ích rõ ràng đối với sức khỏe cộng đồng, ngay cả khi tác động trực tiếp lên tinh trùng chưa được chứng minh hoàn toàn.
“Bạn không cần phải chờ đến khi có 90% bằng chứng mới hành động. Nếu tồn tại dù chỉ một khả năng nhỏ rằng những gì con người đang làm hôm nay có thể khiến việc sinh sản trở nên khó khăn hơn trong tương lai, đó vẫn là vấn đề cần được xem xét”, ông Levine nói.
Tự ý bổ sung testosterone tiềm ẩn nhiều rủi ro
Trong khi giới khoa học tiếp tục tranh luận, ngày càng nhiều nam giới tìm đến các xét nghiệm, thuốc và thực phẩm bổ sung được quảng cáo có khả năng tăng testosterone hoặc cải thiện chất lượng tinh trùng.
Các chuyên gia cảnh báo phần lớn sản phẩm được quảng cáo hỗ trợ sinh sản nam giới chưa có bằng chứng lâm sàng đầy đủ. Việc tự ý dùng testosterone dưới dạng gel hoặc tiêm đặc biệt đáng lo ngại đối với những người đang muốn có con.
Testosterone bổ sung từ bên ngoài có thể khiến não nhận tín hiệu rằng cơ thể đã có đủ hormone. Khi đó, quá trình sản xuất hormone nội sinh bị giảm xuống, kéo theo sự suy giảm hoặc ngừng sản xuất tinh trùng trong tinh hoàn.
Theo Giáo sư Jayasena, tinh hoàn cần nồng độ testosterone tại chỗ rất cao để duy trì quá trình sinh tinh. Nồng độ hormone trong máu tăng sau khi dùng thuốc không đồng nghĩa khả năng sinh sản sẽ được cải thiện.
Nam giới chỉ nên sử dụng liệu pháp thay thế testosterone khi được bác sĩ chẩn đoán thiếu hụt hormone dựa trên triệu chứng, xét nghiệm và đánh giá toàn diện. Người có kế hoạch sinh con cần thông báo rõ với bác sĩ trước khi điều trị.
Các chuyên gia cũng cho rằng việc thăm khám vô sinh nam hiện chưa được chú trọng. Tại nhiều cơ sở hỗ trợ sinh sản, người phụ nữ thường phải trải qua nhiều xét nghiệm trong khi người nam chỉ được phân tích tinh dịch cơ bản.
Một quy trình đánh giá phù hợp cần bao gồm khai thác bệnh sử, khám cơ quan sinh dục, phân tích tinh dịch và xét nghiệm hormone khi có chỉ định. Các nguyên nhân có thể điều trị như giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn nội tiết, nhiễm trùng hoặc tác dụng phụ của thuốc cần được phát hiện sớm.
Phân tích tinh dịch hiện vẫn chủ yếu dựa vào số lượng, hình dạng và khả năng vận động của tinh trùng. Khi chất lượng thấp, các phòng thí nghiệm có thể xử lý mẫu để chọn nhóm tinh trùng có khả năng di động tốt hơn phục vụ thụ tinh trong ống nghiệm hoặc tiêm tinh trùng vào bào tương trứng.
Các kỹ thuật mới như hệ thống vi lưu, đánh giá phân mảnh ADN và trí tuệ nhân tạo đang được nghiên cứu nhằm lựa chọn những tinh trùng khỏe mạnh hơn. Một số nhóm còn thử nghiệm tạo tế bào sinh dục từ tế bào gốc, nhưng các phương pháp này vẫn cần thêm thời gian để chứng minh tính an toàn và hiệu quả.
Nhiều chuyên gia thống nhất rằng vô sinh nam là vấn đề cần được quan tâm, nhưng chưa có bằng chứng cho thấy số lượng tinh trùng sẽ giảm về không trong vài thập kỷ tới.
Trong khi các nghiên cứu tiếp tục được thực hiện, nam giới được khuyến cáo duy trì cân nặng phù hợp, vận động thường xuyên, không hút thuốc, hạn chế đồ uống có cồn và tránh tự ý sử dụng hormone. Khi một cặp vợ chồng gặp khó khăn trong việc có con, cả hai cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Tại chương trình, Anh hùng Lao động Thái Hương, Chủ tịch Hội đồng Chiến lược Tập đoàn TH, thay mặt cộng đồng doanh nghiệp tư nhân phát biểu với thông điệp xuyên suốt: tăng trưởng kinh tế phải được xây dựng trên nền tảng sức khỏe và tầm vóc con người Việt Nam.
Lễ phát động được Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Trung ương tổ chức với sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành, địa phương và đông đảo đại diện cộng đồng doanh nghiệp trên cả nước.
