Đọc bài viết “Nghịch lý 8X: Cày cuốc để cha mẹ già ở nhà, gửi con đến trường”, tôi hiểu cảm giác mệt mỏi của những người đang ở độ tuổi ngoài 40.
Đúng là chúng tôi đang đứng giữa một khoảng giao thời rất đặc biệt: phía sau là cha mẹ đã già đi, phía trước là những đứa con đang lớn lên từng ngày. Có những lúc áp lực đến từ mọi phía khiến người ta cảm thấy mình như một chiếc bánh mì kẹp giữa hai thế hệ.
Nhưng nếu lùi lại một bước để nhìn rộng hơn, tôi không xem đó là một nghịch lý đáng buồn. Ngược lại, tôi nghĩ 8X chúng tôi là một trong những thế hệ may mắn nhất.
Bởi chúng tôi là thế hệ được sống trọn vẹn trong dư âm bình yên của thế kỷ trước, rồi cũng chính mình lại bước vào thế giới hiện đại đang thay đổi từng ngày của thế kỷ này.
Chúng tôi không chỉ chứng kiến sự thay đổi của xã hội. Chúng tôi đã thực sự sống trong cả hai thế giới ấy. Những ký ức tuổi thơ mà tiền cũng không mua lại được
Lứa 8X lớn lên trong một thời kỳ mà sự thiếu thốn vẫn còn hiện hữu, nhưng chính điều đó lại tạo nên những ký ức vô giá.
Đó là những buổi chiều chạy chơi ngoài đường đến khi trời tối mịt mới chịu về. Là tiếng gọi nhau í ới của đám trẻ hàng xóm. Là những trận đá bóng bằng trái banh nhựa ngoài sân đất, là những lần té trầy đầu gối rồi tự đứng dậy phủi bụi.
Đó là thời chưa có điện thoại thông minh để giữ trẻ con ngồi yên một chỗ. Không có YouTube, không có game online, không có những thế giới ảo kéo dài hàng giờ. Muốn chơi, chúng tôi phải bước ra ngoài, phải kết bạn, phải tự nghĩ ra trò chơi.
Chúng tôi từng biết cảm giác mất điện trong đêm, ngồi dưới ánh đèn dầu, nghe tiếng quạt nan phe phẩy trong cái nóng mùa hè. Từng thấy ông bà, cha mẹ chắt chiu từng đồng, từng hiểu rằng có những thứ không phải lúc nào muốn là có.
Những điều đó ngày xưa có thể được xem là bình thường, nhưng bây giờ lại trở thành một loại “đặc sản tuổi thơ” mà tiền cũng khó mua lại.
Có lần tôi đưa các con đi du lịch ra một vùng đảo còn ít ánh sáng đô thị. Khi màn đêm buông xuống, các con tôi nhìn lên bầu trời đầy sao mà tròn mắt kinh ngạc. Chúng thích thú như vừa khám phá một điều kỳ diệu.
Tôi vừa vui vừa chạnh lòng. Bởi với chúng tôi ngày xưa, một bầu trời đầy sao, tiếng côn trùng trong đêm, hình ảnh con trâu ngoài đồng hay đàn heo trong chuồng là những điều quá quen thuộc. Nhưng với những đứa trẻ sinh ra trong thành phố hiện đại, đó lại có thể là một trải nghiệm mới lạ.
Đó chính là sự may mắn của 8X: Chúng tôi có trong ký ức cả mùi đất sau cơn mưa, tiếng ve mùa hè, và cả những tiện nghi mà thế giới hiện đại mang lại.
Nhiều người nghĩ rằng khi bước qua tuổi 40, chúng tôi sẽ khó thích nghi với công nghệ. Nhưng thực tế, 8X lại có một lợi thế đặc biệt: Chúng tôi đã lớn lên cùng sự thay đổi của công nghệ.
Chúng tôi biết máy tính từ thời màn hình đen của DOS, khi muốn làm một việc phải gõ từng dòng lệnh. Biết cảm giác chờ một chiếc máy tính khởi động chậm chạp. Biết tiếng modem quay số “tít tít” mỗi lần kết nối Internet.
Chúng tôi từng lưu tài liệu bằng những chiếc đĩa mềm chỉ 1,44 MB. Một dung lượng mà ngày nay một bức ảnh chụp bằng điện thoại cũng có thể vượt qua. Muốn cài một trò chơi, đôi khi phải thay từng chiếc đĩa một.
