Tôm mũ ni là loài giáp xác có 10 chân, sinh sống ở các vùng biển ấm. Chúng sống ở độ sâu hàng chục mét, nơi có rạn san hô và đá ngầm.
Trong đó, Mũi Né, Côn Đảo hay Phú Quốc được đánh giá là những khu vực có điều kiện tự nhiên lý tưởng để tôm mũ ni sinh trưởng, cho chất lượng thơm ngon hàng đầu.
Anh Thành Nam, một ngư dân tại phường Mũi Né, cho biết sở dĩ loài này có tên gọi “tôm mũ ni” là vì phần đầu to, bè rộng, trông giống chiếc mũ ni – loại mũ thường dùng để che kín tai và phần sau gáy.
Tại một số địa phương, chúng còn được gọi là “tôm vỗ” do đặc tính khá thú vị: khi bị bắt lên, phần đuôi tôm xòe ra, thân co lại rồi bất ngờ đập mạnh vào phần bụng phía trước, tạo âm thanh nghe như tiếng vỗ tay.
Theo anh Nam, tôm mũ ni hoàn toàn được khai thác từ tự nhiên, vào mùa cao điểm từ tháng 4 đến tháng 7 hằng năm. Ở Việt Nam hiện có ba loại chính là tôm mũ ni đỏ, đen và trắng. Trong đó, tôm mũ ni trắng phổ biến nhất trên thị trường; tôm mũ ni đen có sản lượng ít hơn, còn quý hiếm và đắt giá nhất là tôm mũ ni đỏ.
Theo ngư dân này, để đánh bắt tôm mũ ni, người ta thường dựa vào đặc tính của chúng. Ban ngày, tôm thường vùi mình vào cát hoặc treo mình trên các vách đá, ẩn náu trong các hang hốc.
Nhưng đêm xuống, chúng rời hang đi tìm thức ăn. Đây cũng là thời điểm lý tưởng để ngư dân ra khơi đánh bắt tôm.
“Tùy kích cỡ và thời điểm, tôm mũ ni trắng và đen được bán với giá dao động từ 750.000 – 950.000 đồng/kg (size 5-6 con). Còn tôm mũ ni đỏ đắt hơn, giá khoảng 1,2 – 1,5 triệu đồng/kg”, anh nói thêm.
Chị Bùi Hiền (Hà Nội) từng thưởng thức tôm mũ ni nhiều lần, nhận xét loại tôm này có phần thịt dai, chắc, ăn không bị bở hay tanh.
“Tôm mũ ni có thịt chắc, vị ngọt tự nhiên, khá giống tôm hùm nhưng mềm hơn. Khi ăn chậm và nhai kỹ, tôi còn cảm nhận rõ vị ngọt cùng hương thơm dịu đặc trưng. Theo khẩu vị cá nhân, tôi thích tôm mũ ni hơn”, chị Hiền chia sẻ.
Từ kinh nghiệm nấu nướng, chị cho biết, tôm mũ ni có thể chế biến thành nhiều món giống tôm hùm như nấu cháo, nấu lẩu hay hấp, xào cháy tỏi, sốt phô mai… đều hấp dẫn.
Trong đó, chị thích nhất tôm mũ ni hấp, vừa dễ làm lại giữ trọn được hương vị nguyên bản của món ăn.
“Tuy thịt tôm mũ ni chỉ chiếm khoảng 1/3 – 1/2 trọng lượng cơ thể nhưng rất ngon, đáng để thưởng thức”, chị nêu cảm nhận.
Tôm mũ ni được xem như sản vật “trời ban” vì ăn ngon, mang lại giá trị kinh tế.
Tôm mũ ni chế biến được nhiều món ngon, điển hình như nướng bơ chanh là món ngon lôi cuốn thực khách. Nguyên liệu cho món ăn gồm có tôm nũ ni, bơ tan chảy, tỏi băm, chanh, ớt. Sau khi rửa sạch, dùng kéo cắt đôi tôm mũ ni. Thoa đều hỗn hợp gồm bơ, nước cốt chanh, tỏi, hạt tiêu, ớt lên mặt tôm.
