Đề thi có giá trị học thuật và khả năng phân loại thí sinh
Markeiz Ryan, giáo viên tiếng Anh người Mỹ từng có 6 năm giảng dạy tại một hệ thống Anh ngữ ở Việt Nam, hiện là học viên cao học tại Trường Đại học Văn Lang (TPHCM), cho rằng đề thi tốt nghiệp THPT môn tiếng Anh năm 2026 thể hiện nỗ lực nâng cao chuẩn đánh giá và khả năng phân loại thí sinh.
Theo Markeiz Ryan, đề thi năm nay sử dụng nhiều từ vựng, ngữ cảnh và nội dung mang tính học thuật cao, tương đồng với ngôn ngữ được sử dụng trong các môi trường nghiên cứu khoa học hoặc giáo dục bậc cao.
Anh cho biết việc tiếp xúc với những dạng ngôn ngữ như vậy có thể giúp học sinh mở rộng vốn từ, nâng cao khả năng đọc hiểu tài liệu chuyên ngành và tạo nền tảng để tham gia các môi trường học thuật quốc tế trong tương lai.
Bên cạnh đó, nhiều câu hỏi trong đề yêu cầu thí sinh phân tích, suy luận và xử lý thông tin thay vì chỉ ghi nhớ kiến thức. Điều này cho thấy đây là một bài thi có khả năng phân hóa và đánh giá năng lực ở mức độ cao.
“Tôi nghĩ những dạng ngôn ngữ này sẽ hữu ích trong môi trường khoa học hoặc học thuật. Nó giúp người học có thể tham gia vào những cộng đồng chuyên môn và trao đổi ở trình độ cao hơn”, Ryan nói.
Tuy nhiên, theo giáo viên người Mỹ, vấn đề nằm ở chỗ tiếng Anh là ngoại ngữ đối với học sinh Việt Nam, trong khi nhiều nội dung trong đề lại được xây dựng theo cách đánh giá gần giống với học sinh bản ngữ.
ThS Phan Huỳnh Thảo, từng là giảng viên thỉnh giảng tiếng Anh tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG TPHCM), đánh giá đề thi tiếng Anh tốt nghiệp THPT năm 2026 được biên soạn công phu và bám sát tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Theo bà, điểm thay đổi đáng chú ý nhất là đề đã loại bỏ hoàn toàn các câu hỏi ngữ âm, trọng âm hay ngữ pháp rời rạc. Thay vào đó, mọi đơn vị kiến thức đều được đặt trong ngữ cảnh cụ thể, buộc học sinh phải đọc hiểu và xử lý thông tin thay vì dựa vào mẹo làm bài. Ngữ liệu sử dụng trong đề cũng được lấy từ các nguồn thực tế.
Một điểm đáng ghi nhận khác là tính công bằng giữa các mã đề. Theo ThS Thảo, dù ngữ liệu được thay đổi, các mã đề vẫn được xây dựng trên cùng một cấu trúc, giữ nguyên dạng bài và độ khó tương đương. Điều này giúp hạn chế sự chênh lệch giữa các thí sinh.
So với đề thi năm 2025 từng bị nhận xét là khá nặng về từ vựng học thuật, đề năm nay đã tiết chế hơn ở lớp từ vựng khó. Tuy nhiên, đề vẫn duy trì được khả năng phân hóa thông qua các câu hỏi đọc hiểu, suy luận logic và xử lý những khái niệm mang tính trừu tượng.
Trước ý kiến cho rằng đề thi quá khó, ThS Phan Huỳnh Thảo cho hay cần đặt trong bối cảnh kỳ thi hiện nay vừa phục vụ xét tốt nghiệp, vừa là căn cứ để nhiều trường đại học tuyển sinh. Vì vậy, sự xuất hiện của các câu hỏi khó nhằm phân loại thí sinh là điều cần thiết.
Theo nữ chuyên gia, một điểm tích cực khác là “hiệu ứng dội ngược” của đề thi đối với hoạt động dạy và học. Khi muốn đạt điểm cao, học sinh buộc phải đọc hiểu thực chất, còn giáo viên cũng phải hướng học sinh đến việc hiểu ngôn ngữ thay vì chỉ luyện kỹ thuật làm bài. Điều này góp phần thúc đẩy việc học tiếng Anh theo hướng bền vững và đúng với mục tiêu phát triển năng lực mà chương trình mới đang theo đuổi.
Cần tăng tỷ trọng kỹ năng nghe – nói
Dù ghi nhận đề thi được xây dựng công phu và có khả năng phân loại thí sinh, Markeiz Ryan nhận định bài thi vẫn còn dư địa để cân bằng hơn giữa yêu cầu học thuật và tính ứng dụng thực tế.
