“Oman sẽ phải biết cư xử giống như tất cả những nước khác. Bằng không, chúng ta sẽ phải thổi bay họ. Họ hiểu điều đó mà. Rồi họ sẽ ổn thôi”, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo hôm 27/5.
Nhà lãnh đạo Mỹ đưa ra lời đe dọa trên sau khi xuất hiện các báo cáo về cuộc đàm phán giữa Iran và Oman nhằm phối hợp thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Một quan chức trong khu vực cho biết, Tehran đang muốn thuyết phục Oman, một đồng minh của Mỹ, hỗ trợ một cơ chế nhằm thu phí từ các tàu bè đi qua eo biển.
Khi được hỏi liệu ông có chấp nhận một thỏa thuận ngắn hạn cho phép Iran và Oman kiểm soát tuyến đường thủy mang tính sống còn này hay không, ông Trump trả lời: ” Không. Eo biển này sẽ được mở cửa cho tất cả mọi người. Không ai có quyền kiểm soát nó cả. Chúng ta sẽ giám sát nó. Chúng ta sẽ canh chừng nó. Nhưng không một ai được phép kiểm soát. Đó là một phần trong tiến trình đàm phán hiện tại của chúng ta”.
Eo biển Hormuz là tuyến đường trung chuyển chiến lược đối với năng lượng toàn cầu, nhưng gần như đã bị phong tỏa kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran nổ ra hồi cuối tháng 2.
Vấn đề về cơ chế kiểm soát eo biển Hormuz đến nay tiếp tục là điểm nghẽn chính đối với các cuộc hòa đàm của Mỹ và Iran. Chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố, Hormuz sẽ được mở lại bằng cách này hoặc cách khác. Washington cũng tiếp tục gây sức ép với Tehran thông qua duy trì lệnh phong tỏa hàng hải với các cảng của Iran.
Truyền hình Iran hôm qua công bố nội dung dự thảo biên bản ghi nhớ với Mỹ gồm các điều khoản như Mỹ phải rút quân, dỡ bỏ phong tỏa và trao quyền kiểm soát Eo biển Hormuz cho Iran – Oman.
“Đổi lại, Iran cam kết sẽ khôi phục số lượng tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz trở lại mức trước xung đột trong vòng một tháng”, báo cáo cho biết.
Báo cáo nói thêm rằng khuôn khổ của thỏa thuận hiện vẫn chưa được hoàn tất, và Tehran sẽ không thực hiện bất kỳ bước đi nào nếu không có “sự xác minh rõ ràng”. Các cuộc đàm phán “đang diễn ra theo hình thức thảo luận qua lại, với việc cả hai bên cùng tinh chỉnh câu chữ trong văn bản dự thảo”.
Nếu đạt được một thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày, bản ghi nhớ này sẽ được thông qua dưới hình thức một nghị quyết mang tính ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, báo cáo cho biết.
Tuy nhiên, Nhà Trắng đã lên tiếng bác bỏ. Các nỗ lực của ông Trump trong những tuần gần đây nhằm đạt được một thỏa thuận hòa bình với Iran cho đến nay vẫn chưa mang lại kết quả. Trong cuộc họp hôm qua, ông cáo buộc Iran đang cố gắng trì hoãn thỏa thuận và “chờ xem ai kiên nhẫn hơn” cho đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tại Mỹ.
Trang tin Axios ngày 1/6 dẫn lời hai quan chức Mỹ và một nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu "mất trí" và "vô ơn", khi hai lãnh đạo điện đàm về Lebanon.
"Ông mất trí thật rồi. Không có tôi thì giờ ông đã vào tù. Tôi đang cứu ông đấy. Bây giờ ai cũng ghét ông và Israel vì chuyện này", người đứng đầu Nhà Trắng nói.