Kế đến cho tôm vào lò nướng. Khi phần thịt chuyển sang màu trắng, vỏ tôm đổi màu cam là tôm chín. Nếu không có lò nướng thì có thể chuyển qua món tôm mũ ni chiên bơ tỏi. Tôm mua về rửa sạch, chẻ đôi lưng, chiên thật vàng.
Đặt chảo lên bếp, đổ bơ vào, làm bơ tan chảy rồi phi tỏi băm cho vàng. Sau đó cho nước cốt chanh vào khuấy đều. Nêm muối, tiêu cho vừa nước sốt.
Cho tôm đã chiên vàng vào hỗn hợp nước sốt, rưới đều lên mặt để tôm thấm gia vị. Món tôm ngon nhất khi thưởng thức cùng nước chấm tiêu chanh.
Tôm mũ ni hấp mộc nhĩ trắng có màu hồng tươi, thơm phức, dai, mềm và ngọt lịm. Cách làm khá đơn giản. Tôm ướp gia vị, đưa lên hấp tới khi gần chín thì cho mộc nhĩ trắng vào. Đun thêm khoảng 3 phút là được. Và đơn giản nhất là món tôm mũ ni hấp sả ngọt đậm có hương vị tự nhiên thơm ngon nhất.
Tôm mũ ni có lớp vỏ cứng nên khi chế biến với các món cần nêm gia vị, người ta thường cắt tôm làm đôi để phần thịt bên trong dễ thấm vị, ăn đậm đà hơn
Không chỉ được tiêu thụ tại địa phương, tôm mũ ni hiện còn được vận chuyển đến nhiều tỉnh, thành, trở thành đặc sản lạ miệng thu hút thực khách sành ăn trên cả nước.
Nhiều người cho biết, nhờ hệ thống vận chuyển hiện đại cùng quy trình bảo quản nghiêm ngặt, tôm mũ ni dù đưa tới các thành phố lớn như Hà Nội, Tp.HCM… vẫn giữ được độ tươi ngon như khi vừa đánh bắt.
Sàn nhà vương vãi vỏ bánh kẹo, đồ uống dở. Trên giường, quần áo chưa giặt để lẫn cùng sách vở. Trong nhà vệ sinh, đồ chơi và truyện tranh ướt sũng nằm cạnh cống thoát nước. Mùi cơ thể của cậu bé đang tuổi dậy thì trên quần áo trộn với mùi giày và thức ăn khiến căn phòng ngột ngạt, khó thở.
"Tôi yêu cầu con nếu không dọn thì đóng chặt phòng lại để mùi khỏi tràn ra không gian chung nhưng nó chưa bao giờ nghe lời", chị Vân, 43 tuổi, ở Hà Nội nói.
Người mẹ cho biết đã dùng đủ cách, từ nhắc nhở nhẹ nhàng, tịch thu điện thoại đến đòn roi nhưng thói quen sinh hoạt của con không thay đổi. Do con trai học năm cuối cấp, lịch học dày nên thi thoảng chị nhượng bộ, dọn giúp con. Những ngày chị bận, căn phòng trở lại trạng thái "như cái chuồng lợn".
Với bà mẹ có con gái 16 tuổi như chị Nguyễn Thu Hằng, tình trạng cũng không khá hơn. Bàn trang điểm trong phòng của cô bé có hàng chục loại son môi, phấn mắt lăn lóc. Nhiều lần chị vừa mở cửa tủ, quần áo sạch, bẩn, mới cũ lẫn lộn, tràn ra ngoài.