Theo Ryan, một số từ vựng và ngữ cảnh xuất hiện trong đề có tính học thuật khá cao, trong khi mục tiêu quan trọng của việc học ngoại ngữ là giúp người học có thể giao tiếp hiệu quả và tự tin sử dụng ngôn ngữ trong học tập, công việc cũng như đời sống hằng ngày.
“Tôi nghĩ đề thi hiện chưa thực sự hướng nhiều đến giao tiếp. Học sinh phải học khá nhiều từ vựng mà trên thực tế có thể không thường xuyên sử dụng trong cuộc sống hằng ngày”, anh nhận xét.
Ryan cho rằng những dạng ngôn ngữ này có giá trị trong môi trường nghiên cứu hoặc học thuật, nhưng không phải là nội dung mà phần lớn người học ngoại ngữ sẽ gặp thường xuyên. Bản thân anh, dù là người Mỹ, cũng không sử dụng nhiều từ ngữ tương tự trong giao tiếp thường nhật.
“Tôi không nghĩ người Việt sẽ có nhiều cơ hội sử dụng phần lớn những ngôn ngữ đó ngoài các môi trường chuyên môn hoặc học thuật”, anh nói.
Bên cạnh nội dung đề thi, Ryan cũng bày tỏ băn khoăn về áp lực thời gian. Theo anh, nhiều câu hỏi yêu cầu thí sinh đọc kỹ và suy luận, nhưng thời lượng làm bài khiến các em khó có đủ thời gian để xử lý một cách thoải mái.
“Ngay cả tôi cũng phải dùng phương pháp loại trừ ở một số câu hỏi. Điều đó cho thấy kỹ năng làm bài thi đang đóng vai trò khá lớn trong việc tìm ra đáp án”, Ryan chia sẻ.
Từ kinh nghiệm học tiếng Việt suốt 6 năm, anh chia sẻ rằng việc sử dụng thành thạo một ngôn ngữ không nhất thiết phải gắn với khả năng ghi nhớ nhiều thuật ngữ học thuật chuyên sâu. Theo Ryan, một bài thi ngoại ngữ lý tưởng nên đánh giá được cả năng lực đọc hiểu lẫn khả năng sử dụng ngôn ngữ trong những tình huống gần gũi với đời sống.
Từ kinh nghiệm giảng dạy và học ngoại ngữ, Ryan cho biết các kỳ thi ngoại ngữ tại Mỹ thường tập trung nhiều hơn vào khả năng giao tiếp, sử dụng ngữ pháp và vốn từ phục vụ những tình huống thực tế trong học tập, công việc và đời sống.
Theo anh, đề thi tiếng Anh ở Việt Nam hiện nay có yêu cầu học thuật tương đối cao, trong khi đối tượng dự thi là người học tiếng Anh như một ngoại ngữ.
“Nếu đây là bài kiểm tra dành cho người bản ngữ thì mức độ học thuật như vậy có thể phù hợp. Nhưng đây là bài thi ngoại ngữ”, Ryan nhận xét.
Tuy vậy, giáo viên người Mỹ không cho rằng nên hạ thấp chuẩn đánh giá. Theo anh, việc duy trì các yêu cầu về đọc hiểu và tư duy là cần thiết, song bài thi có thể cân bằng hơn bằng cách tăng cường những nội dung phản ánh việc sử dụng tiếng Anh trong thực tế.
Ryan góp ý rằng trong tương lai, hệ thống đánh giá có thể xem xét bổ sung hoặc tăng tỷ trọng các kỹ năng nghe và nói bên cạnh kỹ năng đọc hiểu hiện nay. Các tình huống được đưa vào bài thi cũng có thể gần gũi hơn với trải nghiệm thực tế của người học, chẳng hạn như nghe thông báo trên phương tiện công cộng, làm thủ tục tại sân bay, giao tiếp nơi công sở hoặc xử lý các tình huống thường gặp khi học tập và sinh sống ở nước ngoài.
Theo anh, những nội dung này vừa giúp đánh giá khả năng sử dụng ngôn ngữ trong đời sống, vừa tạo động lực để việc dạy và học tiếng Anh hướng nhiều hơn đến năng lực giao tiếp.
“Tôi không muốn thấy một người làm bài thi rất tốt nhưng lại gặp khó khăn khi giao tiếp. Mục tiêu cuối cùng của việc học ngoại ngữ là có thể sử dụng được ngôn ngữ đó trong cuộc sống”, Ryan chia sẻ.