Theo nguồn tin, Tổng thống Trump đề cập việc ông nhiều lần công khai kêu gọi Tổng thống Israel Isaac Herzog ân xá cho Thủ tướng Netanyahu, người hiện đối mặt với phiên tòa kéo dài liên quan các cáo buộc tham nhũng.
Các quan chức Mỹ nói ông Trump hiểu rõ việc Hezbollah liên tục phóng hỏa lực vào Israel và Tel Aviv có quyền đáp trả. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cho rằng phản ứng quân sự của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) những ngày gần đây là quá mức cần thiết, gây tổn hại nỗ lực của Washington nhằm đạt thỏa thuận ngừng bắn lâu dài với Iran. Tehran đã đặt ra điều kiện thỏa thuận hòa bình phải đi kèm lệnh ngừng bắn tại Lebanon.
Một quan chức Mỹ cho biết ông Trump hoàn toàn áp đảo ông Netanyahu trong cuộc điện đàm. "Ông Bibi nói 'được rồi, được rồi, chỉ cần bảo đảm mọi việc được giải quyết ổn thỏa'", nguồn tin dẫn lời Thủ tướng Israel nói, sử dụng biệt danh của lãnh đạo này.
Nhà Trắng và văn phòng của Thủ tướng Netanyahu hiện chưa lên tiếng về thông tin này.
Israel và Hezbollah giao tranh từ tháng 10/2023, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ tháng 11/2024. Thủ tướng Netanyahu hôm 1/6 lệnh cho IDF tấn công các mục tiêu của Hezbollah tại quận Dahiyeh ở thủ đô Beirut.
Giới chức Iran, trong đó có Ngoại trưởng Abbas Araghchi, cáo buộc các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon vi phạm thỏa thuận ngừng bắn mà Washington và Tehran đã đạt được ngày 8/4.
"Thỏa thuận ngừng bắn giữa Iran và Mỹ rõ ràng có hiệu lực trên mọi mặt trận, kể cả ở Lebanon. Vi phạm trên một mặt trận đồng nghĩa vi phạm trên mọi mặt trận. Mỹ và Israel phải chịu trách nhiệm hậu quả", ông Araghchi đăng trên X.
Sau cuộc điện đàm với ông Netanyahu, ông Trump tuyên bố binh sĩ Israel sẽ không tiến đến Beirut.
"Tôi đã đề nghị không tiến hành cuộc tập kích quy mô lớn vào Beirut và ông ấy đã lệnh cho quân đội quay lại. Cảm ơn Bibi! Tôi cũng trao đổi với các đại diện của lãnh đạo Hezbollah và họ đã đồng ý ngừng tấn công Israel cũng như binh sĩ của nước này. Tương tự, Israel đồng ý ngừng khai hỏa vào Hezbollah. Hãy xem điều đó kéo dài bao lâu, hy vọng là mãi mãi", ông Trump cho hay.
Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu viết trên X ông đã nói với Tổng thống Trump rằng "nếu Hezbollah không ngừng tấn công các thành phố và người dân của chúng tôi, Israel sẽ tấn công các mục tiêu ở Beirut". Lãnh đạo Israel đồng thời nhấn mạnh IDF sẽ tiếp tục "hoạt động theo kế hoạch" ở miền nam Lebanon.
Theo cơ chế miễn trừ được công bố trên trang web của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ hôm 17/4, Washington cho phép các bên liên quan bán, vận chuyển hoặc dỡ hàng đối với dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ có nguồn gốc từ Nga đến ngày 16/5.
Điều này đồng nghĩa dầu Nga được Mỹ miễn trừng phạt trong vòng một tháng. Tuy nhiên, cơ chế này chỉ được áp dụng với các lô hàng đã được chuyển lên tàu trước ngày 17/4.
Giấy phép mới có hiệu lực thay thế giấy phép tương tự được ban hành ngày 19/3, vốn đã hết hạn hôm 11/4, nhằm kiểm soát giá năng lượng toàn cầu vốn đã tăng mạnh trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran ở Trung Đông.