Góc giường, quần áo bẩn chất đầy hai giỏ. Thấy phòng có mùi, chị mang quần áo vào máy giặt và dặn con phơi. Chiều về, đồ vẫn nằm trong máy. Bị mẹ nhắc, người con đáp đó là không gian riêng, không gây hại đến ai và yêu cầu mẹ không can thiệp. "Càng nhắc, con càng tỏ thái độ bất cần", chị Hằng, 42 tuổi, kể.
Cơn đau đầu vì chuyện con cái "ở bẩn", luộm thuộm đang hiện diện ở nhiều gia đình. Cuối tháng 5, mạng xã hội ở Việt Nam lan truyền bức ảnh chụp căn phòng ngổn ngang của một nữ sinh cấp ba do người mẹ tại Trung Quốc đăng tải. Bài đăng thu hút hơn 12.000 lượt thích. Nhiều phụ huynh cho biết họ nhìn thấy hình ảnh của con mình trong đó. ''Theo quan sát của tôi, 10 đứa tuổi teen thì 9 đứa ở bẩn như vậy", một phụ huynh bình luận và nhận nhiều lượt "like" thể hiện sự đồng tình.
Trên các diễn đàn nuôi dạy con, chủ đề "con tuổi teen niên bừa bộn" thu hút hàng nghìn ý kiến thảo luận. Nhiều phụ huynh thừa nhận căng thẳng khi không thể tìm tiếng nói chung với những đứa con về vấn đề vệ sinh cá nhân.
Bà Trần Thị Thùy Trang, Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, cho rằng các phụ huynh quá khắt khe và chưa thấu hiểu con cái trong chuyện này. Hành vi bừa bộn ở lứa tuổi vị thành niên xuất phát từ nguyên nhân khách quan. Vùng vỏ não trước trán phụ trách lập kế hoạch và kiểm soát hành vi của trẻ chưa hoàn thiện, khiến các em gặp khó khăn trong việc duy trì sự ngăn nắp và chưa nhận thức đầy đủ hậu quả của sự bừa bộn.
Bên cạnh đó, hormone điều hòa nhịp sinh học tiết ra muộn khiến trẻ thức khuya, dậy muộn và không có thời gian dọn dẹp. Sự gia tăng hormone tăng trưởng cũng khiến trẻ ưu tiên năng lượng cho các hoạt động kết nối bạn bè, mạng xã hội. "Ở tuổi này, việc dọn dẹp thường bị xem là không quan trọng, thậm chí vô nghĩa đối với trẻ", chuyên gia nói.
Đồng quan điểm, bà Hồng Hương, Hội Bảo vệ quyền lợi trẻ em, cho biết thiếu niên thích khẳng định cái tôi, nhưng phòng cá nhân không phải nơi chứng tỏ với bạn bè nên không được ưu tiên. "Đó là lý do nhiều thiếu niên ra ngoài quần áo gọn gàng nhưng không quan tâm phòng ngủ bừa bộn", bà cho biết.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý cha mẹ cần phân biệt hành vi bình thường và dấu hiệu cảnh báo tâm lý. Nếu trẻ mất ngủ, bỏ ăn, tích trữ đồ ăn thừa, xả rác hoặc thu mình, cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm.
Bà Thùy Trang cho rằng cha mẹ nên để trẻ tự đối mặt với hệ quả từ thói quen bừa bộn, như việc không có quần áo mặc. Dù vậy, không phải phụ huynh nào cũng áp dụng cách này.
Chị Trúc Quỳnh, 37 tuổi, ở Ninh Bình chọn cách cứng rắn với con trai 15 tuổi. "Quần áo mặc xong không cho vào máy giặt, tôi vứt thùng rác hoặc làm giẻ lau. Sách vở lộn xộn tôi đem bán đồng nát", chị kể. Biện pháp này giúp phòng gọn hơn nhưng hố sâu ngăn cách mẹ - con lớn dần.
Bà Trang nhận định sai lầm của chị Quỳnh trong trường hợp này là không ưu tiên kết nối cảm xúc trước khi thiết lập quy tắc. Khi cha mẹ dùng quyền lực ép buộc khiến trẻ có xu hướng chống đối thay vì tự nguyện thay đổi.
