Tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) đưa tàu Orion, chở phi hành đoàn Artemis II, rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, lúc 5h35 ngày 2/4 (giờ Hà Nội). Chuyến bay làm nên lịch sử khi trở thành nhiệm vụ có người lái đầu tiên hướng tới Mặt Trăng kể từ nhiệm vụ Apollo 17 cách đây 54 năm.
Artemis II là cột mốc quan trọng trong chương trình Artemis, tạo bước đệm cho việc thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên bề mặt Mặt Trăng. Ngoài thử nghiệm công nghệ cho chương trình, chuyến bay kéo dài 10 ngày này còn thu thập dữ liệu về mức độ phơi nhiễm bức xạ, sức khỏe và khả năng hoạt động của con người ngoài quỹ đạo Trái Đất thấp, đồng thời quan sát Mặt Trăng từ góc nhìn hiếm.
Nghiên cứu về sức khỏe phi hành gia
Một thí nghiệm đáng chú ý trên tàu Orion là Phản ứng tương tự mô của phi hành gia ảo (AVATAR). Thí nghiệm sử dụng các “chip cơ quan” – mẫu mô nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, lớn tương đương chiếc USB, chứa tế bào người sống được chỉnh sửa để hoạt động giống như cơ quan thật.
AVATAR tập trung vào mô tủy xương nuôi cấy từ tế bào thu thập trong quá trình hiến máu trước chuyến bay của các phi hành gia. Tủy xương sản sinh ra tế bào miễn dịch và máu, đồng thời đặc biệt nhạy cảm với bức xạ, do đó là mục tiêu quan trọng để đánh giá rủi ro sức khỏe trong các nhiệm vụ ngoài Trái Đất.
Sau khi nhiệm vụ Artemis II kết thúc, các nhà nghiên cứu sẽ phân tích mẫu mô ở cấp độ phân tử để đánh giá cách hàng nghìn gene phản ứng với chuyến du hành vũ trụ. Để xác định xem chúng có thể dự đoán chính xác phản ứng của con người trước căng thẳng liên quan đến vũ trụ hay không, họ cũng sẽ so sánh kết quả với dữ liệu từ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) và với các mẫu sinh học thu thập từ phi hành đoàn trước và sau chuyến bay.
Nghiên cứu trước đây trên trạm ISS, vốn được từ trường Trái Đất che chắn một phần, cho thấy phi hành gia bị tiêu xương ngay cả trong chuyến bay ngắn. Các nghiên cứu tương tự có thể giúp định hướng chiến lược chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho phi hành gia trong những nhiệm vụ dài hạn sau này.
Thử nghiệm thích nghi trong không gian sâu
Một thí nghiệm quan trọng khác là ARCHeR, hướng đến tìm hiểu cách phi hành gia thích nghi với cuộc sống trong tàu Orion khép kín. Họ sẽ đeo thiết bị trên cổ tay để theo dõi mức độ căng thẳng, sự chuyển động, giấc ngủ và khả năng nhận thức. Nhóm nghiên cứu hy vọng dữ liệu thời gian thực sẽ giúp phân tích cách hoạt động hàng ngày, sự nghỉ ngơi và môi trường giới hạn ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe và khả năng làm việc nhóm ngoài không gian.
Một nghiên cứu khác sẽ tập trung vào hệ miễn dịch. Trong suốt nhiệm vụ, các phi hành gia sẽ thu thập mẫu nước bọt bằng cách thấm chúng lên giấy chuyên dụng lưu trữ trong những cuốn sổ nhỏ – phương pháp đơn giản và cần thiết vì tàu Orion không có tủ lạnh.
Khi so sánh với các mẫu thu thập trước và sau chuyến bay, dữ liệu về nước bọt và máu sẽ cho phép nhóm nghiên cứu theo dõi thay đổi miễn dịch liên quan đến tác nhân gây căng thẳng như bức xạ và sự cô lập. Họ cũng dự định theo dõi khả năng virus “ngủ đông”, bao gồm virus liên quan đến bệnh thủy đậu và zona thần kinh, tái hoạt động trong chuyến du hành vũ trụ – hiện tượng từng xảy ra trên trạm ISS.
Đo lường bức xạ mạnh
Khác với phi hành đoàn trên trạm ISS, Artemis II sẽ bay vượt khỏi từ quyển Trái Đất, tiếp xúc với bức xạ vũ trụ nhiều hơn đáng kể. Để theo dõi rủi ro này, họ sẽ mang máy đo liều lượng bức xạ cá nhân trong túi để theo dõi mức độ tiếp xúc theo thời gian thực. Cùng với 6 cảm biến bức xạ lắp đặt trên khoang chở người của tàu Orion, chúng có thể phát hiện sự gia tăng bức xạ đột ngột, ví dụ như trong bão Mặt Trời, và cảnh báo phi hành đoàn thực hiện biện pháp bảo vệ.
