Từ ngày 1-7-2026, tiêu chuẩn quốc gia Trung Quốc mang tên “GB38031-2025 – Yêu cầu an toàn đối với pin động lực dùng cho xe điện” sẽ bắt đầu có hiệu lực. Đây được xem là một trong những bộ quy định khắt khe nhất thế giới về an toàn pin xe điện.
Điểm đáng chú ý nhất là sự thay đổi trong tư duy quản lý. Nếu trước đây ngành công nghiệp chấp nhận một mức độ rủi ro cháy nổ nhất định, thì nay tiêu chuẩn mới đặt ra yêu cầu rõ ràng: “pin không được bốc cháy hoặc phát nổ ngay cả khi xảy ra hiện tượng thoát nhiệt (thermal runaway) do chập mạch bên trong cell pin”.
Theo tiêu chuẩn cũ, khi xảy ra sự cố bên trong pin, hệ thống chỉ cần cảnh báo người lái trước ít nhất 5 phút trước khi xảy ra cháy nổ để hành khách có thời gian thoát ra ngoài.
Với tiêu chuẩn mới, yêu cầu được nâng lên đáng kể: không được xảy ra cháy hoặc nổ! Bên cạnh đó, hệ thống vẫn phải phát cảnh báo và khói sinh ra từ phản ứng hóa học không được gây nguy hiểm cho người trong xe.
Các xe điện ở Trung Quốc đều phải vượt qua được bài kiểm tra mô phỏng tình huống xe cán phải đá hoặc vật cản trên đường. Một đầu va đập đường kính 30mm sẽ tác động vào đáy bộ pin. Để đạt yêu cầu, bộ pin không được rò rỉ chất lỏng, không nứt vỡ vỏ, không cháy hay phát nổ và duy trì khả năng cách điện ở mức an toàn.
Ngoài việc vượt qua các bài thử nghiệm va chạm, xe điện ở Trung Quốc còn phải thực hiện bài kiểm tra với sạc nhanh.
Trong bối cảnh công nghệ sạc nhanh ngày càng phổ biến, đặc biệt với những bộ pin có thể sạc từ 20% lên 80% trong khoảng 15 phút, tiêu chuẩn mới yêu cầu pin phải vượt qua bài thử chập mạch sau khi đã trải qua 300 chu kỳ sạc nhanh. Mục tiêu là bảo đảm cấu trúc bên trong cell pin vẫn an toàn dù đã chịu nhiều lần sạc công suất cao.
Theo trang Car250, hơn 78% trong số 36 doanh nghiệp sản xuất pin Trung Quốc được khảo sát cho biết đã có công nghệ đáp ứng các yêu cầu mới.
CATL đã phát triển công nghệ pin NP (No Propagation) từ năm 2020 nhằm ngăn hiện tượng lan truyền nhiệt giữa các cell pin. Phiên bản mới nhất được cho là có khả năng kiểm soát khí và áp suất sinh ra trong sự cố nghiêm trọng.
SVOLT từng giới thiệu dòng pin “Dragon Armor Battery” với mục tiêu không cháy, không phát nổ và không sinh khói trong nhiều tình huống rủi ro.
Tuy nhiên, tiêu chuẩn mới không đồng nghĩa xe điện sẽ hoàn toàn không còn nguy cơ cháy nổ. Trong những vụ tai nạn cực kỳ nghiêm trọng khiến cấu trúc bộ pin bị phá hủy nặng nề, rủi ro vẫn có thể xảy ra.
Tiêu chuẩn GB38031-2025 được xem là một bước ngoặt lớn của ngành xe điện. Từ 1-7, khả năng “không cháy, không nổ” không còn là tính năng quảng cáo mà trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mọi mẫu xe bán tại Trung Quốc.
Điều này sẽ tạo áp lực lớn lên các nhà sản xuất pin và xe điện, đặc biệt là những doanh nghiệp theo đuổi chiến lược giảm chi phí bằng cách cắt giảm các hạng mục liên quan đến an toàn.
Sau khi áp dụng ở Trung Quốc, rất có thể tiêu chuẩn GB38031-2025 sẽ trở thành chuẩn mực mới của ngành xe điện toàn cầu, buộc các hãng xe và nhà sản xuất pin phải cạnh tranh bằng công nghệ an toàn thay vì chỉ tập trung vào phạm vi hoạt động hay tốc độ sạc.
Tình huống giao thông: Người phụ nữ bế một em nhỏ và dắt theo một em bé chuẩn bị sang đường, hôm 21/6. Bất ngờ bé trai giật tay, lao vút sang đường, lúc này một người đi xe máy tới bị giật mình phanh gấp, ngã trượt dài ra đường. Em bé may mắn an toàn, tuy nhiên người đi xe máy bị thương.