Thế hệ sau nhìn biểu tượng “Save” trong Word, Excel có thể thấy nó rất quen thuộc nhưng ít ai biết đó chính là hình ảnh chiếc đĩa mềm của một thời đã qua.
Và có lẽ không gì gợi nhớ thanh xuân 8X hơn Yahoo! Messenger. Là những lần ngồi chờ một nick chat sáng đèn. Là cảm giác hồi hộp khi thấy ai đó online. Là tiếng “Buzz!” làm rung cả cửa sổ chat. Là những cuộc trò chuyện không quá nhanh, không quá ồn ào, nhưng lại có một sự chờ đợi và trân trọng rất riêng.
Chúng tôi là thế hệ đứng giữa hai thời đại: Đủ trẻ để học cái mới, nhưng đủ trải nghiệm để hiểu rằng công nghệ chỉ là công cụ.
Chúng tôi dùng mạng xã hội, nhưng không hoàn toàn sống vì mạng xã hội. Chúng tôi biết kết nối online, nhưng vẫn hiểu giá trị của một cuộc trò chuyện trực tiếp.
Tôi rất chia sẻ với những áp lực mà thế hệ trẻ ngày nay đang đối mặt. Xã hội phát triển nhanh hơn, nhưng cũng cạnh tranh hơn. Một tấm bằng đẹp, điểm số cao hay năng lực tốt chưa chắc đã đảm bảo một con đường sự nghiệp dễ dàng.
Nhìn những bạn trẻ có GPA (điểm trung bình học hành, thi cử) rất cao, tốt nghiệp loại giỏi nhưng vẫn loay hoay tìm hướng đi, tôi càng thấy 8X có một lợi thế mà đôi khi chúng tôi không nhận ra.
Ngày ấy, con đường có phần rõ ràng hơn: Học hành chăm chỉ, có bằng cấp, cố gắng tìm một công việc ổn định. Không phải mọi thứ đều dễ dàng, nhưng ít nhất cảm giác “có một con đường để đi” rõ ràng hơn.
Chúng tôi bước vào thị trường lao động đúng thời điểm nền kinh tế đang mở rộng mạnh mẽ. Nhiều cơ hội mới xuất hiện, nhiều ngành nghề mới hình thành.
Không thể phủ nhận rằng thời điểm cũng là một yếu tố quan trọng trong cuộc đời.
Lứa 8X đi làm trong giai đoạn mà khoảng cách giữa thu nhập và chi phí sở hữu những tài sản lớn như nhà cửa, xe cộ vẫn còn dễ chịu hơn hiện nay.
Tất nhiên, mua nhà thời đó cũng không hề đơn giản. Nhiều gia đình vẫn phải tích cóp từng năm, vay mượn, hy sinh nhiều thứ. Nhưng với một người có công việc ổn định, giấc mơ tạo dựng nền tảng tài chính vẫn là điều có thể nhìn thấy.
Trong khi đó, thế hệ sau đang phải đối mặt với một bài toán khó hơn: thu nhập tăng nhưng chi phí nhà ở, giáo dục, cuộc sống cũng tăng rất nhanh.
Vì vậy, 8X không chỉ may mắn vì chúng tôi cố gắng. Chúng tôi còn may mắn vì được sống đúng vào một giai đoạn có nhiều cơ hội chuyển mình.
Đúng, 8X đang ở giai đoạn bận rộn nhất của đời người. Chúng tôi chăm sóc cha mẹ già. Chúng tôi nuôi dạy con cái. Chúng tôi cố gắng giữ gìn gia đình và sự nghiệp.
Nhưng nhìn ở một góc khác, đó cũng là đặc quyền. Bởi chúng tôi còn có cha mẹ để yêu thương, còn có con cái để hy sinh, còn có ký ức để nhớ về và còn đủ sức khỏe để tiếp tục cố gắng.Chúng tôi là thế hệ bản lề, một chân đứng trong thế giới cũ với những giá trị giản dị, một chân bước vào thế giới mới đầy biến động.
Có thể chúng tôi không phải thế hệ giàu có nhất. Không phải thế hệ được sinh ra trong điều kiện thuận lợi nhất. Nhưng chúng tôi có một món quà rất đặc biệt: được hiểu quá khứ, thích nghi với hiện tại và làm chỗ dựa cho tương lai.