Dữ liệu từ các thiết bị trên cùng với phép đo từ một số vệ tinh nhỏ mà đối tác quốc tế cung cấp sẽ giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về cách bức xạ hoạt động bên trong Orion và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Góc nhìn hiếm về Mặt Trăng
Khi Orion bay vòng qua phía xa Mặt Trăng (phía luôn bị khuất khi nhìn từ Trái Đất), phi hành đoàn Artemis II có khoảng ba giờ để nghiên cứu địa hình mà chưa ai khảo sát kỹ hơn suốt 50 năm qua. Dù vậy, tầm nhìn của phi hành đoàn sẽ phụ thuộc vào đường bay của Orion cũng như góc chiếu của ánh sáng Mặt Trời.
Họ sẽ dựa vào kiến thức địa chất để chụp ảnh và mô tả các cấu trúc bề mặt hình thành từ những vụ va chạm và dòng dung nham cổ xưa. Một trong những mục tiêu hấp dẫn nhất là bồn trũng Orientale – vết tích va chạm khổng có niên đại 3,8 tỷ năm, rộng khoảng 960 km, đánh dấu ranh giới giữa phía gần và phía xa Mặt Trăng nhưng nằm ngoài tầm quan sát trong thời Apollo.
Phi hành đoàn Artemis II cũng có thể chứng kiến tia sáng lóe lên do thiên thạch lao xuống hoặc đám mây bụi mờ ảo lơ lửng phía trên đường chân trời của Mặt Trăng, vốn rất bí ẩn với con người. Những quan sát này được kỳ vọng giúp định hướng cho các nhiệm vụ Artemis tiếp theo, bao gồm cả kế hoạch đưa con người hạ cánh gần cực nam Mặt Trăng. Dữ liệu mới có thể ảnh hưởng đến địa điểm mà phi hành đoàn tương lai khám phá, mẫu vật cần thu thập cũng như việc xác định khu vực có giá trị khoa học cao.
Sau nhiều tháng chờ đợi kể từ khi Việt Nam thực hiện sắp xếp lại địa giới hành chính, Apple Maps cuối cùng cũng đã bắt đầu đồng bộ dữ liệu mới trên toàn hệ thống.
Động thái này không chỉ giúp người dùng tra cứu địa chỉ chính xác hơn, mà còn cho thấy Apple đang đầu tư nghiêm túc vào thị trường Việt Nam nhằm cải thiện trải nghiệm bản đồ trên hệ sinh thái iPhone, iPad và Mac.
Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ Online, từ ngày 29-4, nhiều người dùng Apple Maps tại Việt Nam ghi nhận ứng dụng đã hiển thị dữ liệu theo hệ thống địa giới hành chính mới. Các thay đổi được triển khai trực tiếp trên máy chủ và tự động cập nhật trên iOS, iPadOS, macOS cũng như nền tảng web mà không yêu cầu người dùng nâng cấp ứng dụng.
Theo đó Apple Maps đã chuyển sang cách hiển thị theo cơ cấu hành chính mới sau quá trình sáp nhập tỉnh thành tại Việt Nam. Tổng số tỉnh, thành phố được điều chỉnh từ 63 còn 34, trong khi số lượng xã phường giảm mạnh từ khoảng 10.000 xuống hơn 3.300 đơn vị.
Hệ thống hiện cho phép người dùng tìm kiếm bằng cả tên địa phương cũ lẫn mới. Tuy nhiên kết quả hiển thị cuối cùng sẽ ưu tiên theo địa giới hành chính mới. Ví dụ khi tìm kiếm một khu đô thị thuộc phường Trung Văn, quận Nam Từ Liêm trước đây, Apple Maps sẽ trả về vị trí tương ứng theo phường Đại Mỗ mới. Tương tự, các địa chỉ từng thuộc thành phố Nam Định cũ hiện sẽ được hiển thị theo tỉnh Ninh Bình sau sáp nhập.
Nhiều địa danh cũ không còn xuất hiện trực tiếp trên giao diện bản đồ, song dữ liệu vẫn được Apple lưu giữ để hỗ trợ tìm kiếm và liên thông thông tin. Khi người dùng nhập tên cũ, hệ thống vẫn có thể nhận diện và chuyển hướng sang địa danh mới tương ứng.
Không chỉ cập nhật tên địa phương và ranh giới hành chính, Apple còn tinh chỉnh cách hiển thị địa chỉ tại Việt Nam nhằm phù hợp hơn với đặc thù trong nước. Đây được xem là bước tiến quan trọng, bởi cấu trúc địa chỉ tại Việt Nam vốn phức tạp và thường xuyên thay đổi theo đơn vị hành chính.
