Ngày 1-4, báo The Telegraph đăng bài phỏng vấn độc quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ngay từ đầu bài phỏng vấn, ông Trump đã chê NATO là “con hổ giấy” và khẳng định ông đang nghiêm túc cân nhắc việc rút Mỹ khỏi NATO.
Cụ thể, khi được phóng viên hỏi liệu những diễn biến tại Trung Đông có khiến ông cân nhắc lại tư cách thành viên của Mỹ tại NATO, ông Trump khẳng định: “Ồ đúng rồi, tôi cho rằng chuyện đó đã không còn dừng ở mức cân nhắc lại. Tôi chưa bao giờ tin vào NATO. Tôi luôn biết họ chỉ là con hổ giấy, và (Tổng thống Nga Vladimir) Putin cũng biết điều đó”.
Tuyên bố trên một lần nữa phản ánh sự chán chường của ông Trump dành cho NATO, nhất là sau khi các thành viên NATO khác bác bỏ yêu cầu điều tàu chiến tới cùng Mỹ mở lại eo biển Hormuz của ông.
Tổng thống Mỹ khẳng định ông không cần phải nài nỉ đồng minh, mà coi việc các nước NATO phải điều tàu đến Trung Đông là điều đương nhiên: “Họ không chỉ vắng mặt. Mà tôi cũng đâu có nói đao to búa lớn. Tôi chỉ nói ‘Này’, tôi không ép. Tôi chỉ nghĩ đó phải là chuyện tự động phải làm thôi”.
Ông Trump còn lấy cuộc chiến Ukraine ra làm bằng chứng cho điều ông cho là “sự bất công trong quan hệ đồng minh”: “Vì họ, chúng tôi luôn tự động có mặt, kể cả ở Ukraine. Ukraine đâu phải vấn đề của chúng tôi. Đó là một phép thử và chúng tôi đã ở đó vì họ. Chúng tôi sẽ luôn ở đó vì họ. Nhưng khi đến lượt chúng tôi, họ lại không có mặt”.
Ngay trước buổi phỏng vấn của ông Trump với Telegraph, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã lên sóng Fox News cáo buộc NATO là “con đường một chiều” và chỉ trích các đồng minh vì không cho Mỹ tiếp cận các căn cứ quân sự của họ ở Trung Đông.
Ông Rubio tuyên bố: “Tôi nghĩ chắc chắn là sau khi cuộc xung đột (Trung Đông) kết thúc, chúng tôi sẽ phải xem xét lại mối quan hệ đó. Nếu NATO chỉ có nghĩa là chúng tôi bảo vệ châu Âu khi họ bị tấn công, nhưng khi chúng tôi cần quyền sử dụng căn cứ quân sự thì họ từ chối, thì đó không phải là một thỏa thuận tốt. Rất khó để tiếp tục duy trì”.
Đáp lại những chỉ trích từ phía Washington, cùng ngày 1-4, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã tái khẳng định sự ủng hộ của London đối với NATO, gọi đây là “liên minh quân sự hiệu quả nhất mà thế giới từng chứng kiến”.
Ông Starmer phát tín hiệu sẽ tìm cách thắt chặt quan hệ với châu Âu trong bối cảnh quan hệ với Washington ngày càng xấu đi, đồng thời khẳng định rằng “dù có ồn ào thế nào”, ông sẽ hành động vì lợi ích của nước Anh.
“Đây không phải cuộc chiến của chúng tôi, và chúng tôi sẽ không để bị kéo vào”, Thủ tướng Anh nhấn mạnh.
Trong nhiều năm qua, NATO đã ra sức khẳng định vai trò của mình chỉ mang tính chất phòng thủ.
Điều 5 trong hiến chương tổ chức này – điều khoản khiến sức răn đe của NATO hiệu quả – chỉ quy định cuộc tấn công vào một nước thành viên được xem như cuộc tấn công vào tất cả các nước còn lại.
Khi đó, các nước còn lại có thể vận dụng quyền tự vệ cá nhân hoặc tập thể được điều 51 Hiến chương Liên hợp quốc công nhận và lập tức hỗ trợ nước bị tấn công bằng mọi biện pháp mà họ cho là cần thiết, kể cả sử dụng vũ lực.
