Hôm qua 26.5, ngoại trưởng của 4 thành viên nhóm Bộ tứ bao gồm bà Penny Wong (Úc), ông S. Jaishankar (Ấn Độ), ông Toshimitsu Motegi (Nhật Bản) và ông Marco Rubio (Mỹ) đã có cuộc hội nghị cấp cao tại Ấn Độ. Đây là cuộc họp thứ ba của ngoại trưởng 4 nước này kể từ tháng 9.2024.
Công bố sau cuộc họp ngày 26.5, ngoại trưởng của 4 nước trên thông báo đồng ý cùng xây dựng một cảng ở Fiji và ký các hiệp ước bao gồm các khoáng sản quan trọng và an ninh năng lượng, đồng thời thúc đẩy năng lượng mới cho nhóm. Đây là một phần trong khuôn khổ hợp tác về khoáng sản mà 4 nước đạt được qua hội nghị.
Reuters dẫn lời Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết khuôn khổ khoáng sản sẽ mở ra cách tận dụng các công cụ chính sách kinh tế và phối hợp đầu tư để củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng – bao gồm cả khai thác và chế biến – và tái chế khoáng sản quan trọng. Vì thế, sáng kiến này có thể có ý nghĩa quan trọng đối với Nhật Bản sau khi Trung Quốc ngừng vận chuyển một số khoáng sản được sử dụng trong ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và bán dẫn sau căng thẳng ngoại giao giữa Tokyo và Bắc Kinh.
Bên cạnh đó, ông Rubio cũng công bố sáng kiến hàng hải mới ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (Indo – Pacific) nhằm tăng cường phối hợp giám sát khu vực giữa các thành viên Bộ tứ. Vị Ngoại trưởng Mỹ cho biết đây là Sáng kiến Hợp tác giám sát hàng hải Indo – Pacific hướng đến tận dụng khả năng giám sát hàng hải của mỗi nước thành viên ở khu vực này để tăng cường chia sẻ thông tin. “Liên quan điều đó cũng là việc mở rộng Sáng kiến Nhận thức về lĩnh vực hàng hải Indo – Pacific, có thể cung cấp dữ liệu nhận thức về lĩnh vực hàng hải thương mại gần như theo thời gian thực cho các quốc gia trên khắp khu vực”, Ngoại trưởng Rubio nói thêm.
Bộ tứ đã trở thành một nền tảng quan trọng cho hợp tác về an ninh hàng hải, chuỗi cung ứng và chiến lược Indo – Pacific khi Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng quân sự và kinh tế ở khu vực. Nên giới quan sát đánh giá những nỗ lực của Bộ tứ về hàng hải, nhất là giám sát và chia sẻ thông tin với cả các đối tác khác, nhằm hạn chế các hành động của Bắc Kinh ở Indo – Pacific.
Tuy nhiên, thông báo kết quả hội nghị lần này, các ngoại trưởng không đề cập về khả năng tổ chức hội nghị thượng đỉnh của Bộ tứ trong năm nay. Trong khi đó, hồi cuối tuần trước, Ngoại trưởng Rubio từng tiết lộ cuộc họp lần này sẽ thảo luận về việc tổ chức hội nghị thượng đỉnh vào cuối năm nay.
Kể từ khi tiếp nhận nhiệm kỳ 2, Tổng thống Mỹ Donald Trump không đề cập nhiều đến sự hợp tác của Bộ tứ. Mặt khác, quan hệ giữa Washington và New Delhi trở nên căng thẳng xoay quanh vấn đề thuế cũng như việc Ấn Độ nhập dầu thô từ Nga, khiến nhóm này thiếu gắn kết cũng như tiến hành các hoạt động chung trong hơn 1 năm qua. Không những vậy, năm 2025 – dưới thời Ấn Độ giữ vai trò Chủ tịch luân phiên của Bộ tứ, nhóm này đã không tổ chức hội nghị thượng đỉnh chung, mà nguyên nhân được cho là do căng thẳng giữa New Delhi và Washington.
