Cuộc đàm phán diễn ra vài ngày sau khi Washington và Tehran nhất trí về thỏa thuận ngừng bắn hai tuần do Pakistan làm trung gian, và vào thời điểm thỏa thuận ngừng bắn đó đang gặp căng thẳng do những cách hiểu khác nhau về các điều khoản ngừng chiến, trong khi Israel tăng cường oanh tạc Lebanon.
Nhà Trắng đã xác nhận các cuộc thảo luận chính thức sẽ bắt đầu vào sáng 11.4 theo giờ địa phương. Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran cho biết các cuộc đàm phán có thể kéo dài tới 15 ngày.
Khách sạn Serena ở Islamabad sẽ là nơi đón tiếp các phái đoàn. Nằm cạnh Bộ Ngoại giao trong Khu Đỏ của thủ đô Pakistan, nơi đặt các tòa nhà chính phủ và đại sứ quán quan trọng, khách sạn đã được trưng dụng và khách lưu trú được yêu cầu rời đi. Khách sạn này cũng dự kiến sẽ là địa điểm diễn ra các cuộc đàm phán.
Chính quyền đã tuyên bố ngày 9 và 10.4 là ngày nghỉ tại thủ đô Islamabad, ngoại trừ các dịch vụ thiết yếu như cảnh sát, bệnh viện và tiện ích công cộng. An ninh đã được thắt chặt trên khắp thành phố. Khu Đỏ đã bị phong tỏa, trong khi các điểm vào chính của Islamabad cũng đã đóng cửa.
Nhà Trắng xác nhận Phó tổng thống JD Vance sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ, cùng với đặc phái viên của Tổng thống Trump là Steve Witkoff và con rể Jared Kushner.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi dự kiến sẽ dẫn đầu phái đoàn Iran. Hiện chưa rõ liệu có đại diện nào từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tham dự cuộc đàm phán hay không. Ông Ghalibaf là cựu chỉ huy của IRGC. Tuy nhiên, các quan chức Pakistan cảnh báo rằng không có gì chắc chắn cho đến khi các phái đoàn thực sự đến nơi.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif dự kiến sẽ chính thức chủ trì các cuộc đàm phán và tổ chức các cuộc gặp sơ bộ riêng với cả hai bên vào ngày 10.4 hoặc sáng sớm 11.4, tùy thuộc vào thời điểm các phái đoàn đến, theo Al Jazeera.
Phó thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar, người đã tham gia vào hoạt động ngoại giao con thoi trong suốt cuộc xung đột, dự kiến sẽ làm trung gian cho các cuộc đàm phán chính thức vào ngày 11.4. Hiện vẫn chưa rõ liệu Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir có tham gia hay không.
Vào ngày 11.4, các phái đoàn của Mỹ và Iran dự kiến sẽ ngồi trong các phòng riêng biệt, và các quan chức Pakistan chuyển các thông điệp giữa họ.
Cả hai bên bước vào cuộc đàm phán với những khác biệt lớn. Đề xuất hòa bình 10 điểm của Iran kêu gọi Iran giám sát eo biển Hormuz, rút quân đội Mỹ khỏi Trung Đông và ngừng các hoạt động quân sự chống lại các nhóm vũ trang ủy nhiệm, cùng với các yêu cầu khác.
Mỹ chưa chính thức chấp nhận các điều khoản này, mặc dù Tổng thống Trump đã gọi kế hoạch 10 điểm là “khả thi”. Thay vào đó, Nhà Trắng tuyên bố Iran sẵn sàng từ bỏ kho uranium làm giàu của mình, một lập trường mà người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt mô tả là yêu cầu không thể thương lượng. Iran chưa thừa nhận rằng họ sẵn sàng từ bỏ uranium làm giàu.
Một mâu thuẫn riêng biệt tập trung vào Lebanon. Vụ ném bom của Israel vào nước láng giềng phía bắc, khiến hơn 200 người thiệt mạng hôm 8.4, là cuộc tấn công dữ dội nhất của Israel vào Lebanon kể từ khi bắt đầu cuộc chiến hiện tại.
Ngoại trưởng Iran Araghchi cảnh báo rằng Tehran có thể từ bỏ thỏa thuận ngừng bắn nếu các cuộc tấn công của Israel tiếp tục, nói rằng Mỹ phải lựa chọn giữa một thỏa thuận ngừng bắn hoặc tiếp tục chiến sự thông qua Israel. Ông dẫn lời tuyên bố của Thủ tướng Pakistan Sharif rằng thỏa thuận ngừng bắn bao gồm việc tạm dừng các cuộc tấn công trên khắp khu vực, trong đó có Lebanon.