Hầu hết giới phân tích đều cho rằng việc Mỹ và Israel đơn phương tấn công phủ đầu Iran, chứ không phải bị tấn công trước, khiến điều 5 không thể được kích hoạt.
Theo Hãng tin AFP, ngày 29-5, Washington thông báo áp đặt biện pháp trừng phạt nhắm vào một mạng lưới của Iran bị cáo buộc sử dụng thủ đoạn lừa đảo để thu mua công nghệ quân sự nhạy cảm từ các công ty Mỹ.
Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, mạng lưới này đã lừa hàng chục công ty công nghệ Mỹ, chiếm đoạt hàng triệu USD nhằm thu mua các thiết bị tiên tiến như máy phân tích phổ tần và thiết bị phát hiện an ninh cho lĩnh vực quân sự Iran.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott cho biết mạng lưới sử dụng các trang web giả, mô phỏng doanh nghiệp Mỹ có thật để tạo lòng tin với đối tác. Sau đó hàng hóa được chuyển qua các đầu mối trung gian tại Dubai trước khi bí mật đưa vào Iran, vi phạm lệnh cấm vận của Washington.
Phía Mỹ xác định mạng lưới này do Ali Majd Sepehr, một cá nhân tại Iran, điều hành. Tuy nhiên Washington không công bố danh tính các công ty Mỹ bị lừa tham gia giao dịch.
Theo AFP, thông báo trừng phạt mới này nằm trong chiến dịch "Cơn thịnh nộ kinh tế" (Economic Fury) của Mỹ nhằm gia tăng sức ép lên Iran.
Ông Pigott cho biết các biện pháp mới nhắm vào các cá nhân và tổ chức bị cáo buộc hoạt động thay mặt cho Bộ Quốc phòng Iran và Tổ chức Hậu cần các lực lượng vũ trang Iran để mua trái phép hàng hóa bị hạn chế từ doanh nghiệp Mỹ.
Trước đó một ngày, Bộ Ngoại giao Mỹ treo thưởng 15 triệu USD cho thông tin giúp phá vỡ các mạng lưới tài chính của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng các đơn vị liên quan.
Diễn biến mới xuất hiện trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Iran tiếp tục căng thẳng. Nhà Trắng tuyên bố Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận chấm dứt xung đột với Iran nếu mọi điều kiện do Washington đưa ra được đáp ứng.
Theo Đài CNN ngày 25-4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định không có kế hoạch tổ chức cuộc gặp trực tiếp giữa các nhà đàm phán Iran và Mỹ tại Pakistan, trong bối cảnh xuất hiện nhiều thông tin trái chiều về tiến trình đối thoại giữa hai bên.
Trong bài đăng trên mạng xã hội X, ông Baghaei nêu rõ các quan điểm của Tehran sẽ được chuyển tới phía Pakistan, thay vì thông qua một cuộc gặp trực tiếp với Washington.
Ông cũng cho biết Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đang có mặt tại Pakistan để làm việc với các quan chức nước này, trong khuôn khổ vai trò trung gian mà Islamabad đang đảm nhận.
Tuyên bố của phía Iran được đưa ra chỉ ít giờ sau khi Nhà Trắng thông báo các đặc phái viên Jared Kushner và Steve Witkoff dự kiến tới Pakistan vào cùng ngày để tiến hành các cuộc thảo luận trực tiếp với Tehran.
Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đã ghi nhận một số tiến triển trong những ngày gần đây, song các tiếp xúc sắp tới chủ yếu mang tính thăm dò, chứ chưa phải một vòng đàm phán chính thức.
Theo bà Leavitt, Mỹ sẽ cử hai đặc phái viên là Steve Witkoff và Jared Kushner tham gia các cuộc trao đổi với phía Iran. Tuy nhiên Phó tổng thống JD Vance, người từng dẫn đầu phái đoàn trong các cuộc đàm phán trước, sẽ không tham gia ở giai đoạn đầu.
Thay vào đó ông Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio sẽ theo dõi diễn biến từ Washington, có thể tới Islamabad nếu các cuộc thảo luận đạt tiến triển và chuyển sang cấp độ thực chất hơn.
