Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance là người dẫn đầu phái đoàn Mỹ tham dự cuộc đàm phán trực tiếp với Iran tại thủ đô Islamabad của Pakistan vào cuối tuần qua. Cuộc đàm phán đổ vỡ, chủ yếu liên quan những điều kiện của các bên, và khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh phong tỏa eo biển Hormuz. Dù vậy, thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần vẫn được duy trì.
“Đương nhiên là có rất nhiều sự không tin tưởng giữa Iran và Mỹ. Việc đó sẽ không được giải quyết chỉ trong một đêm”, ông Vance nói tại một sự kiện của tổ chức bảo thủ Turning Point USA tại bang Georgia ngày 14.4, theo Reuters.
Vị phó tổng thống cho rằng các nhà đàm phán của Iran muốn có thỏa thuận và ông “cảm thấy rất tốt” về tình hình hiện tại.
Hé lộ về cuộc đàm phán kéo dài hơn 20 giờ tại Islamabad, ông Vance cho biết ông Trump không muốn một thỏa thuận nhỏ mà chỉ muốn một cuộc mặc cả lớn.
“Ông ấy đã đưa ra đề xuất với Iran rằng nếu các vị cam kết không sở hữu vũ khí hạt nhân, chúng tôi sẽ làm cho Iran vươn mình. Chúng tôi sẽ làm cho kinh tế Iran phát triển thịnh vượng và sẽ mời người Iran tham gia nền kinh tế thế giới theo cách mà họ chưa từng được tham gia trong suốt quãng đời tôi”, ông Vance cho biết.
Mặt khác, Phó tổng thống Vance thừa nhận có rất nhiều cử tri trẻ tại Mỹ không thích chính sách hiện nay tại Trung Đông và ông hiểu điều đó. Thay vì bảo vệ quyết định tiến hành cuộc xung đột, ông Vance kêu gọi các nhà hoạt động chính trị bảo thủ bất đồng với chính quyền Nhà Trắng về các chính sách tiêu điểm nên tránh trở nên vô cảm.
“Tôi không nói rằng các bạn phải đồng ý với tôi về mọi vấn đề. Điều tôi muốn nói là đừng vô cảm chỉ vì các bạn bất đồng với chính quyền về một vấn đề nào đó”, ông Vance kêu gọi.
Turning Point USA là tổ chức phi lợi nhuận chủ trương thúc đẩy chính sách bảo thủ tại các trường học Mỹ. Tổ chức được ông Charlie Kirk đồng sáng lập. Năm ngoái, ông Kirk bị bắn chết tại sự kiện của Turning Point USA tại một đại học ở bang Utah.
Bà Erika Kirk đã thay chồng làm Tổng giám đốc điều hành của tổ chức, song không có mặt tại sự kiện ngày 14.4 như kế hoạch vì bị đe dọa, theo ông Vance.
Trước khi bị ám sát, ông Kirk từng bày tỏ lo ngại về việc Mỹ cân nhắc tham gia cùng Israel chống Iran, theo AP. Nhà hoạt động cho rằng việc can dự trực tiếp của Mỹ vào xung đột có thể bị coi là sự phản bội đối với một số thành viên trong liên minh của ông Trump và gây chia rẽ trong giới ủng hộ phong trào MAGA (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại).
Tại sự kiện ngày 14.4, ông Vance thừa nhận ông Kirk chính là người giúp đoàn kết giữa hai phe chủ chiến và phản chiến. “Ông ấy sẽ tìm cách để những người đó làm việc cùng nhau, kể cả khi họ bất đồng về một vấn đề. Vì vậy, việc vắng bóng Charlie là một mất mát rất lớn”, Phó tổng thống Vance thừa nhận.
"Tôi vừa đọc phản hồi từ phía những người được gọi là 'đại diện' của Iran. Tôi không thích nó, hoàn toàn không thể chấp nhận được", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm 10/5, song không nêu chi tiết về những nội dung do Tehran đưa ra.
Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB trước đó cho biết trọng tâm của phản hồi là kết thúc chiến sự ở mọi mặt trận, đặc biệt là Lebanon, và đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải ở eo biển Hormuz.
Iran còn muốn được bồi thường thiệt hại do xung đột và nhấn mạnh chủ quyền đối với eo biển Hormuz. Nước này cũng kêu gọi Mỹ chấm dứt chiến dịch phong tỏa hàng hải, đảm bảo không có thêm các cuộc tấn công, gỡ bỏ những biện pháp trừng phạt và hủy lệnh cấm bán dầu do Washington áp đặt với Tehran.
