GS.TS.BS Huỳnh Văn Minh, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, cho biết tại lễ ký kết triển khai Chương trình tăng cường nhận thức và năng lực về truyền thông, điều trị và quản lý tăng huyết áp và đái tháo đường tại Việt Nam, giai đoạn 2026–2030, giữa Cục Quản lý Khám, Chữa bệnh và các đối tác, diễn ra chiều 3/7.
Theo GS Minh, tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ góp phần lớn nhất dẫn đến tử vong và gánh nặng bệnh tật toàn cầu. Tại Việt Nam, 25% dân số mắc bệnh tăng huyết áp, nhưng có đến một nửa số người bệnh không hề biết mình mắc bệnh. Trong số 50% còn lại biết bệnh, chỉ một nửa là điều trị đạt mục tiêu kiểm soát huyết áp.
Tăng huyết áp được coi là “kẻ giết người thầm lặng”, gây ra nhiều biến chứng tim mạch nguy hiểm.
Trong khi đó, đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa ngày càng phổ biến. GS.TS Trần Hữu Dàng, Chủ tịch Hội Nội tiết – Đái tháo đường Việt Nam, cho biết trong khoảng 7 triệu người Việt mắc đái tháo đường có 62% không biết mình mắc bệnh.
Đái tháo đường gây nhiều biến chứng nghiêm trọng ở tim, thận, tổn thương thần kinh…
Chuyên gia cảnh báo, tình trạng béo phì tác động bất lợi lên tất cả các vấn đề sức khỏe, làm giảm thời gian sống, gây ra nhiều bệnh lý mạn tính như: đái tháo đường, bệnh lý tim mạch, tăng lipid máu, hội chứng ngưng thở lúc ngủ, thoái hóa khớp, gan nhiễm mỡ…
Vì thế, việc kiểm soát béo phì và số đo vòng bụng rất có ý nghĩa trong việc phòng nguy cơ mắc đái tháo đường. “Không được để số đo vòng bụng vượt 80cm với nữ và 90cm với nam, sẽ giảm được nguy cơ mắc sớm đái tháo đường”, GS.TS Trần Hữu Dàng khuyến cáo.
Tại sự kiện, TS Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) đánh giá, bản ghi nhớ hợp tác là sáng kiến phù hợp với định hướng chiến lược của ngành y tế Việt Nam: quản lý sức khỏe theo vòng đời, tăng cường phát hiện sớm và nâng cao năng lực y tế cơ sở.
TS Nguyễn Trọng Khoa nhấn mạnh, quản lý bệnh mạn tính đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, liên tục, gắn kết thay đổi lối sống, tuân thủ điều trị và sự phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh, gia đình, nhân viên y tế và hệ thống y tế các cấp chuyên môn kỹ thuật.
Chương trình là bước cụ thể hóa các định hướng chiến lược nhằm giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng sống cho người dân, đồng thời củng cố năng lực y tế cơ sở và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý bệnh mạn tính.
Theo đó, chương trình hợp tác tập trung vào 4 trọng tâm.
Thứ nhất, chuẩn hóa chuyên môn: rà soát, cập nhật và ban hành hướng dẫn chuyên môn, quy trình lâm sàng và tiêu chuẩn chất lượng trong chẩn đoán, điều trị và quản lý tăng huyết áp, đái tháo đường; đảm bảo áp dụng thống nhất tại các cấp chuyên môn kỹ thuật, đặc biệt trọng tâm vào y tế cơ sở.
Thứ hai, nâng cao năng lực nhân lực y tế: tổ chức chương trình đào tạo, tập huấn liên tục cho lãnh đạo cơ sở y tế, bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên y tế; gắn kết đào tạo với thực tiễn lâm sàng và yêu cầu tăng cường năng lực toàn hệ thống để đáp ứng công tác quản lý bệnh mãn tính.
Thứ ba, đẩy mạnh truyền thông y tế, nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng, chống và quản lý bệnh mạn tính, kết hợp truyền thông trực tiếp, truyền thông số và sự tham gia của các tổ chức nghề nghiệp, đoàn thể, cộng đồng.
Thứ tư, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, telemedicine và hội chẩn từ xa cùng các công cụ hỗ trợ quyết định lâm sàng; đồng thời triển khai giám sát và nghiên cứu khoa học để đánh giá hiệu quả mô hình để làm cơ sở điều chỉnh, hoàn thiện và nhân rộng.
“Kết quả kỳ vọng đến năm 2030 sẽ có 50% người bệnh tăng huyết áp, người bệnh đái tháo đường được điều trị đạt mục tiêu”, TS Khoa nói.
Ngày 30/6, Khoa Hồi sức - Cấp cứu - Chống độc và Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận bệnh nhi Trần H.A. (15 tuổi, trú tại Ninh Bình) trong tình trạng sốc phản vệ độ III sau khi ăn hải sản.