Chuyên gia Hồng Hương cho biết để thay đổi thói quen của tuổi teen, cha mẹ cần chấp nhận đây là đặc điểm phổ biến ở giai đoạn này.
Trong giai đoạn đầu, cha mẹ cần đồng hành cùng con bằng những hỗ trợ nhỏ thay vì chỉ ra lệnh. Khi con thay đổi theo hướng tích cực, dù nhỏ, hãy khen ngợi, động viên trẻ. "Thói quen ngăn nắp ở tuổi teen thường hình thành rất chậm và cần được lặp lại trong thời gian dài", chuyên gia nói.
Quả vả không chỉ là một món ăn dân dã quen thuộc mà còn được xem như một "kho tàng" dinh dưỡng tự nhiên. Ngày nay, loại quả này ngày càng thu hút sự quan tâm khi được nhắc đến trong cả y học cổ truyền lẫn các nghiên cứu hiện đại về sức khỏe.
Theo kinh nghiệm dân gian kết hợp với một số bằng chứng khoa học, quả vả mang lại nhiều tác động tích cực cho cơ thể. Nhờ tính mát và giàu chất xơ, quả có thể hỗ trợ nhuận tràng, thanh nhiệt, giảm ho, cải thiện tiêu hóa và kích thích cảm giác thèm ăn. Đây cũng là thực phẩm phù hợp cho những người gặp vấn đề về táo bón, khó tiêu hay rối loạn tiêu hóa.
Không dừng lại ở đó, các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên trong quả vả còn góp phần giảm viêm, hỗ trợ bảo vệ gan, mắt và giúp cơ thể ổn định đường huyết ở mức nhẹ. Một số nghiên cứu hiện đại cũng ghi nhận khả năng kháng khuẩn của loại quả này, giúp hạn chế sự phát triển của nhiều loại vi khuẩn gây bệnh.
Ở góc độ dinh dưỡng, quả vả được đánh giá có lợi cho tim mạch nhờ chứa kali cùng các axit béo tốt như omega-3 và omega-6, giúp hỗ trợ điều hòa huyết áp. Hàm lượng calo thấp nhưng giàu chất xơ khiến loại quả này trở thành lựa chọn phù hợp cho người muốn kiểm soát cân nặng. Đồng thời, các khoáng chất như sắt và canxi cũng góp phần hỗ trợ phòng thiếu máu và duy trì hệ xương chắc khỏe.
Ngoài ra, quả vả còn được nhắc đến với nhiều lợi ích khác như hỗ trợ làm chậm quá trình lão hóa nhờ vitamin C và lượng nước dồi dào, cải thiện giấc ngủ, ổn định tinh thần và hỗ trợ chức năng não bộ. Các flavonoid tự nhiên trong quả cũng được cho là có vai trò bảo vệ tế bào, góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính.
Trong y học dân gian, phần chất nhầy của quả còn được sử dụng để hỗ trợ chăm sóc các vấn đề ngoài da như mụn nhọt hay ghẻ lở, nhờ đặc tính làm dịu và hỗ trợ phục hồi da.
Từ một nguyên liệu quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày, quả vả đang dần được nhìn nhận như một thực phẩm giàu giá trị dinh dưỡng, phù hợp với xu hướng ăn uống lành mạnh và cân bằng hiện nay.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Nhờ hàm lượng chất xơ cao, quả vả giúp tạo cảm giác no lâu, từ đó hạn chế lượng thức ăn nạp vào cơ thể. Việc ăn 1-2 quả trước bữa ăn có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng hiệu quả và duy trì vóc dáng ổn định.
Ổn định huyết áp
Quả vả chứa ít natri nhưng lại giàu kali, đây là sự kết hợp có lợi trong việc hỗ trợ điều hòa huyết áp. Nhờ đó, loại quả này được xem là phù hợp với người có nguy cơ cao huyết áp hoặc đang cần duy trì tim mạch khỏe mạnh.