Sự kiện nhằm triển khai các mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, khơi dậy tinh thần thi đua yêu nước, đổi mới sáng tạo và quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bền vững hai con số trong giai đoạn 2026-2030.
Mở đầu bài phát biểu, Anh hùng Lao động Thái Hương khẳng định bà đến với hội nghị không chỉ mang theo quyết tâm bứt phá các chỉ số của khối doanh nghiệp tư nhân mà còn mang theo "lời cam kết hành động của một doanh nghiệp trong ngành thực phẩm vì sức khỏe cộng đồng, vì tầm vóc Việt".
Theo bà Thái Hương, cộng đồng doanh nghiệp đang được truyền ngọn lửa niềm tin mạnh mẽ từ thông điệp mang tính lịch sử của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về "kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" cũng như định hướng chiến lược của Đại hội XIV của Đảng.
Nhắc lại chỉ đạo của người đứng đầu Đảng và Nhà nước về việc "đột phá mạnh mẽ hơn về thể chế phát triển, tháo gỡ điểm nghẽn, rào cản, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm", bà cho rằng điều sâu sắc hơn cả chính là tư tưởng xuyên suốt: Mục tiêu tối thượng của sự phát triển kinh tế phải là cuộc sống ấm no, tinh thần và sức khỏe của nhân dân.
"Tăng trưởng hai con số là mục tiêu chiến lược và được xây dựng trên một nền tảng thể chất bền vững của giống nòi. Khát vọng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chính là động lực để Tập đoàn TH nhận thức rõ: muốn vươn mình, dân tộc đó trước hết phải khỏe mạnh", bà nói.
Bày tỏ niềm tin vào chương trình hành động vĩ mô và tư duy nhân văn của Chính phủ, Nhà sáng lập TH cho rằng những cam kết mạnh mẽ trong việc tháo gỡ triệt để rào cản tài chính, khơi thông dòng vốn tín dụng và thúc đẩy tăng trưởng xanh chính là chiếc "la bàn" định hình bệ phóng vững chắc cho doanh nghiệp.
Đặc biệt, bà chia sẻ Quyết định số 973/QĐ-TTg về Chương trình Sức khỏe học đường mới ban hành là một quyết sách chiến lược, thể hiện tầm nhìn sâu sắc của Chính phủ đối với tương lai đất nước, đồng thời là "điểm tựa lớn nhất để khối kinh tế tư nhân dốc lòng phụng sự".
Từ nhiều năm nay, vấn đề dinh dưỡng học đường cũng là một trong những trăn trở lớn của Anh hùng Lao động Thái Hương. Bà nhiều lần nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng Luật Dinh dưỡng học đường nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về chăm sóc sức khỏe, nâng cao thể lực, tầm vóc người Việt từ gốc rễ. Theo bà, nếu tăng trưởng hai con số là mục tiêu của nền kinh tế thì một thế hệ khỏe mạnh, phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần chính là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu đó.
Chính vì vậy, trong bài phát biểu tại lễ phát động, khi nhắc đến Chương trình Sức khỏe học đường, bà Thái Hương xem đây là một điểm tựa quan trọng để khối kinh tế tư nhân tiếp tục đồng hành cùng Nhà nước trong hành trình chăm lo cho thế hệ tương lai của đất nước.
Từ nhiều năm nay, vấn đề dinh dưỡng học đường là một trong những trăn trở lớn của Anh hùng Lao động Thái Hương - Ảnh: DNCC
Từ câu chuyện tăng trưởng và sức khỏe quốc gia, bà Thái Hương nhắc lại hành trình khởi nguồn của TH.
Theo bà, Tập đoàn TH bắt đầu hành trình của mình từ một sự cố không mong muốn là vụ sữa nhiễm melamine gây nguy cơ chảy máu thận trẻ em tại Trung Quốc. Khi đó, Việt Nam chỉ có khoảng 8% sữa tươi, còn tới 92% là nhập sữa bột về pha lại.
"Trong bối cảnh đó, chúng tôi nỗ lực không phải để tối đa hóa lợi nhuận trước mắt mà để tạo dựng và dẫn dắt một cuộc cách mạng sữa tươi sạch tại Việt Nam", bà chia sẻ.
Động lực của hành trình ấy, theo bà xuất phát từ một triết lý mà TH luôn theo đuổi: "Việt Nam đủ điều kiện để làm một bếp ăn tử tế cho thế giới, nhưng trước hết chúng ta hãy làm một người nội trợ tử tế cho người Việt và làm một ly sữa tươi sạch bằng cả trái tim và tấm lòng của một người mẹ". Đến nay, hành trình của TH đã từng bước đơm hoa kết trái. Tỉ lệ sữa tươi đã đạt 60% tổng lượng sữa nước tiêu thụ trên thị trường.