Khi có dấu hiệu sốc phản vệ tại nhà, bệnh nhi đã được người thân có chuyên môn y tế tiêm adrenaline và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế, nhưng tình trạng của bệnh nhi vẫn diễn biến nặng, tụt huyết áp, toan chuyển hóa, chỉ số Lactate máu tăng tới 8 mmol/L, cảnh báo nguy cơ suy đa tạng nếu không được hồi sức tích cực kịp thời.
Ngay lập tức, các bác sĩ nhanh chóng triển khai phác đồ hồi sức phản vệ, duy trì adrenaline, bù dịch, lọc máu liên tục và điều chỉnh rối loạn toan kiềm. Chỉ sau vài giờ, tri giác bệnh nhân hồi phục hoàn toàn, huyết áp và nhịp tim trở về ổn định.
Trước đó, ngày 28/6, Khoa Hồi sức - Cấp cứu - Chống độc và Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình tiếp nhận bệnh nhân Phạm Văn T. (66 tuổi, trú tại Gia Viễn, Ninh Bình) trong tình trạng nguy kịch.
Bệnh nhân bị sốc phản vệ độ IV trên nền nhiễm khuẩn nặng sau khi sử dụng thuốc điều trị, dẫn đến hai lần ngừng tuần hoàn.
Sau hơn 30 phút hồi sinh tim phổi tại tuyến trước, ông được chuyển đến bệnh viện trong tình trạng hôn mê sâu, suy đa tạng, phải thở máy, trên nền nhiều bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, gout và từng hai lần thay khớp háng.
BSCKII Nguyễn Bá Cường, Khoa Hồi sức - Cấp cứu - Chống độc và Đột quỵ cho biết, ngay khi người bệnh nhập viện đã được hồi sức tích cực toàn diện bằng thở máy, lọc máu liên tục, sử dụng thuốc vận mạch, theo dõi huyết động xâm lấn và kiểm soát chặt chẽ tình trạng toan kiềm cũng như tổn thương đa cơ quan.
Sau nhiều giờ điều trị, huyết động bệnh nhân dần ổn định, tri giác cải thiện từ 8 lên 12 điểm theo thang điểm Glasgow, chức năng các cơ quan từng bước hồi phục và đặc biệt không ghi nhận tổn thương thần kinh nặng sau hai lần ngừng tim.
Theo BS Cường, trong hồi sức cấp cứu, đặc biệt với các trường hợp sốc phản vệ hoặc ngừng tuần hoàn, từng phút đều có ý nghĩa quyết định.
"Thành công của hai ca bệnh đến từ việc nhận diện đúng tình trạng, kích hoạt quy trình hồi sức ngay từ những phút đầu, đồng thời phối hợp đồng bộ giữa các chuyên khoa. Điều quan trọng nhất là không để mất 'thời gian vàng' trong điều trị", BS Cường nói.
Theo PGS.TS Đỗ Ngọc Sơn, Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bạch Mai, đây đều là những trường hợp có nguy cơ tử vong rất cao.
"Ngừng tuần hoàn kéo dài và sốc phản vệ nặng đều là những tình trạng cấp cứu tối khẩn cấp. Người bệnh chỉ có cơ hội sống khi được xử trí đúng ngay từ đầu và được hồi sức tích cực liên tục. Không chỉ cần trang thiết bị hiện đại, điều quan trọng hơn là đội ngũ bác sĩ phải có kinh nghiệm, làm chủ kỹ thuật và phối hợp nhịp nhàng trong từng quyết định chuyên môn", PGS Sơn thông tin.
Theo đó, mô hình hoạt động của Khoa Hồi sức - Cấp cứu - Chống độc và Đột quỵ tại Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình được xây dựng đồng bộ với cơ sở Hà Nội, dưới sự hỗ trợ thường xuyên của Trung tâm Hồi sức tích cực, Trung tâm Cấp cứu A9, Trung tâm Đột quỵ và Trung tâm Chống độc.
Điều này giúp người dân Ninh Bình và các tỉnh lân cận được tiếp cận ngay các kỹ thuật hồi sức chuyên sâu mà trước đây chỉ có ở tuyến cuối, giảm đáng kể thời gian chuyển viện và tăng cơ hội cứu sống người bệnh.
PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, trong hồi sức cấp cứu, đặc biệt đối với phản vệ nặng hay ngừng tuần hoàn, thời gian chính là sự sống.
Bên cạnh việc làm chủ kỹ thuật hồi sức đa cơ quan, sự phối hợp đồng bộ giữa các chuyên khoa, việc điều trị kỹ thuật cao tại địa phương giúp người bệnh được tiếp cận điều trị sớm nhất.
