Gan giúp chuyển hóa chất dinh dưỡng, khử độc, còn thận lọc chất thải, điều hòa huyết áp, cân bằng nước – điện giải. Tuy nhiên, chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, ít vận động, uống rượu bia hay mất ngủ kéo dài có thể khiến cả hai cơ quan này bị tổn thương theo thời gian.
Nhiều nghiên cứu và khuyến cáo từ các tổ chức y khoa cho thấy duy trì một số thói quen đơn giản mỗi ngày có thể giúp giảm gánh nặng cho gan và thận, đồng thời hạn chế nguy cơ gan nhiễm mỡ hay bệnh thận mạn.
Uống đủ nước
Nước giúp thận đào thải chất cặn, natri và độc tố qua nước tiểu, hỗ trợ gan trong quá trình chuyển hóa. Thiếu nước kéo dài có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận và khiến cơ thể mệt mỏi, tích tụ chất thải.
Theo khuyến nghị từ các bác sĩ trên Healthline, người trưởng thành nên duy trì khoảng 1,5-2 lít nước mỗi ngày, tùy mức độ vận động và thời tiết. Người thường xuyên vận động hoặc sống ở nơi nóng bức có thể cần nhiều hơn.
Tuy nhiên, không nên uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn vì có thể gây rối loạn điện giải. Nên chia đều lượng nước trong ngày, ưu tiên nước lọc thay vì nước ngọt hay đồ uống nhiều đường.
Ăn nhiều rau xanh, thực phẩm tươi
Rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ có lợi cho cả gan lẫn thận. Những thực phẩm này chứa chất chống oxy hóa, giúp giảm viêm và hạn chế tổn thương tế bào.
Theo WebMD, rau lá xanh như cải bó xôi, cải xoăn chứa nhiều chất chống oxy hóa, hỗ trợ gan xử lý độc tố hiệu quả hơn. Yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt cũng giúp kiểm soát cân nặng đồng thời giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Chế độ ăn nhiều thực phẩm tươi, ít natri còn giúp giảm áp lực lọc cho thận. Theo Healthline, nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, thịt xông khói, đồ hộp hay snack mặn vì chứa lượng muối cao, dễ làm tăng huyết áp, tổn thương thận về lâu dài.
Duy trì vận động
Tập thể dục không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn hỗ trợ ổn định huyết áp, đường huyết – hai yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới chức năng thận và gan. Duy trì hoạt động thể chất đều đặn có thể làm giảm nguy cơ bệnh thận mạn. Đi bộ nhanh, đạp xe, yoga hoặc bơi lội khoảng 30 phút mỗi ngày đều có ích.
Với gan, việc giữ tỷ lệ mỡ cơ thể ở mức hợp lý đặc biệt quan trọng. Theo Mayo Clinic, thừa cân và tích mỡ nội tạng làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD).
Kiểm soát đường huyết và huyết áp
Đái tháo đường và tăng huyết áp là hai nguyên nhân hàng đầu gây suy thận mạn. Đường huyết cao kéo dài có thể làm hỏng các mạch máu nhỏ trong thận, khiến khả năng lọc suy giảm theo thời gian.
Huyết áp cao cũng làm tổn thương hệ thống mạch máu nuôi thận và gan. Các chuyên gia khuyến cáo nên duy trì chế độ ăn ít đường bổ sung, hạn chế nước ngọt, đồ uống có đường để hỗ trợ kiểm soát đường huyết tốt hơn.
Kiểm tra huyết áp, đường huyết định kỳ, đặc biệt ở người sau 40 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh chuyển hóa, giúp phát hiện sớm nguy cơ tổn thương gan thận.
Hạn chế rượu bia, lạm dụng thuốc giảm đau
Gan là cơ quan trực tiếp xử lý cồn. Uống rượu bia thường xuyên khiến gan phải hoạt động quá mức, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, viêm gan và xơ gan. WebMD lưu ý không có mức tiêu thụ rượu nào được xem là hoàn toàn an toàn cho gan.
Lạm dụng thuốc giảm đau không kê đơn cũng có thể gây hại cho gan và thận nếu dùng kéo dài hoặc quá liều. Người dùng thuốc thường xuyên nên tham khảo ý kiến bác sĩ, tránh tự ý kết hợp nhiều loại thuốc hay thực phẩm chức năng.
Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng
Căng thẳng kéo dài có thể làm tăng hormone stress, ảnh hưởng tới huyết áp, đường huyết và chất lượng giấc ngủ, từ đó gián tiếp gây áp lực cho gan, thận.
Một giấc ngủ đủ và đều đặn giúp cơ thể phục hồi, ổn định chuyển hóa, giảm phản ứng viêm. Nên duy trì giờ ngủ cố định, hạn chế thức khuya, tránh sử dụng thiết bị điện tử sát giờ ngủ.