Động thái của chính quyền Tổng thống Donald Trump diễn ra hai ngày sau khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố Washington sẽ không gia hạn cơ chế miễn trừ, trong đó cho phép các nước mua dầu Nga mà không phải đối mặt lệnh trừng phạt của Mỹ.
Kirill Dmitriev, đặc phái viên của Tổng thống Nga, cho biết cơ chế miễn trừ đầu tiên có thể giải phóng 100 triệu thùng dầu thô của Nga, tương đương gần một ngày sản lượng toàn cầu.
Việc tạm nới lỏng lệnh trừng phạt có thể giúp tăng nguồn cung dầu trên thế giới trong ngắn hạn, nhưng vẫn chưa ngăn được giá dầu tăng vọt do eo biển Hormuz bị đóng cửa một phần.
Các cơ chế miễn trừ này cũng có thể làm phức tạp thêm nỗ lực của phương Tây trong việc cắt giảm nguồn thu từ dầu của Nga cho cuộc chiến ở Ukraine, đồng thời khiến Mỹ bất đồng với các đồng minh. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng đây không phải thời điểm để nới lỏng lệnh trừng phạt với dầu Nga.
Iran hôm 17/4 thông báo mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với vận chuyển năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, dữ liệu của trang theo dõi hàng hải dân sự Marine Traffic cho thấy nhiều tàu hàng chưa sẵn sàng đi qua eo biển Hormuz sau khi Iran mở cửa, dường như do lo ngại thủy lôi và thiếu hướng dẫn an toàn.
"Nếu chúng tôi không nhận được câu trả lời đúng đắn, mọi thứ sẽ chuyển biến rất nhanh. Chúng tôi đã sẵn sàng hành động", Tổng thống Donald Trump ngày 20/5 trả lời báo giới tại căn cứ hỗn hợp Andrews, gần thủ đô Washington. "Đàm phán đang ở ranh giới mong manh, hãy tin tôi".
Tổng thống Trump cho biết các bên sẽ tiết kiệm "rất nhiều thời gian, năng lượng và sinh mạng" nếu như Iran đạt thỏa thuận. Ông cho rằng kịch bản này "có thể xảy ra rất nhanh hoặc trong vài ngày".
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cùng ngày cho biết Tehran "đã tiếp nhận và đang xem xét các quan điểm của phía Mỹ". Ông nhắc lại các yêu cầu từ Iran như giải phóng các tài sản bị đóng băng và chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng biển nước này.
Trước đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng đoàn đàm phán của Tehran, cáo buộc Mỹ đang tìm cách khơi lại chiến tranh sau khi ông Trump đe dọa sẽ tiến hành các cuộc tấn công mới nếu hai bên không đạt được một thỏa thuận.
Ông Ghalibaf cảnh báo sẽ có "phản ứng mạnh mẽ", trong khi Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) tuyên bố bất kỳ cuộc xung đột tái diễn nào cũng sẽ lan rộng vượt ra ngoài phạm vi Trung Đông.
Mỹ và Iran ngày 8/4 bắt đầu ngừng bắn để đàm phán tìm lối thoát ngoại giao cho cuộc xung đột bùng phát từ cuối tháng 2. Nỗ lực này đến nay chưa đạt đột phá, trong khi hai bên tiếp tục công kích lẫn nhau. Ông Trump nhiều lần dọa nối lại chiến dịch, giới chức Iran đưa ra cảnh báo leo thang tương ứng.
Ông chủ Nhà Trắng ngày 19/5 nói ông chỉ còn "một giờ nữa" là ra quyết định nối lại chiến dịch tập kích Iran, song đã hoãn lại mệnh lệnh đó. Ông đề cập tuyên bố được đưa ra trước đó một ngày, khi thông báo đã hoãn kế hoạch tấn công Iran do nhận được đề nghị từ các nước vùng Vịnh.