Tuy nhiên, Phó tổng thống Mỹ Vance cho biết các điều khoản ngừng bắn không bao gồm Lebanon, giống lập trường mà Tổng thống Trump và Nhà Trắng đã đưa ra.
Ông Masood Khalid, cựu Đại sứ Pakistan tại Trung Quốc, bình luận với Al Jazeera rằng bầu không khí đã bị đầu độc ngay trước khi các cuộc đàm phán bắt đầu. “Việc Israel liên tục ném bom Lebanon nhằm mục đích tạo ra kịch bản khiến các bên càng cứng rắn hơn trong lập trường và làm đổ vỡ tiến trình. Ở giai đoạn này, chúng ta chỉ có thể lạc quan một cách thận trọng vì các cuộc đàm phán chắc chắn sẽ phức tạp và khó khăn và có thể cần phải kéo dài hơn thời hạn 15 ngày”, ông đánh giá.
Một thỏa thuận cuối cùng khó có thể đạt được trong ngắn hạn, do sự ngờ vực từ cả hai phía, theo nhận định của các nhà phân tích. Đặc biệt vấn đề giữa Israel với Lebanon sẽ là một điểm phải tính đến.
Bà Dania Thafer, Giám đốc điều hành của Diễn đàn Quốc tế vùng Vịnh, cho rằng việc Israel vắng mặt trong các cuộc đàm phán là một thách thức mang tính cấu trúc. “Israel là một bên tham chiến, và là bên có nhiều lợi ích nhất trong việc tiếp tục cuộc chiến này, cần phải tham gia vào quá trình đàm phán và giải quyết cuối cùng. Nếu không, họ luôn có thể lập luận rằng người Israel không đồng ý với các điều khoản của bất kỳ thỏa thuận nào”, bà nói.
“Một phần thỏa thuận giữa Mỹ và Iran về vấn đề hạt nhân và một loại thỏa thuận ngầm đa phương để mở eo biển Hormuz có thể khả thi, vì cả hai bên đều đang cho thấy dấu hiệu mệt mỏi và muốn tạm ngừng các hành động thù địch”, ông Masood Khalid, cựu Đại sứ Pakistan tại Trung Quốc nhận định.
“Các thỏa thuận ngừng bắn là một quá trình lặp đi lặp lại và mục tiêu đầu tiên là xây dựng lòng tin. Nếu Mỹ có thể kiềm chế Israel và khiến nước này ngừng tấn công Lebanon trong các cuộc đàm phán này, đó sẽ là một thành tựu đáng kể, và ông Trump có thể coi đó là một chiến thắng”, bà Sahar Khan, một nhà phân tích tại Mỹ, đánh giá.
"Các quốc gia châu Âu bị đổ lỗi là không hỗ trợ, nhưng làm sao có thể làm điều đó khi mà ngay từ đầu chúng tôi đã không được mời tham gia", Tổng thống Czech Petr Pavel nói hôm 2/5.
Sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran hồi cuối tháng 2, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần công kích các đồng minh trong NATO vì họ chỉ trích thay vì hỗ trợ hành động của Washington. Ông cũng đe dọa rút lực lượng đồn trú Mỹ khỏi Đức, Italy và Tây Ban Nha sau khi lãnh đạo các nước này lên tiếng phản đối xung đột.
Tổng thống Pavel cho rằng lãnh đạo Mỹ cần hiểu các đồng minh châu Âu "không phải kẻ thù", ngay cả khi tồn tại những bất đồng giữa các bên. "Chúng ta ở cùng một phe. Điều chúng tôi muốn là sự đối xử công bằng và tôi tin là nếu các nước châu Âu được tham gia ngay từ đầu, họ chắc chắn sẽ sẵn lòng góp sức hơn", ông cho hay.
Lãnh đạo Czech thêm rằng các nước châu Âu không được xem như đồng minh ngay từ đầu và sau đó bị đổ lỗi là "những kẻ hèn nhát" khiến họ thấy mình bị đối xử "không công bằng". "Chúng ta phải nói chuyện với nhau như những người bình đẳng, không phải như một bên phụ thuộc", ông nói.