Ngoài ra, thiền, yoga, đi bộ nhẹ hoặc dành thời gian thư giãn ngoài trời cũng giúp cải thiện sức khỏe tổng thể và hỗ trợ chức năng các cơ quan nội tạng.
Trong đuối nước, điều cần làm sớm nhất là giúp trẻ có oxy trở lại. "5 nhịp thở vàng" để cứu trẻ đuối nước ra sao?
Trẻ biết bơi vẫn có thể đuối nước. Nhiều trường hợp đuối nước nếu được sơ cứu đúng ngay từ những phút đầu tiên, trẻ vẫn còn cơ hội sống.
Nhiều phụ huynh nghĩ rằng con đã học bơi thì sẽ an toàn. Nhưng bơi trong hồ bơi và bơi ở sông, ao, kênh rạch hay bơi biển là những chuyện rất khác nhau. Dưới lòng sông có thể có dòng chảy xiết, hố sâu, vùng nước xoáy hoặc khu vực sạt lở mà trẻ không nhận biết được.
Nước lạnh dễ gây chuột rút, đặc biệt khi trẻ hoảng loạn cố bơi ngược dòng để vào bờ sẽ nhanh chóng kiệt sức. Khi bị sặc nước và mất bình tĩnh, trẻ có thể chìm rất nhanh dù trước đó bơi khá giỏi.
Một sai lầm rất nguy hiểm hiện nay là nhiều người vẫn "xóc nước", vác ngược trẻ chạy vòng vòng với hy vọng nước trong phổi chảy ra ngoài. Thực tế cách làm này không đúng theo hướng dẫn hồi sức hiện nay. Phần nước chảy ra chủ yếu là từ dạ dày chứ không phải từ phổi.
Việc xóc nước còn làm tăng nguy cơ trào ngược dịch vào đường thở khiến trẻ ngạt nặng hơn. Quan trọng nhất, nó làm mất "thời gian vàng" để cấp cứu hô hấp. Não thiếu oxy kéo dài chỉ vài phút đã có thể tổn thương nặng nề.
Trong đuối nước, điều cần làm sớm nhất là giúp trẻ có oxy trở lại. Đầu tiên phải thổi ngạt. Theo CDC và Hiệp hội Tim mạch Mỹ, cấp cứu đuối nước mới nhất, cùng với phác đồ 5 nhịp thở của của Hội đồng Hồi sức châu Âu đã đưa kỹ thuật thổi ngạt trở lại vị trí ưu tiên hàng đầu khi cấp cứu đuối nước, thay vì lạm dụng phác đồ "chỉ ép tim" vốn chỉ dành cho người bị đột quỵ tim thông thường.
Khác với nhiều trường hợp ngừng tim ở người lớn do bệnh tim, đuối nước là tình trạng cơ thể bị thiếu oxy trước rồi tim mới ngừng đập sau. Vì vậy trong hồi sức đuối nước, việc thổi ngạt sớm đóng vai trò rất quan trọng.
Ngay khi đưa trẻ lên bờ, hãy nhanh chóng gọi người hỗ trợ gọi cấp cứu 115, đồng thời bắt đầu sơ cứu ngay tại chỗ.
Kỹ thuật thổi ngạt "5 nhịp thở vàng" ban đầu trong đuối nước cần làm đúng và bình tĩnh. Gồm bốn bước:
Bước 1: Đặt trẻ nằm ngửa trên nền cứng, đầu và thân mình nằm thẳng.
Người cấp cứu quỳ bên cạnh đầu trẻ. Nếu quần áo ướt quá dày che kín ngực thì có thể nhanh chóng nới lỏng để dễ quan sát lồng ngực.
Bước 2: Khai thông đường thở.
Một tay đặt lên trán trẻ rồi nhẹ nhàng ngửa đầu ra sau. Tay còn lại dùng hai ngón nâng cằm lên. Động tác này giúp lưỡi không tụt ra phía sau bít kín khí quản. Không nên gập cổ trẻ về phía trước vì sẽ làm đường thở hẹp lại.
Nếu nhìn thấy bùn đất, rong rêu, thức ăn hoặc đờm nhớt trong miệng thì nhanh chóng lấy ra bằng ngón tay quấn khăn sạch. Không cố móc sâu nếu không nhìn thấy dị vật vì có thể làm tắc nghẽn nặng hơn.
Bước 3: Thổi ngạt.
Với trẻ trên 1 tuổi: Một tay vẫn giữ trán để đầu hơi ngửa ra sau. Dùng ngón cái và ngón trỏ của tay đó bịt kín hai lỗ mũi trẻ. Người cấp cứu hít một hơi bình thường, không cần quá sâu. Áp kín miệng mình phủ trọn miệng trẻ để không bị rò hơi ra ngoài.