Wall Street Journal dẫn các nguồn tin giấu tên cho biết Iran đề xuất pha loãng một lượng uranium làm giàu cao và chuyển phần còn lại cho quốc gia thứ ba. Tehran cũng muốn được đảm bảo rằng số uranium chuyển giao sẽ được trả lại nếu nỗ lực đàm phán thất bại hoặc Washington rút khỏi thỏa thuận sau đó.
Tehran chưa bình luận về phát biểu của ông Trump.
Tổng thống Masoud Pezeshkian hôm 10/5 cho biết Iran sẽ "không bao giờ cúi đầu trước kẻ thù", nhấn mạnh đối thoại hay đàm phán không đồng nghĩa với "đầu hàng hoặc rút lui".
Trong cuộc phỏng vấn được công bố cùng ngày, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố cần phải loại bỏ được hơn 400 kg uranium làm giàu cao ở Iran trước khi xung đột có thể chấm dứt. "Chiến sự chưa kết thúc vì vẫn còn vật liệu hạt nhân phải được đưa ra khỏi Iran. Vẫn còn các cơ sở làm giàu phải bị phá hủy", ông nói.
Lãnh đạo Israel thêm rằng Tổng thống Trump có chung quan điểm về cần phải lấy kho uranium khỏi Iran. Lãnh đạo Mỹ trước đó tuyên bố Washington có thể loại bỏ chúng "bất cứ khi nào muốn" và đang giám sát chặt chẽ địa điểm chôn vùi số uranium này.
Mỹ - Israel ngày 28/2 bắt đầu chiến dịch tấn công Iran, giao tranh dừng lại sau lệnh ngừng bắn vào ngày 8/4 để Washington và Tehran đàm phán. Iran vẫn duy trì kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz, còn Mỹ áp lệnh phong tỏa các cảng Iran để đáp trả.
Trong lúc các công nhân chuẩn bị dừng vận hành một phần nhà máy tái chế bạc Catalyst Refiners ở thị trấn Institute để làm vệ sinh hôm 22/4, axit nitric và một hóa chất khác đã bị rò rỉ và xảy ra phản ứng, sản sinh khí H2S cực độc, C. W. Sigman, lãnh đạo Cơ quan Quản lý Tình trạng Khẩn cấp Hạt Kanawha, bang West Virginia, cho biết.
"Đây là phản ứng hóa chất dữ dội, gần như mất kiểm soát ngay lập tức", Sigman cho hay. "Thời điểm bắt đầu và kết thúc của một quy trình phản ứng hóa học là những lúc nguy hiểm nhất".
Sự cố khiến hai người thiệt mạng, 30 người bị thương phải nhập viện, trong đó có 7 nhân viên cứu thương được điều động đến hiện trường. Một người đang trong tình trạng nguy kịch.
Ngoài những người được đưa đi cấp cứu bằng xe cứu thương, một số tự đến bệnh viện bằng ôtô riêng, có người còn phải đi xe chở rác tới các bệnh viện địa phương. Các bệnh nhân có triệu chứng đường hô hấp như ho, khó thở, đau họng, đau mắt.
Sau sự cố, giới chức đã ban hành lệnh yêu cầu người dân sống tại khu vực xung quanh nhà máy không ra khỏi nhà. Lệnh này được dỡ từ 17h cùng ngày.
Giới chức cũng triển khai chiến dịch khử độc quy mô lớn. Những người liên quan phải cởi bỏ quần áo, được phun rửa toàn thân. Các đánh giá ban đầu cho thấy chất lượng không khí, nguồn nước sinh hoạt tại địa phương không bị ảnh hưởng.
Bạc có trong nhiều sản phẩm, từ bảng mạch điện tử đến phim chụp ảnh, phim X quang và đồ trang sức. Axit nitric được dùng để hòa tan vật liệu chứa bạc, sau đó tách ra hợp chất bạc để tiếp tục xử lý nhằm thu hồi bạc tinh khiết. Các cơ sở tái chế cũng có thể nghiền hoặc phun cát lên những vật chứa bạc rồi dùng nam châm hoặc dựa vào chênh lệch tỷ trọng để phân loại.
Nhà máy Catalyst Refiners nằm gần thị trấn Institute, cách Charleston, thủ phủ bang West Virginia khoảng 16 km. Khu vực này từng được biết đến là "thung lũng hóa chất" của bang, dù nhiều nhà máy dọc sông Kanawha từng sản xuất vật liệu nguy hiểm đã đóng cửa hoặc đổi chủ trong những thập kỷ qua.
Catalyst Refiners thu hồi bạc từ nhiều nhà máy khác nhau trong khu phức hợp công nghiệp ở Institute. Công ty này có thể thu lượng bạc trị giá hàng nghìn USD chỉ từ việc hút bụi thảm văn phòng.