Bà Thái Hương và TH đã hiện thực hóa khát vọng làm người nội trợ tử tế cho người Việt và làm ra ly sữa tươi sạch bằng cả trái tim và tấm lòng của một người mẹ - Ảnh: DNCC
Với tinh thần phụng sự không ngừng nghỉ, TH đã không dừng lại ở việc sản xuất thương mại mà còn phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế cùng các chuyên gia dinh dưỡng độc lập hàng đầu trong và ngoài nước để triển khai thành công ly sữa học đường.
Tiếp đó là "Mô hình điểm bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên" tại 10 tỉnh, thành phố đại diện cho 5 vùng sinh thái lớn trên cả nước.
Trong hơn một thập kỷ qua, TH đã xây dựng và vận hành theo chiến lược: "trí tuệ Việt + tài nguyên thiên nhiên Việt + công nghệ đầu cuối của thế giới", từ AI, blockchain đến chuyển đổi số, nhằm tạo ra những sản phẩm đạt năng suất lao động cao, chi phí giá thành hợp lý, chất lượng đạt chuẩn quốc tế ngay trên đồng đất Việt Nam.
Theo bà Thái Hương, con đường đó luôn được kế thừa và phát triển theo định hướng tăng trưởng xanh, triển khai các mô hình kinh tế xanh, kinh tế tri thức, kinh tế tuần hoàn trên nền tảng phát triển bền vững. TH liên tục đạt tăng trưởng hai con số trong hơn một thập kỷ qua.
TH triển khai các mô hình kinh tế xanh, kinh tế tri thức, kinh tế tuần hoàn trên nền tảng phát triển bền vững - Ảnh: DNCC
"Vì vậy, chúng tôi luôn được Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các tổ chức quốc tế ghi nhận và vinh danh bằng các danh hiệu và giải thưởng cao quý", bà nói.
Những ghi nhận ấy tiếp tục được nối dài trong thời gian gần đây. Cuối năm 2025, TH vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu tập thể Anh hùng Lao động vì những đóng góp nổi bật trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và phát triển bền vững.
Cũng trong năm 2025, Anh hùng Lao động Thái Hương được Tổng thống Vladimir Putin trực tiếp trao tặng Huân chương Hữu nghị của Nhà nước Liên bang Nga, vì những đóng góp nổi bật trong việc củng cố và phát triển quan hệ hợp tác Việt - Nga.
Khép lại bài phát biểu, Anh hùng Lao động Thái Hương nhìn nhận tăng trưởng hai con số là một áp lực khổng lồ nhưng cũng là mệnh lệnh bứt phá đòi hỏi các doanh nghiệp phải nhìn thẳng vào thực tiễn và dùng sự thích ứng linh hoạt để biến nội lực thành động lực phát triển.
"Cộng đồng doanh nghiệp chúng tôi tin tưởng sâu sắc rằng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và Chính phủ, khối kinh tế tư nhân sẽ thực sự đóng vai trò động lực quan trọng cùng khối doanh nghiệp Nhà nước tạo thành "hai cánh chim" mạnh mẽ cùng với sức mạnh chung sức đồng lòng của toàn xã hội để đưa đất nước bứt phá; và cũng cam kết đồng hành, dốc toàn lực để không chỉ đưa kinh tế bứt phá hai con số, mà còn xây dựng một thế hệ người Việt mới mạnh mẽ về thể chất, vững vàng về tinh thần, sẵn sàng cùng đất nước bước vào kỷ nguyên mới, giàu có và văn minh", bà khẳng định.
Ngày 2-4, ông Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho biết hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân năm 2026 với chủ đề "Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh", đơn vị triển khai chuỗi hoạt động chuyên môn và truyền thông nhằm lan tỏa thông điệp về phòng ngừa, tầm soát sớm và nâng cao ý thức chủ động bảo vệ sức khỏe trong cộng đồng.
Hiện nhiều bệnh lý ung thư có xu hướng gia tăng và vẫn còn được phát hiện ở giai đoạn muộn. Các giải pháp phòng bệnh từ sớm, tầm soát định kỳ và tiêm chủng vắc xin phòng ngừa ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh và nâng cao hiệu quả điều trị.
Cũng trong dịp này, bệnh viện sẽ đưa vào hoạt động Đơn vị Tiêm chủng, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong việc mở rộng các dịch vụ phòng ngừa ung thư bằng vắc xin.