Ông cho biết, việc đưa Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình vào hoạt động không đơn thuần là mở rộng quy mô khám chữa bệnh mà còn hiện thực hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước và Bộ Y tế trong việc đưa y tế kỹ thuật cao đến gần người dân.
Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai thông tin thêm, chỉ sau vài ngày đi vào hoạt động, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình đón rất nhiều người bệnh.
"Theo thống kê ngày 30/6, tổng số khám ngoại trú là 3.500 trường hợp, 500 ca nội trú. Các bác sĩ làm việc tập trung cao độ vì số lượng bệnh nhân đến rất đông. Bệnh viện đảm bảo điều động luân phiên nhân sự chất lượng cao để đảm bảo chất lượng điều trị tốt nhất", PGS Cơ nói.
Ngoài hai ca cấp cứu sốc phản vệ nguy kịch, bệnh viện cũng mổ cấp cứu nhiều trường hợp nặng, cấp cứu nhồi máu cơ tim, can thiệp tim mạch, phối hợp sản - nhi điều trị trẻ sinh non...
Xuất tinh ngoài âm đạo là một biện pháp tránh thai truyền thống nhưng không an toàn bởi khả năng có thai ngoài ý muốn khá cao.
Bác sĩ Lê Duy Thảo, Khoa Nam học, Bệnh viện đa khoa Hồng Ngọc, cho biết một lần xuất tinh, tinh dịch của nam giới có thể chứa trung bình từ 40 đến 200 triệu tinh trùng. Sau khi tinh dịch được phóng thích vào âm đạo, tinh trùng di chuyển vào cổ tử cung và lên tử cung để thụ tinh nếu gặp trứng rụng trong ống dẫn trứng. Tinh trùng di chuyển vào các ống chỉ trong vòng vài phút sau khi xuất tinh.
Do đó, khi tinh dịch đi ra ngoài sau khi vừa phóng xuất nhưng vẫn ở trong âm đạo một vài phút thì khả năng mang thai vẫn rất cao. Ngoài ra, "chỉ cần một lượng nhỏ tinh dịch cũng có rất nhiều tinh trùng khỏe mạnh, có khả năng di chuyển nhanh chóng đến ống dẫn trứng, dẫn đến mang thai ngoài ý muốn", bác sĩ nói.
Nhiều nam giới cho rằng chưa xuất tinh thì không có tinh trùng. Tuy nhiên, dịch trước xuất tinh vẫn có thể chứa tinh trùng, vẫn có thể gây mang thai ngoài ý muốn. Ngay cả khi xuất tinh sát mép ngoài âm đạo, môi trường tại đây vẫn tạo điều kiện cho tinh trùng bơi ngược dòng vào trong.
Theo American College of Obstetricians and Gynecologists, trong điều kiện thực tế, khoảng 22 trên 100 người sẽ có thai trong một năm. Ngay cả khi dùng đúng cách, vẫn có khoảng 4 trên 100 trường hợp mang thai. Nghiên cứu của James Trussell cũng cho thấy tỷ lệ mang thai khoảng 20% trong năm đầu, cho thấy phương pháp này có độ rủi ro đáng kể.
Do đó, "phương pháp này không an toàn tuyệt đối nếu không muốn mang thai ngoài ý muốn", bác sĩ nói.
Xuất tinh ngoài không bảo vệ bạn khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục như HIV hay HPV. Nếu không dùng bao cao su, nguy cơ lây nhiễm vẫn tồn tại đầy đủ. Các vi khuẩn, virus lây qua đường tình dục như lậu, Chlamydia sẽ phá hoại nghiêm trọng hệ thống sinh sản của nam giới như gây viêm mào tinh, tắc ống dẫn tinh, có thể gây vô sinh, ảnh hưởng tới khả năng sinh sản sau này.
Đối với nữ giới, vi khuẩn có thể gây ra tình trạng viêm nhiễm ngược dòng từ âm đạo lên cổ tử cung rồi lan ra 2 vòi trứng, gây viêm tắc vòi trứng. Đây là một trong những nguyên nhân gây ra vô sinh ở nữ giới.
Nếu chưa sẵn sàng có em bé, bạn nên cân nhắc kết hợp hoặc chuyển sang các biện pháp tránh thai có độ tin cậy cao hơn như bao cao su, thuốc tránh thai hàng ngày, cấy que, đặt vòng. Sau quan hệ, bạn nên vệ sinh vùng kín sạch sẽ trước khi quan hệ, tránh các loại bệnh truyền nhiễm. Không nên sử dụng các dụng cụ hỗ trợ hoặc thực hiện các tư thế gây khó chịu, gây tổn thương cho cả hai người đặc biệt là nữ giới. Không thụt rửa âm đạo sau quan hệ.