Tốt cho xương khớp
Hàm lượng canxi trong quả vả góp phần hỗ trợ phòng ngừa loãng xương. Bên cạnh đó, kali không chỉ giúp ổn định huyết áp mà còn góp phần duy trì mật độ xương, giúp hệ xương chắc khỏe hơn theo thời gian.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa
Lượng chất xơ dồi dào trong quả vả giúp cải thiện hoạt động của hệ tiêu hóa, thúc đẩy nhu động ruột và giảm tình trạng táo bón. Tuy nhiên, nên sử dụng với lượng vừa phải để tránh gây khó chịu đường ruột.
Tốt cho thị lực
Quả vả chứa vitamin A dưỡng chất quan trọng giúp duy trì sức khỏe đôi mắt. Việc bổ sung thực phẩm giàu vitamin A có thể góp phần hỗ trợ thị lực và giảm nguy cơ suy giảm chức năng mắt theo tuổi tác.
Hỗ trợ phòng ngừa một số bệnh
Một số nghiên cứu cho thấy việc sử dụng quả vả thường xuyên có thể giúp giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính, trong đó có ung thư vú ở phụ nữ sau mãn kinh. Ngoài ra, các dưỡng chất trong quả còn góp phần tăng cường sức khỏe tổng thể và hỗ trợ chức năng não bộ, giúp giảm mệt mỏi và cải thiện trí nhớ.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, quả vả xanh có thể được chế biến như rau sống, thái lát ăn kèm nước chấm hoặc trộn gỏi. Quả cũng có thể dùng để kho, nấu hầm cùng thịt giúp tăng giá trị dinh dưỡng.
Một số món ăn như gỏi vả, sườn heo hầm vả hoặc móng giò hầm vả được xem là bổ dưỡng, đặc biệt phù hợp với phụ nữ sau sinh nhờ khả năng hỗ trợ tiêu hóa và bồi bổ cơ thể. Quả vả chín cũng có thể phơi khô, chế biến thành mứt hoặc sên đường, phù hợp làm món ăn tốt cho người lớn tuổi.
Dù có nhiều lợi ích, việc sử dụng quả vả cần có liều lượng hợp lý. Ăn quá nhiều trong một lần có thể gây đầy bụng, khó tiêu. Do chứa lượng đường tự nhiên khá cao, trẻ nhỏ ăn nhiều có nguy cơ sâu răng hoặc rối loạn tiêu hóa.
Ngoài ra, do có khả năng hỗ trợ hạ đường huyết, người có thể trạng yếu hoặc đang có vấn đề về huyết áp cần thận trọng khi sử dụng, tránh lạm dụng để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.
Với kinh nghiệm của một huấn luyện viên yoga, Thanh Huyền đã mở lớp yoga trực tuyến miễn phí dành cho bệnh nhân đang điều trị ung thư. Chị gọi ấy là lớp học của những "chiến binh K".
Chừng 5 năm trước trong một lần khám sức khỏe định kỳ, Huyền bất ngờ nhận chẩn đoán có khối u ác tính tuyến giáp. Đó là cú sốc không dễ chấp nhận với một huấn luyện viên yoga như chị. Cuộc sống như đảo lộn khi cô gái trẻ buộc phải gác lại công việc, bắt đầu hành trình điều trị mà Huyền nhớ rằng mọi thứ như suy sụp vì không biết phải làm gì tiếp theo.
Những ngày đầu trong bệnh viện là chuỗi ngày hụt hẫng và hoang mang. Song khi thấy nhiều bệnh nhân khác cũng đang chiến đấu với bệnh tật, Huyền dần ổn định tâm lý hơn và bắt đầu thay đổi suy nghĩ. Cô duy trì thói quen tập yoga để cải thiện thể chất, giữ tinh thần lạc quan.
