Người phụ nữ ở Đống Đa tự trấn an bằng đủ lý do như tuổi tác, thời tiết, làm việc nhiều. Điều thực sự giữ bà lại không phải là sự chủ quan, mà là nỗi sợ. “Thà không biết còn hơn”, bà nghĩ.
Đầu năm 2026, khi cơn đau vượt ngưỡng chịu đựng, bà không thể nằm nghiêng hay cúi người. Người phụ nữ đến bệnh viện, hai tay đan chặt trong phòng chờ siêu âm. Kết quả chỉ là lắng cặn đài bể thận, không nghiêm trọng, điều trị được nếu thay đổi lối sống.
Tuấn, 32 tuổi, cũng coi đi khám là “lãng phí thời gian”, còn lo lắng rằng một tờ chẩn đoán bệnh sẽ “đặt dấu chấm hết cho những năm tháng thăng tiến”. Anh chịu đựng stress, mất ngủ và đau đầu mãn tính mà không kiểm tra. Chỉ đến kỳ khám định kỳ bắt buộc tại cơ quan, bác sĩ mới phát hiện anh bị mỡ máu cao, tăng huyết áp và béo phì. Kết quả kiểm tra chuyên sâu sau đó cho thấy cơ thể anh đang vận hành như một người 50 tuổi.
Khám định kỳ được giới chuyên môn ví như tấm khiên bảo vệ cơ thể. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến cáo người từ 18 tuổi trở lên cần kiểm tra huyết áp thường xuyên để tầm soát rủi ro. Tuy nhiên, tâm lý e dè và xu hướng né tránh sự thật khiến tỷ lệ người dân chủ động tiếp cận dịch vụ y tế dự phòng tại Việt Nam vẫn ở mức thấp. Các nghiên cứu dịch tễ học và báo cáo y tế công cộng chỉ ra rằng việc trì hoãn tầm soát sớm làm tăng gấp nhiều lần chi phí điều trị giai đoạn cuối, đồng thời làm giảm đáng kể tỷ lệ sinh tồn của bệnh nhân.
“Sự chủ quan này đang đẩy một bộ phận lớn người trưởng thành vào vùng nguy hiểm, đánh mất thời điểm vàng trong y khoa”, bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế thuộc Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, nói.
Ông Mạnh nhận định văn hóa y tế hiện hành vẫn mang nặng tư duy chờ có triệu chứng mới đi khám. Người dân thường phản ứng nhanh với các bệnh cấp tính như sốt hay khó thở. Đối với những bệnh mạn tính phát triển âm thầm, họ lại duy trì tâm lý phủ nhận. Nhiều bệnh nhân chỉ thực sự tìm kiếm sự trợ giúp y khoa khi tình trạng đã biến chứng nặng nề.
Theo PGS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế Công cộng tại Đại học Y Dược TP HCM, căn nguyên của sự e dè này xuất phát từ những trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ. Quy trình hành chính rườm rà, thời gian chờ đợi kéo dài và gánh nặng chi phí điều trị tạo ra tâm lý né tránh. Nỗi sợ hãi về việc một chẩn đoán y khoa có thể làm đảo lộn vị thế xã hội đã hình thành nên cơ chế phòng vệ tâm lý độc hại.
Thay vì đến cơ sở y tế, nhiều người lại tìm đến các nền tảng trí tuệ nhân tạo hoặc mạng xã hội để tự chẩn đoán. Việc áp dụng các phác đồ không được cá thể hóa dựa trên cơ địa và bệnh lý nền tiềm ẩn rủi ro biến chứng nghiêm trọng.
Hậu quả của sự né tránh này là sự trẻ hóa đáng báo động của nhiều căn bệnh hiểm nghèo. Theo dữ liệu năm 2023 từ Bộ Y tế, nhóm dưới 45 tuổi chiếm khoảng 5% đến 7% tổng số ca đột quỵ, với tốc độ tăng trung bình 2% mỗi năm.
Tại Viện Tim mạch Quốc gia, bệnh nhân dưới 40 tuổi chiếm tới 17% số ca can thiệp hằng năm. Thống kê của Tổ chức Ung thư Thế giới (Globocan) năm 2020 ghi nhận Việt Nam có hơn 17.000 ca ung thư dạ dày và 14.000 ca ung thư đại tràng mới mỗi năm. Ở nhóm dưới 40 tuổi, tỷ lệ mắc ung thư đại tràng đã chạm mốc gần 30%.