Ngày 3-4, Iran cảnh báo Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc không nên có bất kỳ 'hành động khiêu khích' nào trước thềm cuộc bỏ phiếu về dự thảo nghị quyết cho phép dùng lực lượng bảo vệ tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
"Bất kỳ hành động khiêu khích nào của những kẻ gây hấn và những người ủng hộ họ - kể cả tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc - liên quan đến tình hình ở eo biển Hormuz sẽ chỉ làm phức tạp tình hình", Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói.
Theo Hãng tin AFP, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã hoãn cuộc bỏ phiếu dự kiến diễn ra vào ngày 3-4 về việc cho phép sử dụng lực lượng "mang tính phòng vệ" nhằm bảo vệ tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trước các cuộc tấn công của Iran.
Cơ quan gồm 15 thành viên này ban đầu dự kiến bỏ phiếu sáng 3-4 về dự thảo nghị quyết do Bahrain đề xuất, nhưng vào tối 2-4 (theo giờ New York, Mỹ), lịch trình đã được điều chỉnh.
Các nguồn tin ngoại giao cho biết lý do được đưa ra là Liên hợp quốc nghỉ lễ "Thứ Sáu Tuần Thánh", hay còn gọi là Thứ Sáu Tốt Lành (Good Friday) - một ngày lễ diễn ra vào Thứ Sáu trước Lễ Phục Sinh hàng năm.
Hiện chưa rõ cuộc bỏ phiếu sẽ được tổ chức vào ngày nào.
Iran đã gần như đóng cửa eo biển Hormuz, ảnh hưởng đến nguồn cung nhiên liệu và kinh tế toàn cầu, nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel kể từ hôm 28-2.
"Chúng tôi không thể chấp nhận hành vi 'khủng bố kinh tế' vốn đang ảnh hưởng đến khu vực của chúng tôi và thế giới. Toàn thế giới đang bị ảnh hưởng do những diễn biến này" - Đại sứ Bahrain tại Liên hợp quốc Jamal Alrowaiei cho biết trong tuần này.
Ông nói bản dự thảo - đã qua nhiều lần chỉnh sửa và được Mỹ ủng hộ - "được đưa ra vào thời điểm quan trọng".
Trong bài phát biểu hôm 1-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi các quốc gia đang thiếu nhiên liệu hãy "tự đi lấy dầu mỏ của các vị" tại eo biển Hormuz, đồng thời nói rằng lực lượng Mỹ sẽ không giúp họ.
Theo Hãng tin AFP, bản dự thảo thứ sáu và cũng là cuối cùng có nội dung cho phép các quốc gia thành viên - đơn phương hoặc trong khuôn khổ "các đối tác hải quân đa quốc gia tự nguyện" - sử dụng "mọi biện pháp phòng vệ cần thiết và tương xứng với tình hình".
Nội dung áp dụng cho eo biển Hormuz và vùng biển lân cận nhằm "bảo đảm việc đi lại và ngăn chặn các nỗ lực đóng cửa, cản trở hoặc can thiệp vào hoạt động hàng hải quốc tế qua eo biển Hormuz".
Biện pháp này sẽ có hiệu lực trong nhất 6 tháng.
Dự thảo nghị quyết đã được điều chỉnh nhằm thu hút sự ủng hộ của một số quốc gia tỏ ra hoài nghi, bao gồm Nga, Trung Quốc và Pháp.
Ngôn từ sửa đổi không còn viện dẫn rõ ràng Chương 7 của Hiến chương Liên hợp quốc, vốn cho phép Hội đồng Bảo an thông qua việc sử dụng lực lượng vũ trang để khôi phục hòa bình. Phiên bản mới nhất cũng nhấn mạnh tính chất phòng vệ của bất kỳ sự can thiệp nào.
Hôm 2-4, Đại sứ Pháp tại Liên hợp quốc Jerome Bonnafont nói rằng "Hội đồng Bảo an cần nhanh chóng xây dựng phản ứng phòng vệ cần thiết" sau khi các thành viên hồi tháng 3 đã bỏ phiếu lên án việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz.
Trước đó, Tổng thống Emmanuel Macron nhận định một chiến dịch quân sự nhằm mở cửa tuyến đường thủy này là "không thực tế".
Hiện chưa rõ Nga và Trung Quốc - hai nước đều có quyền phủ quyết - có ủng hộ dự thảo nói trên hay không.
"Việc cho phép các quốc gia thành viên sử dụng vũ lực sẽ tương đương với việc hợp pháp hóa việc sử dụng vũ lực trái pháp luật và không phân biệt, điều chắc chắn sẽ làm tình hình leo thang hơn nữa và dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng" - Đại sứ Trung Quốc Phó Thông (Fu Cong) lưu ý.