Vì vậy, tôi không gọi hành trình của 8X là một nghịch lý. Tôi gọi đó là may mắn.
Tôi và một người bạn vừa có cuộc tranh cãi khá gay gắt vì một đơn hàng giao muộn 5 phút. Sau khi nhận hàng đồ ăn đặt online, bạn tôi mở điện thoại, bấm đánh giá một sao cho shipper. Tôi khá bất ngờ vì hành động đó, nhưng bạn lại dứt khoát: "Phải làm vậy họ mới cải thiện chất lượng dịch vụ".
Tôi không đồng tình. Với tôi, 5 phút không phải vấn đề lớn, nhất là trong bối cảnh giao thông, thời tiết hay nhiều yếu tố khách quan khác. Quan trọng hơn, tôi nghĩ đến người giao hàng phía sau đơn đó. Một đánh giá một sao như vậy có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, thậm chí là cơ hội nhận đơn của họ trong tương lai.
Bạn tôi lại có lý lẽ riêng khi cho rằng "nếu ai cũng dễ dãi, bỏ qua những sai sót dù nhỏ, thì dịch vụ sẽ không thể tốt lên". Theo bạn, hệ thống đánh giá tồn tại chính là để phản ánh trải nghiệm thực tế của khách hàng, và việc chấm điểm thấp khi không hài lòng là điều bình thường.
Tất nhiên, nếu nhìn từ góc độ người tiêu dùng, đã trả tiền thì người mua có quyền đòi hỏi dịch vụ đúng cam kết, chính xác từng phút. Nhưng khi nhìn vấn đề từ góc độ tình người, sự thông cảm với một công việc vốn đã nhiều áp lực, tôi thấy không nên quá nặng tay và phũ phàng như vậy.
>> 'Mua 5 kg cua biển làm quà du lịch, nhận về 1,2 kg dây buộc'
Là khách hàng, tôi cũng từng khó chịu khi đơn hàng đến muộn, nhất là khi đang cần gấp. Nhưng nếu là người giao hàng, chỉ cần một vài đánh giá thấp liên tiếp, thu nhập có thể bị ảnh hưởng đáng kể, trong khi không phải lúc nào họ cũng kiểm soát được mọi yếu tố khách quan bên ngoài.
Hệ thống đánh giá là cần thiết để duy trì chất lượng dịch vụ. Nhưng cách chúng ta sử dụng nó cũng phản ánh thái độ với những người đứng ở phía sau mỗi đơn hàng. Một đánh giá một sao có thể là hợp lý trong những trường hợp nghiêm trọng: thái độ không tốt, giao sai, làm hỏng đồ. Nhưng với những sai lệch rất nhỏ, như chậm vài phút, liệu có cần thiết phải chấm điểm tối thiểu theo hướng tiêu cực như vậy?
Tôi vẫn nhớ ánh mắt hơi ngạc nhiên của bạn khi tôi nói: "Có thể cậu đúng về nguyên tắc, nhưng chưa chắc đã hợp tình". Và có lẽ, bạn nghĩ tôi sai khi đặt nặng yếu tố cảm thông mà bỏ qua tiêu chuẩn dịch vụ. Giữa quyền lợi của người dùng và sinh kế của người lao động, ranh giới đôi khi rất mong manh. Còn bạn, trong tình huống đó, bạn sẽ chọn cách nào? Đánh giá nghiêm khắc để giữ chuẩn dịch vụ, hay linh hoạt hơn để giữ lại một chút cảm thông?
Tôi từng có kế hoạch cho con đi du học từ nhiều năm nay. Tuy nhiên, hiện tại tôi bắt đầu phải nhìn nhận lại vấn đề này một cách thực tế hơn. Con tôi hè này sẽ vào lớp 12. Trước đây, tôi dự tính để con học đại học trong nước rồi sau đó sẽ hỗ trợ đi du học Thạc sĩ theo diện tự túc. Với điều kiện kinh tế của gia đình, nếu cho con du học ngay từ bậc đại học thì khá áp lực, nhưng nếu là học Thạc sĩ thì tôi vẫn có thể lo liệu được.