Bệnh viện Ung bướu triển khai tuần lễ tiêm chủng vắc xin 0 đồng tại khu tiêm chủng của bệnh viện, dành 250 suất tiêm vắc xin cúm hoặc não mô cầu miễn phí cho bệnh nhân đang điều trị tại bệnh viện, diễn ra từ ngày 6 đến 10-4 hoặc đến khi đủ số lượng đăng ký.
Hoạt động nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của vắc xin trong phòng ngừa các bệnh lý liên quan đến ung thư.
Đồng thời, bệnh viện cũng tổ chức chương trình "Khám tầm soát ung thư 0 đồng" cho 50 người nhà người bệnh đang điều trị tại bệnh viện tại Phòng khám chuyên gia từ ngày 6 đến 8-4, mang đến cơ hội được khám và tư vấn tầm soát ung thư bởi đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm.
Ngoài ra, bệnh viện còn phối hợp tổ chức chương trình khám tầm soát ung thư miễn phí và trao tặng quà cho người dân TP.HCM, với 200 suất dành cho người dân phường Bà Rịa, 200 suất dành cho người dân phường Tam Long và 300 suất dành cho người dân phường Tăng Nhơn Phú. Người tham gia sẽ được khám, tư vấn sức khỏe và nhận hỗ trợ thiết thực.
Bé gái 22 tháng tuổi bị chó cắn mới đây phải nhập viện cấp cứu Bệnh viện hữu nghị Việt Đức (Hà Nội) trong trạng thái hoảng loạn, quấy khóc do đau đớn và chảy máu nhiều. Vùng mặt bệnh nhi có nhiều vết thương phức tạp do chó cắn.
Theo thông tin từ gia đình bệnh nhi, sự việc xảy ra tại nhà, khi trẻ cầm miếng thịt gà thì bị chó lao tới tranh giành.
Ngay khi tiếp nhận, các y bác sĩ đã khẩn trương kiểm soát tình trạng chảy máu cho bệnh nhi, làm sạch và sát khuẩn kỹ lưỡng toàn bộ vết thương.
Bệnh nhi được chỉ định phẫu thuật cấp cứu trong thời gian sớm nhất. Trong quá trình phẫu thuật, các tổ chức dập nát trên khuôn mặt bé được cắt lọc cẩn thận, vết thương được xử lý tối ưu nhằm phục hồi cả về chức năng và thẩm mỹ.
Sau khi được xử lý toàn diện các vết thương vùng mặt và kiểm soát nguy cơ nhiễm trùng, bệnh nhi được chỉ định tiêm huyết thanh và vắc xin phòng dại theo phác đồ.
"Khó khăn lớn nhất trong quá trình điều trị là bệnh nhi nhỏ tuổi, tinh thần hoảng loạn, đau nhiều, không hợp tác trong quá trình thăm khám, khiến việc đánh giá tổn thương và kiểm soát chảy máu gặp trở ngại", Th.S-BS Nguyễn Thị Hương Giang, Khoa Phẫu thuật Hàm mặt - tạo hình và thẩm mỹ, Bệnh viện hữu nghị Việt Đức, chia sẻ.
Bên cạnh đó, các nguy cơ tiềm ẩn như nhiễm trùng và đặc biệt là bệnh dại đặt ra thách thức với ê kíp cấp cứu yêu cầu phải can thiệp nhanh chóng, chính xác và toàn diện để đảm bảo an toàn cho bệnh nhi.
Hiện tình trạng bệnh nhi tiến triển tích cực: bé tỉnh táo, ổn định, không còn quấy khóc, tiếp tục được theo dõi, chăm sóc y tế.
Các bác sĩ lưu ý, tai nạn do súc vật cắn không chỉ gây tổn thương nghiêm trọng về thể chất mà còn để lại sang chấn tâm lý nặng nề cho trẻ nhỏ. Ở lứa tuổi như bệnh nhi trên, những tai nạn gây đau đớn, hoảng loạn có thể khiến trẻ sợ hãi kéo dài, ám ảnh khi nhìn thấy động vật, rối loạn giấc ngủ, giật mình, quấy khóc.
Để phòng ngừa các tai nạn tương tự, các gia đình cần đặc biệt lưu ý đến thói quen chăm sóc và nuôi thú cưng trong nhà. Trẻ em cần được giáo dục về hành vi an toàn với động vật, không nên để trẻ nhỏ chơi một mình với động vật, súc vật, kể cả đã nuôi lâu năm.
Các gia đình nuôi động vật, súc vật cần chủ động đưa đi tiêm phòng dại đầy đủ theo định kỳ, đồng thời có biện pháp quản lý như nhốt, rọ mõm, nhất là với gia đình có trẻ nhỏ hoặc khi đưa ra nơi công cộng.