Kỹ năng lái xe:Trẻ em vốn hiếu động, chưa có khả năng phán đoán tốc độ và khoảng cách của phương tiện. Khi sang đường, người lớn phải luôn nắm chặt tay trẻ, tốt nhất là nắm vào cổ tay của con để tránh trường hợp trẻ giật mình hoặc tự ý buông tay chạy đi. Tuy vậy, để xử lý từ gốc rễ vấn đề, người lớn phải dạy trẻ cách quan sát, thận trọng khi sang đường.
Dù đi bộ hay dắt xe, người sang đường cần quan sát trái, phải nhiều lần. Khi thấy không có xe nào đang lao đến gần mới bắt đầu bước đi. Chú ý, giơ cao tay xin đường để các tài xế từ xa có thể nhận biết và chủ động giảm tốc độ.
Người đi xe máy trong khu dân cư không phóng nhanh, luôn giữ tốc độ phù hợp để có thể xử lý những tình huống bất ngờ. Việc không làm chủ tốc độ không giữ được khoảng cách an toàn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn với bản thân và cho những người đi đường khác.
Tại nhiều thị trường như Mỹ, Anh hay Australia, xăng E10 (10% ethanol) đã phổ biến từ nhiều năm trước. Trong khi phần lớn ôtô hiện đại được thiết kế để sử dụng loại nhiên liệu này, một số xe đời cũ và xe cổ tại những khu vực này từng phải "retrofit", tức nâng cấp hệ thống nhiên liệu, để thích nghi với xăng ethanol.
Vì sao xe đời cũ không tương thích với xăng ethanol?
E10 là loại xăng chứa tối đa 10% ethanol. Ethanol có đặc tính hút ẩm cao hơn xăng khoáng thông thường và có thể ảnh hưởng tới một số vật liệu cũ trong hệ thống nhiên liệu.
Trên nhiều mẫu xe đời cũ, đặc biệt các xe sử dụng ống dẫn nhiên liệu, gioăng cao su, màng bơm xăng thế hệ cũ, bình xăng thép hoặc các chi tiết bằng nhôm, kẽm trong bộ chế hòa khí, ethanol có thể khiến vật liệu lão hóa nhanh hơn nếu sử dụng trong thời gian dài. Lý do là ethanol có tính hút ẩm và tính dung môi cao hơn xăng khoáng, từ đó dễ làm trương nở, khô cứng, ăn mòn một số vật liệu cũ trong hệ thống nhiên liệu, hoặc hòa tan lớp cặn bẩn tích tụ lâu năm trong bình xăng và đường ống.
Một số chuyên trang xe cổ tại Anh cho biết các hiện tượng thường gặp gồm nứt ống nhiên liệu, gioăng bị chai hoặc xuất hiện cặn trong bình xăng sau thời gian dài dùng nhiên liệu chứa ethanol. Chính vì thế, retrofit là giải pháp để các dòng xe cũ có thể sử dụng xăng ethanol.
Retrofit thường gồm những gì?
Tại Anh và Mỹ, nhiều gara chuyên xe cổ cung cấp dịch vụ retrofit để xe tương thích tốt hơn với E10. Quá trình này thường bao gồm thay toàn bộ ống dẫn nhiên liệu bằng loại cao su hoặc nhựa chịu ethanol, thay gioăng bằng vật liệu hiện đại như Viton, thay màng bơm xăng cơ khí, vệ sinh cặn trong bình nhiên liệu và đường ống, đồng thời phủ lại mặt trong bình xăng bằng lớp chống ăn mòn nếu cần thiết.
Trên các xe dùng bộ chế hòa khí, gara cũng có thể thay phao xăng, một số chi tiết bằng nhôm, kẽm dễ bị ảnh hưởng bởi ethanol. Một số xe còn cần hiệu chỉnh lại bộ chế hòa khí để phù hợp với đặc tính cháy của nhiên liệu chứa ethanol. Ngoài thay đổi phần cứng, nhiều chủ xe còn sử dụng thêm phụ gia nhiên liệu nhằm giảm hiện tượng hút ẩm hoặc chống ăn mòn bên trong hệ thống nhiên liệu.
Chi phí retrofit để xe đời cũ tương thích với xăng ethanol thường không cố định, tùy mẫu xe và tình trạng hệ thống nhiên liệu. Tại Anh và Mỹ, các nâng cấp cơ bản như thay ống dẫn nhiên liệu, gioăng, màng bơm xăng và vệ sinh hệ thống thường có chi phí khoảng vài trăm USD. Với các xe cần phục hồi bình xăng, làm lại bộ chế hòa khí, xử lý rỉ sét hoặc thay nhiều chi tiết kim loại và cao su cũ, chi phí có thể tăng lên vài nghìn USD, hoặc cao hơn đối với xe cổ hiếm.