Theo ghi nhận thực tế, nhiều địa điểm hiện đã hiển thị chính xác hơn trước. Quá trình cập nhật hiện vẫn đang được Apple triển khai theo từng giai đoạn và có thể cần thêm vài tuần để hoàn thiện trên toàn bộ thiết bị. Dù vậy, nhiều người dùng đánh giá Apple Maps đang xử lý dữ liệu mới ổn định và ít lỗi hơn so với Google Maps trong giai đoạn đầu chuyển đổi.
Trước đó Google Maps đã bắt đầu cập nhật dữ liệu hành chính mới tại Việt Nam từ tháng 3. Tuy nhiên một số khu vực ghi nhận tình trạng lẫn lộn giữa dữ liệu cũ và mới, gây khó khăn trong quá trình tìm kiếm địa chỉ.
Việc cập nhật địa giới hành chính lần này nằm trong chiến lược dài hạn của Apple nhằm nâng cấp hệ thống Apple Maps tại Việt Nam. Từ đầu năm 2024, hãng đã triển khai các phương tiện chuyên dụng để thu thập dữ liệu hình ảnh bản đồ tại nhiều khu vực trên cả nước.
Nguồn dữ liệu này sẽ phục vụ hàng loạt cải tiến lớn trong thời gian tới như nâng cao độ chính xác khi chỉ đường, cải thiện chất lượng ảnh vệ tinh, cập nhật giao thông theo thời gian thực và chuẩn bị triển khai tính năng Look Around, phiên bản tương tự Google Street View.
Những thay đổi cũng sẽ được đồng bộ trên các dịch vụ khác của Apple như CarPlay hay Find My, giúp toàn bộ hệ sinh thái hoạt động thống nhất hơn.
Dù hiện tại Apple Maps vẫn chưa phổ biến bằng Google Maps tại Việt Nam, việc chủ động xây dựng dữ liệu riêng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đối tác thứ ba cho thấy Apple đang muốn thu hẹp khoảng cách trong cuộc cạnh tranh bản đồ số.
Giới quan sát cho rằng việc Apple cập nhật địa giới hành chính mới không đơn thuần là thay đổi kỹ thuật, mà còn phản ánh chiến lược bản địa hóa mạnh mẽ hơn tại Việt Nam.
Trong bối cảnh người dùng ngày càng phụ thuộc vào bản đồ số cho di chuyển, giao hàng và định vị, khả năng hiển thị địa chỉ chính xác đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Việc hỗ trợ tìm kiếm bằng cả tên cũ và mới cũng giúp quá trình chuyển đổi diễn ra mượt mà hơn, hạn chế nhầm lẫn trong giai đoạn thay đổi dữ liệu hành chính.
Nếu tiếp tục hoàn thiện các tính năng như Look Around, giao thông thời gian thực và tối ưu chỉ đường, Apple Maps hoàn toàn có cơ hội trở thành lựa chọn cạnh tranh đáng chú ý đối với người dùng Việt Nam trong tương lai gần.
Theo một khảo sát mới đây của Trung tâm Nghiên cứu Pew - một tổ chức nghiên cứu độc lập uy tín tại Mỹ chuyên khảo sát dư luận và xu hướng xã hội, hơn một nửa học sinh Mỹ trong độ tuổi 13-17 cho biết đã sử dụng chatbot AI để trả lời câu hỏi và hỗ trợ việc học.
Khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew thực hiện với 1.458 học sinh Mỹ trong độ tuổi từ 13 đến 17, nhằm tìm hiểu cách các em sử dụng chatbot AI và đánh giá tác động của công nghệ này. Đây là nhóm tuổi đang trực tiếp chịu ảnh hưởng của các công cụ AI trong môi trường học đường.
Khảo sát cho thấy chatbot AI được sử dụng chủ yếu để hỗ trợ các hoạt động học tập như giải toán, tìm kiếm thông tin và nghiên cứu tài liệu.
Học sinh có xu hướng dùng AI nhiều hơn trong các môn yêu cầu xử lý logic hoặc tổng hợp kiến thức, trong khi việc chỉnh sửa bài viết cá nhân ít phụ thuộc vào công cụ này hơn.
Một số học sinh cho biết họ sử dụng AI để được hướng dẫn từng bước khi gặp bài khó, đặc biệt trong các môn như toán và hóa học.
Thay vì chỉ cung cấp đáp án, chatbot có thể đưa ra nhiều cách tiếp cận khác nhau, giúp người học hiểu vấn đề theo nhiều hướng.
Bên cạnh đó, AI cũng được sử dụng để tạo ý tưởng, hỗ trợ viết và hoàn thành bài tập nhanh hơn.