Hình ảnh cô gái trẻ đều đặn trải thảm tập yoga mỗi ngày nhanh chóng thu hút sự chú ý tại bệnh viện. Có người tò mò hỏi thăm, người xin tập cùng. Những buổi tập nhỏ dần hình thành ngay tại phòng bệnh.
Thanh Huyền nhận ra nhiều bệnh nhân khi xuất viện vẫn cần môi trường vận động nhưng không phải ai cũng có điều kiện đến các trung tâm thể thao, nhất là người ở xa hay sức khỏe yếu.
"Tôi nghĩ mình có thể mở lớp yoga miễn phí chừng ba tháng cũng đủ để mọi người nắm kiến thức và kỹ thuật cơ bản. Còn sau đó họ có thể tự tập tại nhà hoặc chọn khóa học phù hợp với lịch trình cá nhân", Huyền bộc bạch.
Thêm bạn bè động viên, Huyền chia sẻ thông tin lớp học trên các hội nhóm hỗ trợ bệnh nhân ung thư rồi nhờ bác sĩ giới thiệu thêm. Nhưng chính việc miễn phí lại khiến không ít người e dè, thậm chí còn bị nghi lừa đảo và nhắn hỏi thẳng: "Có thật là miễn phí không?". Nhiều người nhắn tin hỏi nhưng khi Huyền gửi link lớp học lại không tham gia.
Nhưng cũng còn nhiều bệnh nhân tin và tham gia tập luyện mà khóa đầu tiên hoàn thành với nhu cầu của người bệnh đông hơn Huyền dự tính. Từ lớp ban đầu chỉ dành cho bệnh nhân ung thư tuyến giáp, dự án dần mở rộng cho bệnh nhân đang điều trị nhiều căn bệnh khác miễn họ có nhu cầu muốn tập yoga.
Việc mở rộng người học đi kèm áp lực chuyên môn, không thể chỉ một giáo án cố định mà mỗi buổi tập đều phải nghiên cứu kỹ bởi tùy giai đoạn điều trị khác nhau cần giáo án linh hoạt cho người tham gia. Huyền quan sát màn hình từng buổi học trực tuyến, chỉ cần thấy học viên có dấu hiệu mệt mỏi hay đau đớn sẽ điều chỉnh bài tập hoặc dừng lại ngay.
Làm sao mọi người thấy vui khỏe chứ không phải cố tập hết sức là điều Huyền tâm niệm. Huyền nói nhiều cô chú chỉ cần duy trì 15 phút vận động mỗi ngày đã là nỗ lực rất lớn. Thoáng cái mà lớp yoga của Huyền đã qua ba năm, trở thành điểm hẹn quen thuộc của nhiều bệnh nhân ung thư nhiều tỉnh thành cả nước.
Mỗi khóa học chừng 15-20 học viên. Niềm vui là dự án dần lan tỏa, thu hút thêm một vài huấn luyện viên yoga khác tình nguyện tham gia, tiếp thêm nguồn lực để duy trì lớp học lâu dài. Bà Hồ Thị Vân Anh bị ung thư vú kể biết đến dự án trong thời gian truyền hóa chất.
"Tình cờ thấy thông tin lớp yoga của cô Huyền trên Facebook, tôi quyết định tham gia và theo lớp hơn nửa năm nay. Nhờ vậy giúp tôi ăn ngon miệng hơn, tinh thần cũng trở nên thoải mái", bà Anh bày tỏ.
Một bệnh nhân ung thư khác, bà Vũ Thị Thu nói tham gia vì học trực tuyến khá tiện lợi, có thể chủ động sắp xếp thời gian mà không phải di chuyển.
"Thời gian đầu có hơi quá sức nhưng nhờ sự hướng dẫn tận tình của các huấn luyện viên nên tôi dần theo kịp. Không chỉ sức khỏe mà tinh thần của tôi cũng cải thiện đáng kể, giúp tôi có thêm động lực trên hành trình chữa bệnh", bà Thu nói.