Ngày 14/5, trao đổi với phóng viên Dân trí, bác sĩ chuyên khoa II Thái Hải Đăng, Giám đốc Trung tâm Y tế Tân Kỳ (Nghệ An), cho biết cháu N.H.T. đang được chăm sóc tại Khoa Mắt của đơn vị.
“Các bác sĩ theo dõi sát tình trạng sức khỏe của cháu, đồng thời phối hợp liên chuyên khoa để đánh giá các tổn thương”, bác sĩ Đăng thông tin.
Trước khi chuyển đến Trung tâm Y tế Tân Kỳ, cháu T. đã được thăm khám ban đầu tại Trạm Y tế xã Vân Du, tỉnh Nghệ An.
Theo bác sĩ tại trạm y tế, cháu bé bị nhiều tổn thương phần mềm, xuất hiện các vết bầm ở mặt, tay, chân và đùi. Riêng vùng mắt bị sưng nề, tụ máu. Ngoài ra, cơ thể cháu còn có nhiều vết thương cũ đã hình thành sẹo.
Có mặt tại Trung tâm Y tế Tân Kỳ để chăm sóc con, chị Nguyễn Thị H. (SN 1995, trú xã Bạch Ngọc, Nghệ An), mẹ cháu T., nhiều lần bật khóc khi nhắc lại sự việc. Theo chị sau khi ly hôn gần 9 năm trước, cháu T. sống cùng bố. Ngày 13/5, khi nhận được tin con nghi bị bạo hành, gia đình bên ngoại lập tức đến Công an xã Vân Du rồi đưa cháu tới cơ sở y tế. “Trước đó mắt cháu sưng to, nhìn mờ. Hôm nay tình trạng đã đỡ hơn nhưng cháu vẫn còn đau”, chị H. nói.
Theo lời kể của gia đình, khi gặp lại mẹ và bà ngoại, cháu T. liên tục khóc và cho biết nhiều lần bị bố cùng mẹ kế đánh vì làm việc nhà chưa vừa ý.
“Cháu kể bị đánh do rửa bát, quét nhà chưa sạch. Có lần bị dùng thanh nan giường vụt vào chân, mông, thậm chí bị tát và đấm vào mặt”, chị H. cho biết.
Hôm 12/5, cháu N.H.T. tìm đến nhà cô ruột là bà P.T.T. trong tình trạng hoảng loạn, vừa khóc vừa cầu cứu. Khi kiểm tra cơ thể cháu, người thân phát hiện vùng mắt sưng tím cùng nhiều dấu bầm trên tay, chân và mông.
Bà T. sau đó trình báo sự việc tới công an địa phương. Tiếp nhận thông tin, lực lượng chức năng đã mời những người liên quan lên để phục vụ công tác xác minh.
Sáng 14/5, trao đổi với phóng viên Dân trí, lãnh đạo Công an xã Vân Du cho biết đơn vị đã lấy lời khai người bố của cháu T. trong ngày 13/5. Buổi xác minh kéo dài đến khoảng 0h cùng ngày. “Hiện chúng tôi tiếp tục xác minh đối với người mẹ kế cùng các cá nhân liên quan để làm rõ vụ việc theo quy định”, vị lãnh đạo thông tin.
Trước đó, như Dân trí đã thông tin, sau khi tiếp nhận phản ánh về việc cháu N.H.T., học sinh lớp 6 ở xã Vân Du nghi bị bố và mẹ kế bạo hành, chính quyền địa phương cùng Công an xã Vân Du đã khẩn trương vào cuộc xác minh.
Theo người thân, cháu T. có nhiều vết bầm tím ở mắt, tay, chân và tinh thần hoảng loạn. Lực lượng chức năng đã mời những người liên quan lên làm việc để phục vụ công tác điều tra, xử lý vụ việc theo quy định pháp luật.
Tối 20-5, ông Nguyễn Hà Nhật Linh, Chánh văn phòng Sở Y tế TP Huế, cho biết đơn vị vừa có văn bản gửi UBND TP Huế báo cáo vụ việc sinh viên học nội trú ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh (Đại học Huế) phản ánh bữa ăn tại trung tâm có gián, dòi và sâu.
Theo đó sau khi báo chí và mạng xã hội phản ánh, Sở Y tế đã thành lập đoàn kiểm tra đến làm việc tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh ở phường Phú Bài (TP Huế).
Nội dung phản ánh là thức ăn tại bữa cơm tập thể dành cho sinh viên nội trú ở đây "nước mắm có gián", "chả cá có dòi", "canh rau có sâu".