Tuy nhiên, điều khiến tôi băn khoăn không nằm ở tiền bạc, mà ở chính thái độ học tập của con. Con tôi học khá tốt, kết quả học tập không phải điều khiến cha mẹ phải lo lắng. Nhưng từ nhỏ đến nay, con luôn phải đợi cha mẹ nhắc nhở nhiều lần mới chịu ngồi vào bàn học. Đến hết lớp 11 rồi mà tình trạng đó vẫn không thay đổi nhiều. Tôi đầu tư không ít thời gian, công sức và tiền bạc cho việc học của con, nhưng điều làm tôi nản nhất là con thiếu tính tự giác và ý thức học tập.
Chính vì vậy, gần đây tôi bắt đầu nghĩ rằng nếu vài năm nữa con vẫn không thể tự trưởng thành, không hình thành được động lực học tập từ bên trong, có lẽ tôi sẽ không còn quyết tâm đầu tư cho con đi du học như dự định ban đầu nữa.
Tôi luôn cho rằng du học là một điều tốt. Không ai phủ nhận những lợi ích của việc được tiếp cận với một nền giáo dục tiên tiến hơn, được trải nghiệm môi trường sống mới và mở rộng tầm nhìn. Nhưng theo tôi, những điều đó chỉ thực sự phát huy giá trị với những người có ý chí và tinh thần tự lập. Nếu bản thân người học không có động lực vươn lên, không có khả năng tự quản lý cuộc sống và việc học của mình thì dù học ở đâu cũng khó đạt được thành công như mong muốn.
>> Tôi về nước làm lễ tân lương 8 triệu sau 5 năm du học
Suy nghĩ này của tôi cũng xuất phát từ những gì quan sát được trong chính gia đình mình. Tôi có hai người cháu, một là cháu ruột của tôi, một là cháu bên vợ. Cả hai đều học ngành Công nghệ thông tin tại Đại học Khoa học Tự nhiên TP HCM. Sau khi tốt nghiệp, cả hai đều làm việc cho các công ty nước ngoài.
Cháu bên vợ sau đó được công ty đưa ra nước ngoài làm việc. Còn cháu ruột của tôi, dù ban đầu cũng có cơ hội được cử đi công tác nước ngoài, nhưng vì không muốn xa chồng nên cháu chủ động tự tìm kiếm cơ hội khác. Cháu lên mạng tìm việc, tham gia phỏng vấn trực tuyến và cuối cùng được một công ty nước ngoài tuyển dụng để sang làm việc.
Nhìn vào những trường hợp đó, tôi thấy rằng người có năng lực và ý chí thì học trong nước vẫn có thể tìm được cơ hội phát triển quốc tế. Dĩ nhiên, những trường hợp như vậy không phải là số đông, nhưng nó cho thấy thành công không hoàn toàn phụ thuộc vào việc có đi du học hay không?
Ngược lại, tôi cũng biết những trường hợp đi du học nhưng sau đó không tìm được công việc phù hợp và phải trở về nước. Bởi vậy, theo tôi, học ở đâu cũng có người thành công và người không thành công. Du học không phải là tấm vé bảo đảm cho tương lai.
Tất nhiên, tôi vẫn nhìn nhận những lợi thế rất rõ của du học. Thứ nhất, muốn học tập và sinh sống ở nước ngoài thì ngoại ngữ phải tốt. Thứ hai, phần lớn nền giáo dục của các nước phát triển vẫn có nhiều điểm mạnh hơn so với trong nước. Thứ ba, du học giúp người trẻ mở rộng tư duy, tiếp xúc với những môi trường và cách làm việc khác nhau. Nhưng suy cho cùng, những lợi thế đó chỉ có ý nghĩa khi người học thực sự muốn học và muốn phát triển bản thân.
Với không ít gia đình hiện nay, mục tiêu của du học không chỉ là học tập mà còn là tìm kiếm cơ hội định cư lâu dài ở nước ngoài. Đó là lựa chọn riêng của mỗi người và tôi tôn trọng điều đó. Còn với bản thân tôi, điều kiện tiên quyết để đầu tư cho con đi du học không còn là chuyện tài chính nữa. Điều tôi quan tâm hơn là liệu con có đủ ý thức, đủ ý chí và đủ khả năng tự chịu trách nhiệm cho cuộc sống của mình hay không?
Nếu chưa có những điều đó, tôi nghĩ rằng dù học trong nước hay nước ngoài cũng khó đạt được kết quả như kỳ vọng. Và khi ấy, số tiền rất lớn bỏ ra cho việc du học có thể chưa chắc đã mang lại giá trị tương xứng.