Tuy nhiên mức độ sử dụng AI không đồng đều giữa các học sinh. Bên cạnh những trường hợp dùng AI như một công cụ tham khảo, khảo sát cũng ghi nhận tình trạng học sinh phụ thuộc vào chatbot trong phần lớn bài tập.
Bài viết được Science News Explores dẫn lại cho thấy trong số này, khoảng 20%, tức là 1/5, học sinh thừa nhận họ lệ thuộc vào AI và dùng AI cho toàn bộ hoặc phần lớn bài tập. Đồng nghĩa AI đang trở thành một phần trong thói quen học tập của đại đa số học sinh.
Một điểm đáng chú ý khác là tình trạng gian lận học tập liên quan đến AI. Khoảng 60% học sinh được hỏi cho rằng việc sử dụng AI để gian lận diễn ra khá thường xuyên hoặc rất thường xuyên tại trường học.
Trong một số trường hợp, học sinh sử dụng chatbot để đưa ra câu trả lời hoặc quan điểm thay cho ý kiến cá nhân, thay vì tự suy nghĩ và lập luận.
Khảo sát cũng cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong mức độ sử dụng AI giữa các nhóm học sinh. Học sinh da đen và gốc Mỹ Latin có xu hướng sử dụng chatbot AI nhiều hơn so với học sinh da trắng.
Ngoài ra, yếu tố thu nhập gia đình cũng có ảnh hưởng đáng kể. Trong các gia đình có thu nhập dưới 30.000 USD mỗi năm, khoảng 1/5 học sinh cho biết họ sử dụng AI cho phần lớn hoặc toàn bộ bài tập. Tỉ lệ này cao gần gấp ba lần so với nhóm gia đình có thu nhập từ 75.000 USD trở lên.
Bên cạnh việc sử dụng AI cho học tập, khảo sát cũng ghi nhận sự khác biệt trong cách học sinh sử dụng chatbot cho các mục đích cá nhân. Chẳng hạn, tỉ lệ học sinh da đen sử dụng AI để tìm kiếm lời khuyên hoặc hỗ trợ cảm xúc cao hơn đáng kể so với học sinh da trắng .
Về nhận thức, phần lớn học sinh có cái nhìn tích cực đối với AI. Chỉ 15% học sinh cho rằng AI sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến bản thân, trong khi 26% lo ngại về tác động tiêu cực của AI đối với xã hội.
Những con số này cho thấy học sinh có xu hướng đánh giá AI là hữu ích trong phạm vi cá nhân, nhưng vẫn tồn tại những lo ngại nhất định về ảnh hưởng rộng hơn.
Người sẽ thay vị trí Tim Cook làm CEO Apple vào tháng 9 tới cho rằng AI sẽ mang lại "tiềm năng gần như không giới hạn" cho công ty, mở ra những khả năng mới cho các sản phẩm và dịch vụ của công ty. Tuy nhiên, ông Ternus cũng khẳng định Apple sẽ luôn giữ thiết kế làm trọng tâm và bảo vệ bản sắc cốt lõi của mình.
Ông Ternus sẽ chính thức đảm nhận vị trí CEO vào ngày 1.9.2026, trong khi Tim Cook sẽ chuyển sang vai trò chủ tịch điều hành. Dù Apple thường tỏ ra thận trọng trong việc áp dụng AI, Ternus đang thể hiện một thái độ lạc quan hơn về công nghệ này. Ông bày tỏ sự hào hứng khi đảm nhận vai trò lãnh đạo vào thời điểm hiện tại, coi đây là giai đoạn thú vị nhất trong sự nghiệp của mình tại Apple.
CEO tương lai của Apple sẽ tiếp quản một công ty đang được đánh giá cao về khả năng thực thi AI. Những nhận xét của ông được xem là tín hiệu ban đầu về định hướng mà ông muốn theo đuổi. Tuy nhiên, Ternus cũng nhấn mạnh Apple sẽ không thay đổi bản sắc của mình. Ông cam kết rằng các nỗ lực về quyền riêng tư, bảo mật và môi trường sẽ vẫn được duy trì và sứ mệnh của Apple sẽ không thay đổi dưới sự lãnh đạo của ông.
Ternus dường như muốn gửi đi thông điệp rằng Apple có thể đẩy mạnh ứng dụng AI mà không cần từ bỏ những giá trị cốt lõi đã tạo nên sự khác biệt của công ty trong ngành công nghệ. Đối với một thương hiệu đã khẳng định mình là nơi giao thoa giữa phần cứng, phần mềm, quyền riêng tư và thiết kế công nghiệp, sự đảm bảo này có ý nghĩa quan trọng không kém bất kỳ lời hứa nào về trí tuệ nhân tạo.