Trả lời Thanh Niên, GS Yoichiro Sato (chuyên gia về quan hệ quốc tế, ĐH Ritsumeikan châu Á – Thái Bình Dương, Nhật Bản) đánh giá hội nghị ngoại trưởng Bộ tứ lần này nhằm tìm cách hàn gắn quan hệ Ấn Độ – Mỹ.
“Chính sách thuế quan của Tổng thống Trump đối với New Delhi là điểm nhức nhối trong quan hệ song phương, đặc biệt là vì Mỹ trích dẫn nhập khẩu năng lượng của Ấn Độ từ Nga. Nguồn cung năng lượng của Ấn Độ bị hạn chế hơn nữa bởi cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran khiến eo biển Hormuz bị đóng cửa. Vì thế, hội nghị lần này đề cập an ninh năng lượng toàn diện của cả 4 thành viên, điều mà Mỹ cho đến nay vẫn bỏ qua”, GS Sato phân tích và đánh giá thêm: “Liệu nguồn dầu từ Mỹ và Venezuela có trở thành một phần trong bức tranh dài hạn của chiến lược hợp tác hay không là không chắc chắn, vì những sự thay thế như vậy chỉ khả thi khi giá dầu cao hơn. Tuy nhiên, hội nghị vẫn là cơ hội để thu hút sự chú ý của Mỹ trở lại Indo – Pacific. Sự hiện diện của Ngoại trưởng Rubio ở Ấn Độ giúp trấn an các nhà lãnh đạo của các thành viên Bộ tứ”.
Cũng trả lời Thanh Niên, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế – Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) cho rằng: “Bộ tứ thời gian qua đã giảm sút từ một diễn đàn quy tụ các nhân tố chủ chốt ở Indo – Pacific sang một vai trò thầm lặng hơn, chủ yếu do Tokyo và Canberra dẫn dắt, sau khi Tổng thống Trump áp thuế quan lên Ấn Độ và những phản ứng dữ dội sau đó từ New Delhi. Hơn nữa, ông Trump thích các mối quan hệ và sáng kiến giữa các nhà lãnh đạo mang lại kết quả tức thời, có thể được Nhà Trắng tận dụng cho lợi ích chính trị trong nước, hơn là các sáng kiến như Bộ tứ. Do đó, Tokyo và Canberra đã nỗ lực duy trì nhóm với các mối quan hệ tích cực hơn ngoài Ấn Độ và Mỹ”.
“Có lẽ, Nhật Bản và Úc kỳ vọng nhóm nỗ lực duy trì hợp tác qua nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Trump và tiếp tục phát triển thành một nhóm đa phương bền vững, tạo ra đối trọng kinh tế và chính trị để cân bằng quy mô và tầm ảnh hưởng của Bắc Kinh”, GS Nagy nhận định.
Theo Hãng tin AFP ngày 27-4, các tay súng thánh chiến và lực lượng ly khai đã đồng loạt tấn công nhiều khu vực trên khắp Mali từ ngày 25-4, khiến Bộ trưởng Quốc phòng Sadio Camara thiệt mạng và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ mất kiểm soát tại miền bắc.
Diễn biến được đánh giá là thách thức lớn nhất đối với chính quyền quân sự kể từ khi lên nắm quyền vào năm 2020.
Các cuộc tấn công bắt đầu từ rạng sáng 25-4, do liên minh nổi dậy người Tuareg thuộc Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) phối hợp với lực lượng vũ trang Hỗ trợ Hồi giáo và Tín đồ Hồi giáo (JNIM) thực hiện, nhắm vào nhiều khu vực trải dài trên lãnh thổ Mali.
Một trong những diễn biến gây chấn động nhất là cái chết của Bộ trưởng Quốc phòng Sadio Camara trong một vụ đánh bom xe nhằm vào nhà riêng của ông tại Kati - khu vực được xem là thành trì của chính quyền quân sự gần thủ đô Bamako. Vụ tấn công khiến vợ thứ hai và hai cháu của ông thiệt mạng.