Để xóa bỏ rào cản tâm lý sợ phát hiện bệnh và ngăn chặn thói quen tự chẩn đoán mù quáng trên mạng, hệ thống y tế cần những thay đổi thực tế mang tính cá thể hóa. Thay vì áp dụng một quy trình đại trà dễ gây tâm lý e ngại, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nhấn mạnh khám sức khỏe không thể làm cho có. Ngành y tế cần phân nhóm người dân theo độ tuổi, giới tính, nghề nghiệp và bệnh lý nền.
Cách tiếp cận này giúp mỗi cá nhân nhận được phác đồ tầm soát sát với nguy cơ thực tế, giảm bớt nỗi sợ hãi mơ hồ trước một danh sách xét nghiệm rườm rà. Nhóm người lao động hay viên chức cần được siết chặt chuyên môn khám và quản lý qua hồ sơ điện tử. Bệnh nhân mạn tính phải được theo dõi định kỳ sáu tháng một lần để kịp thời chặn đứng biến chứng.
Với lao động tự do và nhóm dưới 18 tuổi, các cơ sở y tế nên thiết kế gói khám tập trung vào bệnh lý phổ biến như sỏi thận, tuyến giáp hay u xơ tử cung. Những người khỏe mạnh sẽ được cấp phiếu khám thường niên, bắt đầu từ mốc 18 tuổi theo khuyến cáo tầm soát huyết áp của Hiệp hội Tim mạch Mỹ.
Bên cạnh việc tinh gọn quy trình khám để giảm áp lực tâm lý, rào cản tài chính cũng đang được tháo gỡ nhằm triệt tiêu lý do né tránh đến viện. Bộ Y tế đã vạch ra lộ trình đến năm 2030 đảm bảo 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ hằng năm. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế sẽ đạt 100%, đi kèm với việc mở rộng quyền lợi chi trả cho các dịch vụ tầm soát và chẩn đoán sớm.
Tới năm 2045, người dân sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh bảo hiểm y tế sẽ không phải chi trả thêm tiền túi. “Việc giải quyết triệt để gánh nặng chi phí và thiết kế lại quy trình khám gọn gàng chính là chìa khóa để người bệnh gạt bỏ nỗi sợ, chủ động giành lấy cơ hội sống khỏe mạnh”, bác sĩ Mạnh cho hay.
>>> Vì sao ngộ độc bánh mì dễ xảy ra mùa nóng? Bác sĩ chỉ ra nguyên nhân
Bánh mì là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển do chứa nhiều dinh dưỡng, độ ẩm cao và dễ nhiễm chéo, đặc biệt trong thời tiết nắng nóng. Các bác sĩ khuyến cáo nên ăn sớm sau khi chế biến và không tự ý dùng thuốc khi nghi ngộ độc thực phẩm.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Đức Thành, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu, Hồi sức tích cực và chống độc, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), cho biết trong các vụ ngộ độc bánh mì, pate và xốt mayonnaise là những thành phần thường chứa “độc tố thầm lặng” nhất. Do chứa nhiều dinh dưỡng và độ ẩm cao, chúng là môi trường lý tưởng để các loại vi khuẩn nguy hiểm như Salmonella, Listeria, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus và độc tố Botulinum (từ vi khuẩn Clostridium botulinum) sinh sôi mà không làm thay đổi mùi vị thức ăn.
Bên cạnh 2 thành phần vừa nêu trên, chả lụa, thịt nguội, xíu mại cũng đóng góp vào nguy cơ ngộ độc do dễ nhiễm khuẩn Salmonella hoặc Bacillus cereus nếu là hàng trôi nổi, không rõ nguồn gốc hoặc bảo quản lạnh sai cách.
Ngoài ra, rau sống, dưa leo, đồ chua cũng thường gây nhiễm khuẩn đường ruột từ nước tưới, đất trồng hoặc không được rửa sạch bằng nước kháng khuẩn trước khi kẹp vào bánh. Vỏ bánh mì có tỷ lệ gây ngộ độc thấp nhất, trừ khi bị ẩm mốc lâu ngày sinh ra độc tố vi nấm (Mycotoxin) gây hại cho gan.
Thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM), cho biết để hạn chế nguy cơ ngộ độc bánh mì mùa nóng, người dân nên chọn mua tại các cơ sở uy tín, có nguồn gốc rõ ràng và bảo đảm vệ sinh.