Trong chương trình của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) năm 2025, bác sĩ Lu Xiao (Phó trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện số 2 Đại học Y Chiết Giang) cảnh báo miếng bọt biển rửa bát là nơi trú ngụ của vô số mầm bệnh. Cấu trúc nhiều lỗ rỗng giúp chúng dễ tích tụ thức ăn thừa và hơi ẩm. Người nội trợ thường dùng chung một miếng bọt biển lau thớt thái thịt sống, chảo dầu mỡ và bát đĩa, vô tình tạo môi trường lý tưởng cho vi sinh vật sinh sôi.
Tương tự, năm 2024, kỹ thuật viên trưởng Guo Wei (Bệnh viện Trung Sơn, Đại học Phục Đán) nhấn mạnh việc dùng một chiếc khăn cho nhiều mục đích như lau bàn, bếp và bát đĩa dễ gây nhiễm khuẩn chéo. Khăn tích tụ cặn canxi, dầu mỡ lâu ngày làm xơ cứng sợi vải và sinh ra hợp chất hydro sulfide bốc mùi hôi. Nhà nghiên cứu khuyên các gia đình phân loại khăn theo mục đích, giặt sạch, phơi khô sau khi dùng, luộc trong nước sôi để sát khuẩn và thay mới mỗi tháng.
Bên cạnh dụng cụ vệ sinh, thói quen bảo quản thức ăn cũng tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng. Bác sĩ Xiong Zhujuan (khoa Dinh dưỡng Lâm sàng, Bệnh viện Ung thư Tứ Xuyên) chỉ ra sai lầm khi người dân cắm điện nồi cơm liên tục để giữ ấm thực phẩm. Khi người dùng để thức ăn trong nồi quá 4 giờ, vi khuẩn sẽ bùng phát và sản sinh chất gây ung thư. Chế độ giữ ấm thường duy trì ở mức 60-70 độ C. Tuy nhiên, nhiệt độ bề mặt thức ăn tiếp xúc với không khí dễ giảm xuống dưới 60 độ C, rơi vào "vùng nguy hiểm" theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Lúc này, các tác nhân gây bệnh như tụ cầu vàng hay salmonella nhân đôi số lượng sau mỗi 20 phút.
Đáng lo ngại hơn, vi khuẩn chuyển hóa nitrat tự nhiên trong rau xanh thành nitrit. Khi vào dạ dày, nitrit kết hợp với sản phẩm phân hủy protein tạo thành nitrosamine, tác nhân nhóm 1 gây ung thư gan, dạ dày và thực quản. Bác sĩ Xiong lưu ý mọi người ăn hết thực phẩm trong vòng 4 giờ sau khi nấu hoặc cất ngay vào tủ lạnh.
Các vật dụng bằng tre, gỗ như đũa và thớt cũng là mầm mống gây bệnh nếu người dùng bỏ qua khâu thay mới định kỳ. Chuyên gia Han Hongwei (Trung tâm Đánh giá Rủi ro An toàn Thực phẩm Quốc gia Trung Quốc) cảnh báo đũa tre, gỗ ẩm ướt dễ sinh nấm mốc và sinh ra aflatoxin, loại độc tố cực mạnh gây ung thư gan. Đũa không khử trùng đúng cách còn chứa E. coli và tụ cầu vàng gây tiêu chảy, viêm dạ dày ruột cấp tính. Ông đề xuất người dân đổi đũa 3-6 tháng một lần.
Cùng quan điểm, chuyên gia dinh dưỡng Wang Lu cho biết thớt gỗ dùng lâu ngày xuất hiện nhiều vết xước, tạo khe hở cho bụi bẩn trú ngụ. Việc thái chung đồ sống và chín trên một chiếc thớt xước khiến E. coli, salmonella từ thịt sống lây lan sang thức ăn khác, gây ngộ độc. Mỗi gia đình nên dùng hai thớt riêng biệt và vứt bỏ ngay khi thớt mốc, nứt nẻ hoặc ra mùn gỗ.
Cuối cùng, dụng cụ nấu ăn trực tiếp như chảo chống dính cũng mang lại rủi ro khi xuống cấp. Nghiên cứu công bố năm 2022 trên tạp chí Science of the Total Environment tiết lộ chảo trầy xước giải phóng hàng triệu hạt nhựa vi sinh vào thức ăn. Nhà sản xuất thường phủ Teflon (polytetrafluoroethylene) thuộc nhóm "hóa chất vĩnh cửu" PFAS lên bề mặt chảo.
Khi ma sát với vật cứng, lớp màng này mài mòn tạo ra hạt nhựa siêu nhỏ (dưới 5 mm đến 1 micrometer), đi vào cơ thể người qua đường ăn uống và gần như không thể đào thải. Các nhà khoa học nhắc nhở người tiêu dùng ngừng sử dụng ngay chảo chống dính trầy xước và mua sản phẩm mới thay thế.