Với trẻ dưới 1 tuổi: Không cần bịt mũi riêng. Miệng người cấp cứu sẽ bao trùm cùng lúc cả mũi và miệng trẻ vì khuôn mặt trẻ còn nhỏ.
Cách thổi: Thổi chậm và đều trong khoảng 1 giây cho mỗi hơi. Không thổi quá mạnh. Mắt phải nhìn vào lồng ngực trẻ. Dấu hiệu quan trọng nhất cho thấy thổi đúng là lồng ngực trẻ nhô lên nhẹ nhàng theo hơi thổi.
Nếu lồng ngực không nhô lên: Bà con mình cần chỉnh lại tư thế ngửa đầu nâng cằm, kiểm tra miệng có dị vật không rồi thổi lại.
Sau mỗi hơi: Nhấc miệng ra, thả tay bịt mũi (nếu là trẻ lớn), để lồng ngực tự xẹp xuống rồi mới tiếp tục hơi kế tiếp.
Người cấp cứu lặp lại đủ năm lần thổi ngạt liên tục như vậy.
Điều cần tránh: Không xóc nước. Không ép bụng. Không thổi quá mạnh hoặc quá nhanh. Không mất thời gian tìm cách "làm nước chảy ra".
Chỉ cần thổi vừa đủ để lồng ngực nhô lên là đạt yêu cầu.
Sau năm nhịp thở đầu tiên: Nếu trẻ bắt đầu ho, tự thở hoặc cử động, tiếp tục theo dõi và nhanh chóng đưa đến bệnh viện.
Bước 4: Ép tim.
Nếu trẻ vẫn bất tỉnh, không tự thở, bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực theo chu kỳ 30 ép tim + 2 thổi ngạt và gọi 115 càng sớm càng tốt.
Điều quan trọng nhất trong cấp cứu đuối nước là oxy phải đưa đến não càng sớm càng tốt. Nhiều trường hợp chỉ nhờ vài hơi thở đúng cách trong những phút đầu mà trẻ có thể giữ lại được sự sống.
Cần kiên trì thực hiện liên tục cho đến khi nhân viên y tế đến nơi hoặc trẻ có dấu hiệu hồi phục.
Ngay cả khi trẻ đã tỉnh lại sau đuối nước, vẫn phải đưa đến cơ sở y tế để theo dõi vì có thể xuất hiện suy hô hấp hoặc phù phổi muộn sau đó.
Đây là phát hiện đáng chú ý trong nghiên cứu của các nhà khoa học Israel, được công bố mới đây trên tạp chí Scientific Reports.
Theo kết quả nghiên cứu, khói thuốc lá thụ động ngoài tác động đến phổi và đường hô hấp còn liên quan đến tình trạng giấc ngủ bị gián đoạn ở trẻ em.
Nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Ben-Gurion vùng Negev và Trung tâm Y khoa Đại học Soroka đã theo dõi 30 trẻ từ 1-12 tuổi, được đưa đến phòng thí nghiệm giấc ngủ vì nghi mắc rối loạn hô hấp khi ngủ.
Các em được kiểm tra sóng não, nhịp tim, nhịp thở, nồng độ oxy trong máu và chuyển động cơ thể trong suốt một đêm.
Sáng hôm sau, các nhà khoa học lấy mẫu nước tiểu để đo cotinine - chất được tạo ra khi cơ thể phân giải nicotine và là dấu hiệu đáng tin cậy giúp xác định một người có hít phải khói thuốc hay không.
Kết quả xét nghiệm cho thấy 46% trẻ có ít nhất một phụ huynh hút thuốc. Đáng chú ý, khoảng 60% phụ huynh hút thuốc vẫn khẳng định con mình không tiếp xúc với khói thuốc, cho thấy nhiều gia đình có thể đang đánh giá thấp mức độ phơi nhiễm của trẻ.
So với nhóm không phơi nhiễm, trẻ hít phải khói thuốc có chỉ số kích hoạt não bộ trong lúc ngủ cao hơn 67%.
Đây là những thời điểm hoạt động điện não đột ngột chuyển từ ngủ sâu sang ngủ nông hoặc trạng thái tỉnh táo trong thời gian ngắn, khiến giấc ngủ mất tính liên tục dù trẻ không nhất thiết mở mắt hay thức dậy hoàn toàn.
Nồng độ cotinine càng cao, tổng thời gian ngủ và hiệu suất giấc ngủ của trẻ càng giảm. Nói cách khác, mức phơi nhiễm khói thuốc càng lớn, trẻ càng khó duy trì một giấc ngủ sâu và liền mạch.