Mỹ dường như đang quyết tâm gây sức ép với những đồng minh không ủng hộ nước này trong xung đột với Iran, cũng như không tham gia nỗ lực gỡ phong tỏa và tuần tra tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải biển huyết mạch của thế giới đang bị Tehran khóa chặt.
Reuters tuần trước dẫn lời một quan chức Mỹ giấu tên cho biết Lầu Năm Góc đã nghiên cứu phương án trừng phạt những đồng minh NATO bị coi là "thiếu hợp tác với Washington" trong chiến dịch Iran.
Các lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) tháng trước họp thượng đỉnh tại Cộng hòa Cyprus và thảo luận về điều khoản 42.7 vốn ít khi được nhắc tới. Điều khoản quy định các quốc gia thuộc EU có "nghĩa vụ viện trợ và hỗ trợ bằng mọi phương tiện trong khả năng của mình" nếu một nước thành viên bị chính phủ nước ngoài hay thực thể phi nhà nước tấn công.
Hôm qua 2.5, AP đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ đề xuất mới nhất của Iran nhằm chấm dứt chiến tranh giữa hai nước. Ông tuyên bố không hài lòng với đề xuất từ Tehran, đồng thời đổ lỗi cho sự lãnh đạo "rạn nứt" của Iran. Trước đó, Hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA đưa tin nước này đã chuyển kế hoạch cho các nhà hòa giải ở Pakistan vào tối 30.4.
Trong khi đó, Tổng thống Trump ngày 1.5 (theo giờ địa phương) gửi văn bản đến Quốc hội Mỹ cho rằng cuộc xung đột với Iran thực tế đã ngừng bắn từ ngày 7.4. Đây được xem là động thái nhằm né tránh quy định Quốc hội phải thông qua nếu cuộc chiến kéo dài quá 60 ngày.
Trả lời trang Axios cùng ngày 1.5, Tổng thống Trump cho rằng việc phong tỏa các cảng biển của Iran để ngăn chặn xuất khẩu hiệu quả hơn là dùng vũ lực tấn công nước này. Chủ nhân Nhà Trắng còn khẳng định các kho dự trữ và đường ống dẫn dầu của Iran "sắp phát nổ" vì Tehran không thể xuất khẩu dầu do phong tỏa. Ông Trump tuyên bố chỉ dừng phong tỏa cảng biển Iran khi Tehran từ bỏ chương trình hạt nhân.
Việc chặn nguồn xuất khẩu dầu thô của Tehran đang là chiến lược của Nhà Trắng nhằm làm kiệt quệ nền kinh tế của Iran. Liên quan chiến lược này, tờ The Wall Street Journal đưa tin Mỹ đang tăng cường nỗ lực cắt đứt huyết mạch tài chính quan trọng nhất của Iran là các giao dịch dầu mỏ bí mật với Trung Quốc. Cụ thể hơn, song song việc phong tỏa các cảng và chặn tàu chở dầu, Washington gần đây thực hiện các bước mới nhắm đến các nhà máy lọc dầu tư nhân, thường được gọi là các "ấm trà". Đây là các nhà máy lọc dầu nhỏ, tách biệt khỏi các tập đoàn dầu khí lớn của Trung Quốc, chuyên tiếp nhận hầu hết nguồn dầu xuất khẩu của Iran. Cách thức này giúp các tập đoàn dầu khí lớn của Trung Quốc né tránh nguy cơ bị trừng phạt vì các lệnh cấm vận nhằm vào Iran.
Để gây áp lực với nhóm "ấm trà", Bộ Tài chính Mỹ vừa áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với một đơn vị của Hengli Petrochemical, một nhà máy lọc dầu được cho đã mua hàng tỉ USD dầu mỏ của Iran, cùng với 40 công ty vận tải biển và tàu bị cáo buộc có liên quan đến hoạt động này. Đáp trả lại, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố các biện pháp trừng phạt đơn phương của Mỹ "không có cơ sở trong luật pháp quốc tế" và Bắc Kinh sẽ bảo vệ quyền và lợi ích của các công ty của nước này.
Mặc dù tập trung vào chiến lược bào mòn trên, nhưng Tổng thống Trump cũng không từ bỏ biện pháp quân sự. Axios dẫn một số nguồn tin tiết lộ Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã chuẩn bị kế hoạch cho một đợt tấn công "ngắn và mạnh" vào Iran với hy vọng phá vỡ bế tắc đàm phán.