Trước khi ăn, cần kiểm tra thực phẩm bằng cảm quan. Nếu bánh mì hoặc phần nhân có mùi lạ, vị chua, đổi màu hay dấu hiệu bất thường thì không nên sử dụng.
Các chuyên gia khuyến cáo bánh mì nên được ăn trong vòng 2 - 3 giờ sau khi chế biến. Nếu để quá lâu ở nhiệt độ phòng, nhất là trong thời tiết nóng, vi khuẩn có thể phát triển nhanh và sinh độc tố gây ngộ độc.
Ngoài ra, không nên ăn bánh mì để qua đêm hoặc chỉ hâm nóng sơ rồi dùng lại. Việc hâm nóng có thể diệt một phần vi khuẩn nhưng không loại bỏ được độc tố đã hình thành. Nếu cần bảo quản, nên tách riêng bánh và nhân, để trong ngăn mát tủ lạnh và dùng trong vòng 24 giờ để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.
Theo bác sĩ Tố Hi, một sai lầm phổ biến khi bị ngộ độc thực phẩm là tự ý uống thuốc cầm tiêu chảy ngay khi đau bụng hoặc đi ngoài. Trong nhiều trường hợp nhiễm khuẩn tiêu hóa, tiêu chảy là phản ứng giúp cơ thể đào thải vi khuẩn và độc tố; dùng thuốc không phù hợp có thể khiến vi khuẩn lưu lại lâu hơn trong ruột.
Tuy nhiên, người bệnh cũng không nên để tiêu chảy kéo dài. Nếu đi ngoài nhiều lần kèm mất nước, sốt, nôn ói hoặc đau bụng dữ dội, cần đi khám để tránh biến chứng.
Ngoài ra, nhiều người còn tự ý dùng kháng sinh dù không phải trường hợp ngộ độc nào cũng cần. Việc dùng sai có thể làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột và tăng nguy cơ kháng kháng sinh.
Bác sĩ Tố Hi lưu ý, mất nước và rối loạn điện giải là nguyên nhân khiến ngộ độc trở nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Vì vậy, cần bù nước đúng cách, nghỉ ngơi và theo dõi triệu chứng; nên đi khám sớm nếu sốt cao, tiêu chảy kéo dài, đi ngoài ra máu, nôn liên tục, chóng mặt hoặc lừ đừ, mệt nhiều.
Ngày 16.4, bác sĩ chuyên khoa 2 Lâm Hoàng Cát Tiên, Phó giám đốc chuyên môn Bệnh viện đa khoa Việt Mỹ, cho biết bệnh viện xây dựng danh mục dịch vụ đa dạng, đồng thời minh bạch chi phí ngay từ đầu và tư vấn rõ ràng dựa trên nhu cầu thực tế của từng bệnh nhân. Cách tiếp cận này không chỉ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc lựa chọn dịch vụ chăm sóc sức khỏe mà còn hạn chế tình trạng chỉ định không cần thiết hoặc phát sinh chi phí ngoài dự kiến, từ đó tạo dựng sự tin tưởng trong quá trình thăm khám và điều trị.
Theo bác sĩ Cát Tiên, bên cạnh việc đáp ứng đa dạng nhu cầu khám chữa bệnh ở nhiều lĩnh vực như nội tiết, tim mạch, nội thần kinh... bệnh viện tập trung đầu tư chiều sâu vào các lĩnh vực chẩn đoán và tầm soát để giúp phát hiện sớm bệnh lý và nâng cao hiệu quả điều trị. Trong đó, nội soi tiêu hóa, chẩn đoán hình ảnh và tầm soát sức khỏe sinh sản là những thế mạnh nổi bật, góp phần định hình mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động cho người dân.
Bệnh viện đầu tư hệ thống nội soi tiêu hóa, hệ thống chụp cắt lớp vi tính 128 lát cắt tích hợp trí tuệ nhân tạo với hình ảnh sắc nét độ phân giải cao hỗ trợ bác sĩ quan sát rõ niêm mạc tiêu hóa và nhận diện các tổn thương ngay từ giai đoạn sớm như viêm loét, polyp hay dấu hiệu tiền ung thư, từ đó gia tăng cơ hội điều trị hiệu quả.