Hiện tại ở Việt Nam, dịch vụ retrofit để tương thích với xăng ethanol hiện chưa phổ biến, chủ yếu do số lượng xe không tương thích với E10 chiếm tỷ lệ thấp, và đang trong quá trình chuyển tiếp sử dụng từ xăng khoáng sang xăng ethanol từ tháng 6. Tuy nhiên, phần lớn ôtô và xe máy đời mới đang lưu hành hiện nay tại thị trường Việt Nam đều đã được thiết kế để hoạt động với nhiên liệu chứa ethanol ở mức thấp như E5 hoặc E10, chỉ một số ít dòng xe đã quá cũ (khoảng trước những năm 2000), thì mới cần lưu ý khi dùng xăng E10.
Gần đây, những vụ cháy liên quan tới ắc-quy và xe điện du lịch đang khiến nhiều người lo ngại về mức độ an toàn. Trước đó vào đầu tháng 5, vụ cháy ô tô khiến 2 người tử vong tại Đà Nẵng gây chú ý khi cơ quan chức năng xác định bên trong xe chứa nhiều pin và ắc-quy. Mới đây nhất, vụ cháy kho xe điện du lịch tại phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai tiếp tục dấy lên tranh luận liên quan tới nguy cơ cháy nổ từ phương tiện này.
Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, điều đáng lo ngại hiện nay không hẳn nằm ở bản thân xe chạy bằng mô-tơ điện mà phần lớn đến từ tình trạng độ chế pin, ắc-quy hoặc tái sử dụng pin cũ, thiết bị lưu trữ năng lượng không rõ nguồn gốc.
Hiện nay, không khó để tìm thấy các dịch vụ thay cell pin, nâng dung lượng hoặc đóng lại pack pin với chi phí thấp. Một số cơ sở thậm chí còn độ chế, tái sử dụng pin cũ, thay vỏ hoặc đóng lại pin thủ công để bán ra thị trường dưới "mác" pin dung lượng cao.
Trao đổi với PV Thanh Niên, anh Lê Minh Nghĩa, kỹ thuật viên điện, điện tử nhận định, các loại pin trên xe chạy bằng mô-tơ điện hiện nay đòi hỏi hệ thống quản lý nhiệt, kiểm soát dòng điện kỹ lưỡng. Chỉ sai sót nhỏ trong quá trình thay cell pin, đấu nối hoặc sạc điện không đúng tiêu chuẩn an toàn cũng có thể dẫn đến cháy nổ.
Nhiều bộ pin độ chế hiện nay được đóng pack thủ công, sử dụng cell pin không đồng đều hoặc thiếu hệ thống quản lý pin (BMS) đạt chuẩn. Điều này khiến pin dễ xảy ra tình trạng quá nhiệt, đoản mạch hoặc mất cân bằng điện áp khi sạc và xả.
Ngoài pin lithium, nhiều loại xe dành cho trẻ em, xe điện du lịch sử dụng trong các khu resort, nội bộ... vẫn sử dụng bình ắc-quy để lưu trữ điện năng. Một số loại ắc-quy không rõ nguồn gốc, được tân trang lại để sử dụng tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn hoặc xuống cấp nhanh sau thời gian ngắn.
Theo anh Nghĩa, bình ắc-quy cũ có thể xảy ra hiện tượng rò rỉ dung dịch điện phân, chập mạch hoặc phát sinh khí hydro trong quá trình sạc. Nếu khu vực sạc kín, thiếu thông gió hoặc gần nguồn phát tia lửa điện sẽ làm tăng nguy cơ cháy nổ.
Ngoài ra, việc sử dụng bộ sạc không đúng thông số kỹ thuật hoặc tự ý nâng điện áp nhằm tăng hiệu suất vận hành cũng khiến hệ thống điện phải hoạt động vượt ngưỡng thiết kế ban đầu.
Một số trường hợp còn đấu nối thêm bình ắc-quy để tăng quãng đường di chuyển nhưng không nâng cấp dây dẫn, cầu chì... bảo vệ mạch điện tương ứng. Điều này khiến dây điện dễ quá tải, phát nhiệt và dẫn tới nguy cơ cháy chập.
Ở góc độ kỹ thuật, pin lithium khi xảy ra hiện tượng phản ứng nhiệt dây chuyền (Thermal Runaway) sẽ cháy lan nhanh, khó dập tắt. Trong khi với bình ắc-quy trôi nổi, không đảm bảo an toàn, nguy cơ thường đến từ chập điện, quá nhiệt hoặc phát sinh khí dễ cháy trong quá trình sạc.