Qua kiểm tra thực tế, bếp ăn tại trung tâm do chi nhánh Công ty cổ phần Thương mại đầu tư xây dựng Lộc Gia tại Hà Nội phụ trách. Đơn vị này có đầy đủ giấy phép đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.
Các nhân viên trực tiếp chế biến thức ăn được tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm và được chủ đơn vị xác nhận.
Tuy nhiên tại thời điểm kiểm tra, đơn vị này thực hiện không đúng quy định của pháp luật về lưu mẫu thức ăn. Sở Y tế TP Huế cho biết sẽ tiến hành các thủ tục xử lý vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm theo quy định.
Liên quan đến các phản ánh của sinh viên, phía Công ty Lộc Gia cho biết cơ sở không nhận được phản ánh trực tiếp từ sinh viên liên quan đến các nội dung như "nước mắm có gián", "chả cá có dòi". Đơn vị cho biết chỉ tiếp cận thông tin thông qua các bài đăng, hình ảnh trên mạng xã hội và các cơ quan báo chí.
Tại thời điểm làm việc, phía Công ty Lộc Gia thừa nhận phản ánh "canh rau có sâu" là đúng sự thật. Đại diện đơn vị đã xin lỗi toàn thể sinh viên, đồng thời cam kết khắc phục không để trường hợp tương tự xảy ra trong buổi đối thoại với sinh viên sáng 15-5.
Qua kiểm tra, nhà bếp có lưu mẫu chả cá của bữa ăn trưa ngày 14-5. Kiểm tra mẫu chả cá (mẫu lưu) không phát hiện bất thường. Đối với phản ánh "nước mắm có gián", đoàn kiểm tra cho biết chưa đủ căn cứ để kết luận.
Đại diện Sở Y tế TP Huế cũng cảm ơn phản ánh của sinh viên, các cơ quan báo chí để Sở Y tế tiếp tục chỉ đạo, kiểm tra các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, các bếp ăn tập thể trên địa bàn TP Huế.
Đề xuất trên được Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu trong dự thảo thông tư về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học, lấy ý kiến từ nay đến hết 10/6.
Cụ thể, có hai hình thức liên thông giữa các trình độ đào tạo. Một là liên thông từ trình độ thấp hơn lên cao hơn, như việc học từ trung cấp, cao đẳng lên đại học như hiện nay. Hai là từ trình độ cao hơn để hoàn thành chương trình ở trình độ thấp hơn theo nhu cầu học tập, nghề nghiệp và yêu cầu của thị trường lao động.
Đối với nhóm đã có bằng đại học muốn liên thông trình độ thấp hơn, các cơ sở giáo dục được tổ chức lộ trình học tập theo mô-đun, học phần chuyên sâu và cụm năng lực nghề nghiệp phù hợp.
Dự thảo của Bộ còn có một số điểm mới khác, căn cứ thực tế đào tạo liên thông.
Bộ cho biết hiện nhu cầu học tập nâng cao trình độ, chuyển đổi nghề nghiệp và cập nhật kỹ năng của người dân ngày càng lớn. Tuy nhiên, việc công nhận kết quả học tập giữa các trình độ đào tạo còn chưa đồng đều. Nhiều người vẫn phải học lại những nội dung đã được tích lũy trước đó. Kinh nghiệm làm việc, kỹ năng nghề nghiệp và các năng lực đã hình thành trong quá trình lao động chưa được ghi nhận đầy đủ trong quá trình học tập tiếp theo.
Nhằm tháo gỡ rào cản đó, dự thảo cho phép các trường đào tạo liên thông xem xét công nhận cả năng lực nghề nghiệp, chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, chứng chỉ chuyên môn, kinh nghiệm làm việc và các kết quả đánh giá năng lực khác. Đây là điểm mới so với trước, khi việc liên thông chủ yếu dựa trên các môn học, học phần và tín chỉ đã hoàn thành như trước đó.
Cùng đó, dự thảo quy định nguyên tắc công nhận tối đa kết quả học tập và năng lực đã tích lũy, hạn chế việc phải học lại những nội dung đã đáp ứng chuẩn đầu ra tương đương. Việc này cũng sẽ góp phần giảm thời gian, chi phí cho người học.
Dù tạo điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình liên thông, Bộ vẫn xác định bảo đảm chất lượng đào tạo là nguyên tắc xuyên suốt. Người học liên thông phải đáp ứng cùng chuẩn đầu ra và điều kiện tốt nghiệp như những người học khác trong cùng chương trình.