Đáng chú ý, các cuộc tiếp xúc diễn ra trong bối cảnh Mỹ vẫn duy trì và thậm chí mở rộng các biện pháp phong tỏa nhằm vào Iran. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho biết phạm vi phong tỏa hiện không chỉ giới hạn tại eo biển Hormuz, mà đã được mở rộng hơn.
Trước đó Iran từng đặt điều kiện sẽ không tiến hành đàm phán khi các biện pháp phong tỏa còn hiệu lực.
Theo Đài Al Jazeera, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định nước này vẫn duy trì "toàn quyền hành động" tại Lebanon, bất chấp việc lệnh ngừng bắn vừa được gia hạn thêm ba tuần.
Trong đoạn video đăng trên mạng xã hội X, ông Netanyahu cho biết Israel sẽ tiếp tục hành động trước mọi mối đe dọa, kể cả những nguy cơ mới phát sinh.
Ông nhấn mạnh các lực lượng Israel đã tiến hành không kích trong những ngày gần đây và sẽ tiếp tục các hoạt động quân sự nhằm đảm bảo an ninh cho khu vực phía bắc.
Nhà lãnh đạo cũng cáo buộc Hezbollah đang tìm cách phá hoại thỏa thuận ngừng bắn.
Tuyên bố được đưa ra không lâu sau khi Tổng thống Mỹ thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn tại Lebanon thêm ba tuần, trong nỗ lực hạ nhiệt xung đột giữa Israel và lực lượng Hezbollah.
Quân đội Israel tiếp tục tiến hành các đợt không kích nhằm vào khu vực miền nam Lebanon ngày 24-4, trong bối cảnh lệnh ngừng bắn giữa hai bên dự kiến hết hạn vào ngày 26-4 được gia hạn thêm ba tuần.
Theo Hãng thông tấn quốc gia Lebanon (NNA), các máy bay không người lái của Israel đã nhiều lần tấn công khu vực ngoại ô thị trấn Kafra, thuộc huyện Bint Jbeil. Một đợt không kích khác cũng nhắm vào khu vực al-Basateen tại thành phố Tyre.
Theo Bộ Y tế Lebanon, tổng số thương vong kể từ khi giao tranh bùng phát đã tăng lên 2.491 người thiệt mạng và 7.719 người bị thương.
Nhiều thành viên NATO cũng bị Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc như thế. Nhưng quyết sách trên của Mỹ khác biệt và đặc biệt ở chỗ hội đồng chung với Canada được thành lập vào năm 1940, tức là từ thời Thế chiến 2 còn diễn ra và tồn tại lâu hơn cả NATO. Hội đồng là biểu tượng cho mối quan hệ đồng minh quân sự và mức độ tin cậy chiến lược rất cao giữa hai nước láng giềng Mỹ - Canada.
Thực chất, việc Mỹ và Canada giờ trở thành láng giềng phân cách và đồng minh phân rẽ bởi nhiều nguyên do, mà bất đồng quan điểm về ngân sách quân sự và quốc phòng chỉ là một. Sâu xa hơn thế là sự bất đồng quan điểm về những vấn đề chính trị thế giới và là mối bất hòa cá nhân giữa ông Trump với Thủ tướng Canada Mark Carney.
Ông Trump gây hấn với Canada bằng tuyên bố sáp nhập Canada làm bang thứ 51 của Mỹ và áp đặt thuế quan nhằm vào đối phương. Đáp lại, ông Carney không chỉ đối phó mạnh tay mà còn tận dụng sự ứng xử kiên quyết và bản lĩnh để củng cố được quyền lực ở Canada. Thủ tướng Carney không hậu thuẫn Nhà Trắng trong cuộc chiến với Iran, đồng thời trì hoãn thực hiện thỏa thuận đã ký kết Canada mua 88 chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35 của Mỹ.
Nhưng nặng ký hơn cả là đề xuất của ông Carney về các nước tầm trung liên thủ nhau lại thành khối để thoát khỏi sự lệ thuộc vào Mỹ trên mọi phương diện. Đề xuất của ông Carney chẳng khác gì giọt nước làm tràn ly. Quan hệ láng giềng xấu đi và đồng minh thêm lỏng lẻo tác động tiêu cực tới mối quan hệ giữa Mỹ và tất cả những đồng minh quân sự khác của nước này.
