Đề thi môn tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đang trở thành tâm điểm tranh luận khi nhận về nhiều ý kiến trái chiều từ dư luận.
Một số ý kiến cho rằng đề thi có độ khó vượt quá yêu cầu của một kỳ thi xét tốt nghiệp, xuất hiện nhiều từ vựng mang tính học thuật, trừu tượng, khiến thí sinh gặp áp lực lớn khi phải hoàn thành bài làm trong thời gian 50 phút. Thậm chí, không ít người nhận xét một số dạng câu hỏi có tính "đánh đố", hiếm khi dùng trong đời sống, với độ khó được cho là tiệm cận các bài thi đánh giá năng lực ngoại ngữ quốc tế như IELTS.
Ở chiều ngược lại, nhiều chuyên gia giáo dục đánh giá đề thi có tính phân hóa cao, góp phần sàng lọc năng lực thực chất của thí sinh. Theo quan điểm này, đề thi không chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức hay áp dụng mẹo làm bài, mà còn đòi hỏi năng lực đọc hiểu, suy luận và sử dụng ngôn ngữ trong ngữ cảnh, qua đó khuyến khích học sinh chuyển từ học thuộc sang học hiểu bản chất.
Còn tồn tại một số khái niệm trừu tượng
Theo cô Hoàng Xuân, giáo viên tiếng Anh tại Hệ thống giáo dục Tuyensinh247, đề thi môn tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 có độ khó tương đối cao so với yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Theo cô, điểm khó nhất nằm ở hai phần đọc hiểu và đọc điền khuyết thông tin, khi ngữ liệu xuất hiện nhiều từ vựng ở trình độ B2, C1 - những từ có mức độ học thuật cao và ít xuất hiện trong chương trình học phổ thông. Đáng chú ý, bài đọc hiểu 10 câu của mã đề 1101 còn chứa nhiều khái niệm mang tính trừu tượng như opportunity cost (chi phí cơ hội), net benefit (lợi ích ròng)... khiến không ít thí sinh gặp khó khăn trong quá trình đọc hiểu và xử lý thông tin.
"Nhìn chung, đây là đề thi có độ khó khá cao và khả năng phân hóa tốt", cô Hoàng Xuân nhận định.
Theo nữ giáo viên, phần đọc điền từ và đọc điền khuyết thông tin được đánh giá "dễ thở" hơn do chủ yếu kiểm tra những kiến thức nền tảng. Tuy nhiên, với những học sinh chưa nắm chắc ngữ pháp và từ vựng, đây vẫn là nhóm câu hỏi dễ mất điểm.
Trong khi đó, phần đọc hiểu có độ khó nhỉnh hơn so với đề thi năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thay đổi dạng câu hỏi và tăng số lượng câu hỏi yêu cầu suy luận. Điều này khiến nhiều thí sinh dù có nền tảng kiến thức vẫn gặp áp lực về thời gian và không kịp hoàn thành toàn bộ 40 câu hỏi trong thời gian làm bài.
Dựa trên mặt bằng đề thi, cô Hoàng Xuân dự đoán điểm trung bình môn tiếng Anh năm nay sẽ tăng nhẹ, dao động từ 5,8 đến 6,2 điểm, cao hơn mức 5,38 điểm của năm 2025.
Xét về cấu trúc, khoảng 70% số câu hỏi thuộc mức độ thông hiểu, 30% còn lại là các câu hỏi vận dụng và vận dụng cao. Ngữ liệu sử dụng tiếng Anh hiện đại, tự nhiên, không còn nặng về những cấu trúc ngữ pháp cũ hay mang tính đánh đố.
Đối với các câu hỏi từ vựng nâng cao trong bài đọc, cô cho biết những từ như instrumental (đóng vai trò quan trọng), relinquished (từ bỏ) hay indolent (lười biếng) đòi hỏi học sinh phải biết vận dụng kỹ năng suy luận ngữ nghĩa dựa trên ngữ cảnh (context clues), thay vì chỉ học thuộc nghĩa của từ một cách máy móc.
Đồng quan điểm, ThS Phan Huỳnh Thảo, từng là giảng viên thỉnh giảng tiếng Anh tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TPHCM), cho rằng điểm tích cực của đề thi là đánh giá được năng lực sử dụng ngôn ngữ thực chất của thí sinh, đặc biệt là khả năng đọc hiểu và suy luận trong ngữ cảnh, thay vì chỉ kiểm tra kỹ năng làm bài theo mẹo.
Theo ThS Thảo, với một kỳ thi có quy mô hàng trăm nghìn thí sinh trên cả nước, hình thức thi trắc nghiệm trên giấy vẫn là lựa chọn phù hợp. Cách tổ chức này bảo đảm tính khách quan, độ tin cậy và khả năng chấm thi đồng loạt - những yêu cầu rất khó đáp ứng nếu triển khai các bài thi nói hoặc viết trên diện rộng.
Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng bài thi trắc nghiệm chủ yếu đánh giá kỹ năng tiếp nhận ngôn ngữ, đặc biệt là kỹ năng đọc, trong khi các kỹ năng nghe, nói và viết khó có thể được kiểm tra đầy đủ trong cùng một bài thi.
"Vì vậy, sẽ chính xác hơn nếu xem đây là bài thi đánh giá rất tốt một thành tố của năng lực ngôn ngữ - đó là năng lực đọc hiểu - thay vì phản ánh toàn diện khả năng sử dụng tiếng Anh trong học tập và đời sống", ThS Phan Huỳnh Thảo nhận định.
Đề có tính phân hóa cao, “triệt tiêu” học mẹo
Theo ThS Phan Huỳnh Thảo, cảm giác "đề khó" của nhiều thí sinh là hoàn toàn dễ hiểu.
Với nhiều năm điều hành trung tâm luyện thi các chứng chỉ tiếng Anh như IELTS, TOEIC…, bà cho biết trong khảo thí có thể phân biệt hai dạng độ khó. Một là độ khó gắn với năng lực cần đánh giá (construct-relevant), đến từ vốn từ vựng nâng cao và các lập luận học thuật, buộc thí sinh phải đọc kỹ, hiểu sâu mới có thể làm bài. Hai là độ khó không gắn với năng lực cần đo (construct-irrelevant), xuất phát từ việc các phương án trả lời được thiết kế gần giống nhau, khiến thí sinh khó loại trừ đáp án. Đây là kỹ thuật quen thuộc trong trắc nghiệm nhằm tăng khả năng phân hóa.
Bà cho rằng cần đặt đề thi trong đúng bối cảnh của kỳ thi tốt nghiệp THPT, vốn thực hiện đồng thời hai mục tiêu là xét tốt nghiệp và làm căn cứ tuyển sinh đại học.
"Nhóm câu hỏi khó được thiết kế để phân loại thí sinh giỏi, không nhằm làm khó số đông; trong khi các câu hỏi ở mức cơ bản vẫn đủ để học sinh đạt ngưỡng tốt nghiệp. Vì vậy, tôi nghiêng về cách nói đề có độ phân hóa cao hơn là đề đánh đố", bà nhận định.
Trước ý kiến cho rằng ngữ liệu trong đề thi quá học thuật, ThS Phan Huỳnh Thảo cho rằng cần tách bạch giữa "phức tạp" và "thiếu thực tế". Theo bà, các đoạn đọc được trích từ sách và báo chí, phản ánh tiếng Anh học thuật và báo chí mà người bản ngữ sử dụng trong thực tế, chứ không phải ngôn ngữ được tạo ra để làm khó thí sinh.
Về thời gian làm bài, bà đánh giá 40 câu trong 50 phút là phù hợp với học sinh khá, giỏi. Tuy nhiên, với những nhóm học sinh khác, hai bài đọc dài cùng các câu hỏi suy luận có thể chiếm nhiều thời gian hơn dự tính. Do đó, kỹ năng phân bổ thời gian cũng quan trọng không kém việc nắm vững kiến thức.
Theo ThS Phan Huỳnh Thảo, có ba vấn đề cần được nhìn nhận thêm.
Thứ nhất, theo phương án thi tốt nghiệp THPT áp dụng từ năm 2025, tiếng Anh là môn tự chọn, không còn là môn thi bắt buộc. Vì vậy, nhóm thí sinh dự thi đã có sự tự chọn lọc, chủ yếu là những em có thế mạnh hoặc sử dụng điểm để xét tuyển đại học. Do đó, khi đánh giá độ khó của đề hay phân tích phổ điểm, cần đặt trong bối cảnh này thay vì so sánh trực tiếp với thời điểm tiếng Anh còn là môn bắt buộc. Riêng số lượng thí sinh dự thi năm 2026 cần chờ Bộ GD&ĐT công bố chính thức.
Thứ hai, việc đề thi ngày càng đề cao năng lực đọc hiểu học thuật là định hướng tích cực để nâng chuẩn. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm học sinh ở mọi vùng miền đều có đủ điều kiện và nguồn lực để rèn luyện năng lực đó. Theo bà, khi chuẩn được nâng lên thì cơ hội học tập cũng cần được mở rộng tương xứng, để việc "học thuật hóa" trở thành động lực nâng mặt bằng chung, thay vì vô tình tạo thêm khoảng cách giữa các nhóm học sinh.
Thứ ba, bà cho rằng đề thi có thể tạo ra "hiệu ứng dội ngược" (washback effect) đối với việc dạy và học. Khi muốn đạt điểm cao, học sinh buộc phải đọc hiểu thực chất, từ đó giáo viên và học sinh sẽ chuyển từ học mẹo sang học để hiểu.
"Nếu trong tương lai có thêm cơ chế đánh giá các kỹ năng nghe, nói, viết ở một khâu phù hợp, chúng ta sẽ có bức tranh đầy đủ hơn về năng lực ngôn ngữ, đúng với tinh thần “tiếng Anh là công cụ” mà chương trình mới hướng tới", bà nói.
Tin Gốc: Dân Trí