Hôm nay tôi đọc được bài viết sẽ thí điểm chính sách về 'doanh nghiệp một người' tôi xin chia sẻ khó khăn của người chủ "doanh nghiệp một người" mà bản thân tôi đã trải qua dưới đây:
Cách đây một thời gian, tôi xin được giấy phép đăng ký kinh doanh đi khai báo với cơ quan thuế thì mẫu khai báo với thuế công ty phải có kế toán trưởng, mà tôi lập công ty chỉ có một mình (công ty một người) nên đành phải tuyển thêm một kế toán trưởng, đã có kế toán trưởng thì phải có kế toán viên nên đành phải tuyển thêm một kế toán viên vậy là công ty có ba người (cả tôi).
Vì điều kiện tài chính, hoạt động được ba tháng thì kế toán nghỉ việc và công ty chỉ còn một mình tôi (công ty một người).
Nhưng tôi không biết về kế toán, các tên gọi về chương, khoản, mã kế toán thực sự là ngoài sức của tôi để mình có thể tự kê khai thuế vì vậy "công ty một người" rơi vào bờ vực khủng hoảng không thể hoạt động bình thường.
Tôi đành gác doanh nghiệp một người lại và không quan tâm đến nó nữa. Sau đó, tôi có ý định vực dậy công ty trước kia mà tôi từng mở nhưng đi chạy vạy hỏi han nhiều đơn vị tư vấn luật và kê khai thuế họ đều khuyên nên lập doanh nghiệp mới dễ hơn.
Nếu vực dậy doanh nghiệp cũ sẽ có nguy cơ bị phạt số tiền lớn. 10 năm sau tôi tiếp tục xin giấy phép mở một công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, thời điểm này quy định thuế có mở hơn, khuyến khích doanh nghiệp thuê đơn vị khai báo thuế ngoài.
Do vậy sau khi có giấy phép kinh doanh tôi thuê dịch vụ khai báo kế toán. Do vậy công ty tôi là "doanh nghiệp một người" đúng nghĩa (chỉ có một mình tôi). Tuy nhiên vấn đề phát sinh ở chỗ đơn vị khai báo kế toán của tôi thu tiền trên phần trăm tổng giá trị của từng tờ hóa đơn giao dịch. Cụ thể thu 20% tổng giá trị trên từng tờ hóa đơn.
Cứ nghĩ đến điều này là tôi lại run bần bật, buộc tôi phải nâng giá sản phẩm của công ty nên biên độ lợi nhuận 30% trở nên công ty mới có lãi. Là giám đốc tôi tính biên độ lợi nhuận của công ty là 20% là phổ biến, thậm chí nhiều sản phẩm biên độ lợi nhuận chỉ 5% thôi. Thị trường có phải riêng một mình đâu, cạnh tranh với nhau từng phần trăm lợi nhuận.
Mặt khác mình làm được bao nhiêu thì lợi nhuận đổ vào cho đơn vị dịch vụ kế toán hết. Công ty hoạt động không hiệu quả nên đành gác "doanh nghiệp một người" lại.
Vậy là cả hai lần lập "doanh nghiệp một người" đều không thành công. Giờ tôi nghe tin thí điểm chính sách về "doanh nghiệp một người" tôi nghĩ phải có sự chung tay của cơ quan chức năng và các đơn vị công nghệ thông tin giải quyết sao được bài toán thực tế một cách kỹ lưỡng và cẩn thận nhất, làm sao "doanh nghiệp một người" cạnh tranh được với "doanh nghiệp nhiều người".
Doanh nghiệp một người không phải là không có mà thực tế có rất nhiều nhưng đa phần ngưng hoạt động hoặc chuyển khỏi địa chỉ đăng ký kinh doanh hoặc dỡ biển hiệu, ngưng hoạt động. Do vậy cần lắm có chính sách miễn phạt thuế để tạo điều kiện các doanh nghiệp này quay trở lại hoạt động. Khi đó hàng ngàn doanh nghiệp sẽ tái xuất hoạt động trở lại là tất yếu.
Tôi rất mong cơ quan chức năng và các công ty công nghệ thông tin đọc được bài viết này để tháo gỡ khó khăn cho "doanh nghiệp một người" như tôi.