"Bên cạnh các dịch vụ chẩn đoán, tầm soát sức khỏe sinh sản là một trong những lĩnh vực được Bệnh viện đa khoa Việt Mỹ chú trọng trong xu hướng chăm sóc sức khỏe chủ động ngày càng gia tăng. Hiện nay, nhiều cặp đôi trẻ lựa chọn kiểm tra sức khỏe sinh sản từ sớm như một bước chuẩn bị cho kế hoạch gia đình trong tương lai. Thông qua các gói tầm soát toàn diện cho cả nam và nữ, bác sĩ có thể đánh giá chức năng sinh sản, phát hiện sớm các bệnh lý phụ khoa, nam khoa cũng như những yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai", bác sĩ Cát Tiên chia sẻ.
Cụ thể, Sở Y tế TP.HCM đề xuất kiến nghị đối với Bộ Y tế, Bộ Tài chính (Bảo hiểm xã hội Việt Nam) xem xét, nghiên cứu đề xuất mở rộng chính sách hỗ trợ mức đóng bảo hiểm y tế (BHYT) đối với nhóm lao động khu vực phi chính thức, người có thu nhập thấp, người tạm trú dài hạn tại các đô thị lớn và các nhóm đối tượng có nguy cơ gián đoạn tham gia BHYT nhằm góp phần duy trì, phát triển bền vững tỉ lệ bao phủ BHYT.
Bạn đọc thắc mắc, những chính sách hỗ trợ mức đóng BHYT nào đang áp dụng ở TP.HCM?
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP.HCM, cho biết TP.HCM đang triển khai nhiều chính sách hỗ trợ BHYT nhằm hướng tới mục tiêu bao phủ BHYT toàn dân.
Hiện nay, TP.HCM đã sử dụng ngân sách để hỗ trợ toàn bộ hoặc một phần mức đóng BHYT cho nhiều nhóm đối tượng.
Cụ thể, TP.HCM thực hiện cấp thẻ BHYT cho người dân thường trú tại 19 xã, phường An toàn khu và 2 xã đảo.
Bên cạnh đó, theo Nghị quyết 56/2025 của HĐND TP, TP hỗ trợ 100% mức đóng BHYT (miễn phí thẻ BHYT) đối với các nhóm sau:
- Người từ đủ 65 tuổi đến dưới 75 tuổi có đăng ký thường trú tại TP.HCM và chưa được hưởng hỗ trợ BHYT từ các chính sách khác.
- Học sinh phổ thông.
- Người học chương trình giáo dục phổ thông, bao gồm học viên giáo dục thường xuyên cấp THCS và THPT tại các cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập trên địa bàn TP.
Ngoài ra theo Nghị quyết 75/2025 của HĐND TP, TP.HCM tiếp tục hỗ trợ 100% mức đóng BHYT cho các đối tượng:
- Người bệnh phong đang điều trị tại Bệnh viện Bến Sắn thuộc Sở Y tế.
- Người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của địa phương.
- Người mới thoát nghèo trong thời gian 36 tháng kể từ khi được công nhận thoát nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của địa phương.
- Trẻ em từ đủ 6 tuổi đến dưới 16 tuổi, có đăng ký thường trú hoặc tạm trú theo quy định trên địa bàn TP.HCM.
- Người từ đủ 60 tuổi đến dưới 65 tuổi sống đơn thân, neo đơn (là người có chồng/vợ, con, người trực tiếp chăm sóc đã tử vong), hoặc độc thân (không chồng/vợ, có giấy xác nhận sống độc thân theo quy định Luật Hộ tịch) hiện sống một mình hoặc sống với người thân được xác định có thu nhập thấp hơn mức thu nhập theo bộ tiêu chí đo lường chuẩn nghèo đa chiều của địa phương, có đăng ký thường trú hoặc tạm trú theo quy định tại TP.HCM.
- Người mắc bệnh hiểm nghèo theo danh mục bệnh hiểm nghèo của Bộ Y tế được xác định có thu nhập thấp hơn mức thu nhập theo bộ tiêu chí đo lường chuẩn nghèo đa chiều của địa phương, có đăng ký thường trú hoặc tạm trú theo quy định tại TP.HCM.
- Người khuyết tật nhìn và được xác định mức độ khuyết tật nhẹ do cơ quan có thẩm quyền xác nhận, có đăng ký thường trú hoặc tạm trú theo quy định tại TP.HCM.