Điểm khiến nhóm nghiên cứu đặc biệt quan tâm là khói thuốc không liên quan rõ rệt đến số lần ngưng thở, giảm luồng khí hoặc tụt oxy trong máu.
Điều này cho thấy tình trạng ngủ chập chờn có thể xuất hiện độc lập với những tổn thương hô hấp thường được nhắc đến khi nói về khói thuốc thụ động.
Theo các tác giả, nicotine và những chất có trong khói thuốc có khả năng kích thích các hóa chất thần kinh liên quan đến sự tỉnh táo, đồng thời làm xáo trộn nhịp sinh học tự nhiên.
Tuy nhiên, do nghiên cứu có quy mô nhỏ và chỉ quan sát trẻ trong một đêm, các nhà khoa học cho rằng cần thêm những nghiên cứu dài hạn để xác định đầy đủ cơ chế tác động.
Giáo sư Ariel Tarasiuk, thành viên nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Y khoa Đại học Soroka, cho biết việc nhận diện khói thuốc là yếu tố thúc đẩy giấc ngủ bị phân mảnh sẽ giúp bác sĩ tư vấn cụ thể hơn cho các gia đình.
Theo ông, loại bỏ khói thuốc khỏi môi trường sống là một yếu tố hoàn toàn có thể thay đổi, qua đó hỗ trợ cải thiện giấc ngủ, khả năng phục hồi của não bộ và sức khỏe tổng thể của trẻ.
Nhóm nghiên cứu đề nghị bác sĩ nhi khoa chủ động hỏi về thói quen hút thuốc của cha mẹ và người chăm sóc, thay vì chỉ dựa vào các triệu chứng như ho, ngáy hoặc khó thở.
Thông tin được Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng cho biết ngày 20/5, khi thành phố vừa ban hành kế hoạch khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân theo chỉ đạo của Chính phủ.
Theo đó, TP HCM sẽ huy động toàn bộ hệ thống y tế tham gia, từ bệnh viện công lập, bệnh viện tư nhân, phòng khám đa khoa, trung tâm y tế cho đến trạm y tế phường, xã, đặc khu. Điều này đồng nghĩa người dân không cần tập trung vào một vài bệnh viện lớn mà có thể khám ngay ở nơi gần nhất, ngay ở tuyến y tế cơ sở gần nơi sinh sống. Các trạm y tế và trung tâm y tế địa phương sẽ không chỉ làm nhiệm vụ tiêm chủng hay quản lý dịch bệnh như trước mà còn trở thành nơi khám sức khỏe định kỳ, theo dõi nguy cơ bệnh mạn tính và nhắc tái khám.
Song song đó, các bệnh viện đa khoa sẽ tổ chức lại khoa khám bệnh, bố trí khu vực riêng dành cho khám sức khỏe và sàng lọc bệnh. Quy trình khám dự kiến tách biệt với luồng khám chữa bệnh thông thường nhằm tránh quá tải, đồng thời giúp người dân đi khám nhanh hơn. Tại đây, bác sĩ sẽ tập trung phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính hoặc yếu tố nguy cơ ngay ở giai đoạn đầu.
Để giảm áp lực cho bệnh viện đa khoa, các bệnh viện chuyên khoa cũng sẽ tham gia hỗ trợ nhân lực cho tuyến dưới. Người dân nếu có dấu hiệu bất thường trong quá trình khám sàng lọc có thể được bác sĩ chuyên khoa tim mạch, mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt, sản phụ khoa hay ung bướu tư vấn sâu hơn.
Ngành y tế TP HCM cũng dự kiến đưa dịch vụ đến gần người dân hơn thông qua các đội khám lưu động tại khu dân cư, nhà máy, xí nghiệp và trường học. Người lao động có thể được khám ngay tại nơi làm việc, học sinh - sinh viên khám tại trường, trong khi người cao tuổi hoặc nhóm nguy cơ cao được lồng ghép với các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Theo lãnh đạo ngành y tế, mục tiêu của chương trình không chỉ là khám miễn phí một lần, mà hướng đến việc giúp người dân hình thành thói quen khám sức khỏe định kỳ. Kết quả khám sẽ được cập nhật lên sổ sức khỏe điện tử tích hợp trên ứng dụng VNeID để người dân thuận tiện tra cứu, theo dõi sức khỏe và tái khám khi cần.
Dự kiến, toàn bộ lịch sử khám chữa bệnh và chỉ số sức khỏe của người dân TP HCM sẽ được tích hợp duy nhất trên Ứng dụng Công dân số TP HCM, giúp tra cứu nhanh, không cần mang sổ giấy hay cài nhiều app.