Chuyên gia Mona Yacoubian, Giám đốc - Cố vấn cấp cao Chương trình Trung Đông của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), từ trước đã đánh giá: "Khi cuộc chiến chính thức với Iran kết thúc, Israel có thể hy vọng rằng Mỹ sẽ đồng ý xoay trục sang chiến lược "cắt cỏ" chống lại Iran bằng cách thực hiện các cuộc tấn công định kỳ để làm suy giảm khả năng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran và khiến nước này mất cân bằng".
Theo chuyên gia Mona Yacoubian, thực tế cho thấy hầu như không thể loại bỏ hoàn toàn năng lực UAV và tên lửa của Iran. Thay vì quay trở lại chiến tranh toàn diện, Mỹ và Israel có thể tiến hành các cuộc tấn công định kỳ để làm suy giảm năng lực Iran bất cứ khi nào nhận thấy Tehran tái thiết đáng kể kho vũ khí. Với cách thức này, Mỹ và đồng minh có thể kiểm soát mối đe dọa từ Iran, mà vẫn hạn chế các rủi ro chính trị nếu xung đột lớn với Iran. Đây là phương pháp mà giới chuyên gia quân sự Israel đã áp dụng với các lực lượng vũ trang Hamas ở Dải Gaza, Hezbollah ở Li Băng…
Tuy nhiên, chuyên gia Yacoubian cho rằng: "Iran không phải là Hamas. Đây là quốc gia lớn thứ hai ở Trung Đông với dân số hơn 90 triệu người; nước này hiện sở hữu 400 kg uranium được làm giàu cao và cũng đang kiểm soát eo biển Hormuz trên thực tế. Quan trọng nhất, Iran sẽ tiếp tục có đủ UAV và tên lửa để tái lập chiến lược phá vỡ mới của mình nếu họ cảm thấy bị đe dọa đáng kể". "Chiến lược "cắt cỏ" cũng sẽ không giải quyết được thách thức về tham vọng hạt nhân của Iran. Thay vào đó, theo đuổi chính sách tấn công từng đợt vào Iran sẽ tái khẳng định tham vọng của Tehran về khả năng răn đe lâu dài - có thể thông qua việc theo đuổi vũ khí hạt nhân", vị chuyên gia cảnh báo.
Thực tế, Press TV mới đây dẫn nguồn tin an ninh cấp cao của Iran tiết lộ việc phong tỏa hải quân của Mỹ "sẽ sớm được đáp trả bằng hành động thực tế và chưa từng có".
Việc thiếu nhân sự đã gây gián đoạn nghiêm trọng tại nhiều sân bay, do TSA là lực lượng làm nhiệm vụ soi chiếu an ninh. Theo Reuters, có nơi hành khách đã phải chờ hơn 4 giờ để được kiểm tra an ninh. Số nhân sự TSA nghỉ việc đến nay đã tăng hơn gấp đôi so với con số 460 người hồi cuối tháng 3.
Nghị sĩ hai đảng Dân chủ và Cộng hòa vẫn bất đồng trong vấn đề cấp ngân sách cho DHS, cơ quan quản lý các nhân viên TSA. Chủ tịch Hạ viện Mỹ Mike Johnson ngày 27.4 nói rằng dự luật ngân sách đã được Thượng viện thông qua sẽ cần sửa đổi để Hạ viện phê duyệt, báo hiệu tình trạng đóng cửa DHS sẽ kéo dài.
Bộ trưởng An ninh nội địa Markwayne Mullin cho hay Tổng thống Donald Trump đã dùng sắc lệnh sử dụng quỹ khẩn cấp để duy trì việc trả lương cho nhân viên, thế nhưng nguồn tiền này sẽ cạn kiệt vào đầu tháng 5 nếu quốc hội Mỹ chưa thể đồng thuận dự luật ngân sách.
Giới chuyên gia cảnh báo làn sóng nhân viên TSA nghỉ việc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến công tác an ninh cho vòng chung kết World Cup 2026 sẽ khai mạc vào tháng 6 tới, khi nhu cầu đi lại tăng mạnh và nhân viên mới phải mất ít nhất 4 tháng đào tạo. Tình hình nhân sự tại TSA càng thêm phức tạp khi hồi đầu tháng 4, ông Trump đã đề xuất cắt giảm gần 10.000 nhân viên và tư nhân hóa phần lớn hoạt động của cơ quan này.