Chính phủ Mali cho biết ông Camara đã trực tiếp chống trả các tay súng tấn công, thậm chí "vô hiệu hóa được một số đối tượng" trước khi qua đời do vết thương tại bệnh viện. Nhà chức trách thông báo sẽ tổ chức quốc tang cho vị tướng.
Hiện trường vụ tấn công nhà riêng Bộ trưởng Quốc phòng Mali - Video: X/@visegrad24
Giao tranh vẫn tiếp diễn trong ngày 26-4 tại nhiều khu vực, bao gồm Kati, các thành phố miền bắc như Kidal, Gao, cũng như Sevare ở miền trung. Tình hình tại một số nơi được mô tả là "hỗn loạn" với nhiều tiếng súng.
Trong khi đó, lãnh đạo chính quyền quân sự, tướng Assimi Goita, chưa xuất hiện công khai kể từ khi các cuộc tấn công nổ ra. Một nguồn tin an ninh cho biết ông đang ở "một nơi an toàn".
Ở miền bắc, các nhóm nổi dậy Tuareg tuyên bố đã giành quyền kiểm soát hoàn toàn thành phố Kidal - một địa bàn chiến lược từng là thành trì của họ.
Theo các nguồn tin địa phương, các lực lượng hỗ trợ quân đội Mali, bao gồm đơn vị Africa Corps của Nga, đã rút khỏi thành phố sau một thỏa thuận chưa được công bố chi tiết.
"Khi đoàn xe quân sự rời đi, các tay súng đã nhanh chóng kiểm soát các tuyến phố", một cư dân tại Kidal cho biết.
Binh sĩ cùng trang thiết bị của lực lượng Africa Corps của Nga - gồm xe bọc thép, pháo kéo và pháo phản lực - được ghi nhận rút khỏi doanh trại tại Kidal, sau khi đạt được thỏa thuận rút quân với lực lượng nổi dậy - Video: X/@sentdefender
Trước đó, quân đội Mali từng tái chiếm Kidal vào tháng 11-2023 với sự hỗ trợ của lực lượng quân sự tư nhân Nga Wagner, chấm dứt hơn một thập kỷ kiểm soát của phiến quân.
Việc thành phố này một lần nữa rơi vào tay lực lượng nổi dậy cho thấy cán cân quyền lực tại miền bắc đang biến động mạnh.
FLA cũng tuyên bố đã thiết lập hiện diện tại khu vực Gao, cho thấy phạm vi hoạt động ngày càng mở rộng.
Tại thủ đô Bamako, tình hình an ninh được siết chặt. Binh sĩ dựng rào chắn, phong tỏa các cơ sở quân sự, trong khi sân bay quốc tế đã hoạt động trở lại sau khi tạm gián đoạn vì giao tranh ở vùng ngoại ô. Nhiều người dân vẫn trong trạng thái hoang mang.
"Tôi vẫn còn nghe tiếng nổ vang trong tai, thật sự ám ảnh", một cư dân chia sẻ.
Liên minh đối lập CFR cảnh báo Mali đang "lâm nguy", cho rằng chính quyền quân sự đã không thể đảm bảo các cam kết về an ninh và ổn định.
Trong khi đó, Liên minh các quốc gia Sahel (AES) - gồm Mali, Burkina Faso và Niger - lên án các cuộc tấn công là "âm mưu nghiêm trọng" từ các thế lực thù địch.
Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres và Liên minh châu Âu cũng đồng loạt lên án bạo lực, kêu gọi tăng cường hỗ trợ quốc tế để đối phó với chủ nghĩa cực đoan và khủng bố trong khu vực.
"Tính đến thời điểm hiện tại, chúng tôi báo cáo 14 người chết và ít nhất 38 người bị thương, trong đó có 5 trẻ vị thành niên", Tỉnh trưởng Cauca Octavio Guzman thông báo trên mạng xã hội X vào tối 25.4 (giờ địa phương). Một nguồn tin cảnh sát cho hay lực lượng cứu hộ đang tìm kiếm một số người mất tích.
Vụ nổ trên đường cao tốc Popayan-Cali đã làm biến dạng các xe buýt và xe tải nhỏ, và một số ô tô đã bị lật úp do sức mạnh của vụ nổ. Vụ đánh bom đã tạo ra một hố lớn trên mặt đường.
"Đây là một vụ tấn công khủng bố nhắm vào dân thường", Tổng tư lệnh quân đội Colombia Hugo Lopez phát biểu trong một cuộc họp báo. Ông nói rằng quả bom phát nổ sau khi những kẻ tấn công chặn đường bằng cách chặn lối đi bằng một chiếc xe buýt và một phương tiện khác.
Chính quyền đổ lỗi cho vụ tấn công ở tỉnh Cauca là do những thành viên bất mãn của lực lượng du kích FARC đã bị giải tán gây ra. "Những kẻ thực hiện vụ tấn công này... là những kẻ khủng bố, phát xít và buôn bán ma túy", Tổng thống Colombia Gustavo Petro viết trên X.
Đây là vụ bạo lực mới nhất trước thềm cuộc bầu cử tổng thống vào tháng tới. Hôm 24.4 đã xảy ra vụ đánh bom nhắm vào một căn cứ quân sự ở Cali, thủ phủ của tỉnh Valle del Cauca, khiến 2 người bị thương.
Đã có 26 vụ tấn công được ghi nhận ở hai tỉnh Cauca và Valle del Cauca trong hai ngày qua, theo tướng Lopez. Bộ trưởng Quốc phòng Colombia Pedro Sanchez ngày 25.4 cho hay chính quyền đã tăng cường sự hiện diện của quân đội và cảnh sát trong những khu vực này.
Theo báo Guardian ngày 28-4, trước đó nhóm nhà sư đã có chuyến du lịch 4 ngày tại Bangkok.
Khi trở về sân bay quốc tế Bandaranaike ở thủ đô Colombo, họ bị hải quan phát hiện mang theo "kush" - một loại cần sa có độ mạnh cao.
Một quan chức hải quan cho biết phần lớn các nhà sư là các tăng sinh trẻ đang tu học tại nhiều ngôi chùa trên cả nước.
Nhóm bị cáo buộc mang khoảng 5kg ma túy mỗi người, được cất giấu trong các vách ngăn giả của vali.
Sau khi bị bắt giữ, nhóm nhà sư đã được bàn giao cho cảnh sát và được đưa tới trình diện tòa án địa phương.
Giới chức nhận định đây là vụ thu giữ "kush" lớn nhất từ trước đến nay tại sân bay quốc tế chính của Sri Lanka, với tổng giá trị lô hàng ước tính lên tới 3,45 triệu USD.
Báo địa phương Daily News cho hay chuyến đi của nhóm nhà sư nhiều khả năng được tài trợ. Trong điện thoại của họ chứa nhiều hình ảnh cả nhóm tận hưởng kỳ nghỉ với trang phục đời thường.
Ngoài ra cảnh sát cũng đã bắt giữ nhà sư thứ 23 - người được cho là đã đứng ra tổ chức chuyến đi. Theo cảnh sát, người này đã nói với nhóm nhà sư "những kiện hàng là đồ quyên góp" và sẽ có người đến nhận khi họ trở về.
Trước đó, vào tháng 5 năm ngoái, một phụ nữ Anh 21 tuổi cũng bị bắt tại sân bay Bandaranaike khi mang theo 46kg ma túy. Người này khai số hàng bị giấu trong hành lý mà cô không hề hay biết.
Các cơ quan chức năng cho biết đang tiếp tục điều tra mở rộng vụ án nhằm làm rõ mạng lưới đứng sau, đồng thời xác định liệu có sự cấu kết có tổ chức trong hoạt động vận chuyển ma túy xuyên quốc gia hay không.
