Bác sĩ Phạm Ánh Ngân, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3, cho biết trên hành trình điều trị các bệnh lý mạn tính đau đớn, bà thấy nhiều người dễ tin vào những cam kết “có cánh” như trị dứt điểm, khỏi hoàn toàn hay những video diễn viên đóng giả bác sĩ quảng cáo bán thuốc. Tuy nhiên, đằng sau sự giảm đau tức thời là những cái bẫy chết người.
Đầu tiên, người bệnh cần tỉnh táo, “biết tên bệnh không có nghĩa là tự chữa được”. Những cơn đau ở cơ xương khớp, những rối loạn chức năng trong các bệnh lý gan thận, chuyển hóa như đái tháo đường, béo phì không tương đồng với các bệnh lý được nhắc trên quảng cáo thuốc.
Nhiều cơ sở đánh vào tâm lý quen thuộc của người tiêu dùng, liệt kê các tên bệnh trong nhóm bệnh lý chung, hoặc liệt kê triệu chứng dễ gặp như đau nhức, ngứa,… khiến người tiêu dùng đồng cảm và bỏ tiền ra mua.
Trường hợp gọi đúng tên bệnh đã được chẩn đoán như “thoái hóa khớp”, “viêm khớp gút”, “đái tháo đường” thì bệnh trạng của từng người sẽ khác nhau, cần phối hợp với bác sĩ để điều trị.
“Không một loại thuốc gia truyền bán tràn lan nào có thể bao trùm mọi cơ địa”, bác sĩ nói.
Khảo sát năm 2023 của Viện Dinh dưỡng và Y học Dự phòng cho thấy 47% người cao tuổi ở nông thôn từng sử dụng thuốc xương khớp không rõ nguồn gốc qua lời truyền miệng. Con số này đã tăng 15% so với năm 2020. Niềm tin đặt sai chỗ vào các quảng cáo bán thuốc đang buộc nhiều gia đình phải trả giá bằng tình trạng suy thận, hoại tử xương và thậm chí là tính mạng của chính người thân.
Bác sĩ Ngân giải thích nguyên nhân đằng sau thực trạng này xuất phát từ tâm lý khao khát hết bệnh của người mắc bệnh mạn tính. Các cơ sở kinh doanh lậu nắm bắt rất rõ điểm yếu này. Họ liệt kê hàng loạt triệu chứng phổ biến như đau nhức hay ngứa ngáy để tạo sự đồng cảm. Người tiêu dùng khi thấy đúng nỗi đau của mình sẽ dễ dàng mở ví.
Tuy nhiên, việc nhận biết triệu chứng không đồng nghĩa với khả năng tự điều trị. Ngay cả khi người bệnh được chẩn đoán chính xác mắc thoái hóa khớp, gút hay đái tháo đường, thể trạng mỗi cá nhân luôn đòi hỏi một phác đồ y khoa riêng biệt.
Không một loại thuốc gia truyền sản xuất đại trà nào có thể phù hợp với mọi cơ địa. Thêm vào đó, khái niệm trị dứt điểm sau một đêm đối với bệnh mạn tính là một điều không tưởng. Khác với các bệnh cấp tính như viêm ruột thừa, mục tiêu điều trị bệnh cơ xương khớp hay rối loạn chuyển hóa là thuyên giảm triệu chứng và hạn chế các đợt bùng phát.
Đằng sau cảm giác hết đau thần kỳ là một cái bẫy tàn phá sức khỏe nghiêm trọng. Giám định dược phẩm tại các Trung tâm Kiểm nghiệm trong 5 năm qua phát hiện nhiều mẫu thuốc gia truyền chứa trộn tân dược như Corticoid, NSAIDs, Paracetamol liều cao. Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy kim loại nặng gồm chì, thủy ngân, asen.
Một số sản phẩm bào chế từ thảo dược nhưng quy trình phơi sấy bẩn đã sinh ra aflatoxin, một chất gây ung thư gan. Bệnh nhân khi uống vào sẽ ăn ngon, tăng cân và hết đau nhanh chóng, nhưng bác sĩ Ngân gọi đây là trạng thái khỏe giả.
Corticoid lạm dụng sẽ gây loãng xương trầm trọng, làm cột sống và khớp hông giòn gãy. Nhiều người đối mặt với suy thận, loét dạ dày, tăng huyết áp hoặc suy tuyến thượng thận, dẫn đến suy kiệt hoàn toàn nếu ngừng thuốc.
Để tự bảo vệ mình, bác sĩ khuyên người dân cần chủ động truy cập trang web của Cục Quản lý Dược để tra cứu số đăng ký pháp lý của sản phẩm. Thuốc giả hoặc thuốc lậu thường in mờ nhòe, thiếu ngày sản xuất, không có nhãn tiếng Việt và núp bóng dưới mác hàng xách tay bán qua mạng.
Cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát để ngăn chặn những đối tượng buôn bán thuốc lậu. Về phần người bệnh, sự tỉnh táo trước những diễn viên đóng giả bác sĩ trên mạng xã hội là rào chắn đầu tiên bảo vệ sức khỏe.
“Đừng đợi đến khi da mỏng đi, cơ thể bầm tím, teo cơ hay mặt phù giữ nước mới nhận ra sai lầm thì mọi can thiệp y tế đều đã trở nên quá muộn”, bác sĩ nói.
Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) là tình trạng mỡ tích tụ quá nhiều trong gan dù người bệnh không uống hoặc uống rất ít rượu bia. Theo trang sức khỏe WebMD (Mỹ), cá là nguồn thực phẩm giàu đạm, ít chất béo xấu và phù hợp cho người mắc bệnh này.
Lợi ích nổi bật nhất của cá nằm ở omega-3. Các loại cá béo như cá hồi, cá thu và cá mòi chứa nhiều axit béo omega-3 chuỗi dài (EPA và DHA), được nghiên cứu về khả năng chống viêm.
Một số nghiên cứu cho thấy omega-3 từ cá béo có thể giúp giảm lượng mỡ trong gan và cải thiện các dấu hiệu viêm gan khi được sử dụng trong chế độ ăn cân bằng và kiểm soát năng lượng hợp lý.
Ngoài omega-3, cá còn cung cấp vitamin D, selen và các vitamin nhóm B - những dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa. Việc ăn cá phù hợp với chế độ ăn Địa Trung Hải còn được đánh giá có lợi cho người gan nhiễm mỡ.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyến nghị nên ăn ít nhất 2 khẩu phần cá mỗi tuần (mỗi phần khoảng 140 g cá đã nấu chín), trong đó có ít nhất 1 phần là cá béo.
Các loại cá béo nên ưu tiên:
Ngoài cá béo, các loại cá trắng ít béo như cá tuyết, cá bơn hay cá vược cũng là nguồn protein nạc, ít calo, phù hợp để đa dạng thực đơn và hỗ trợ kiểm soát cân nặng ở người gan nhiễm mỡ.
Nướng lò: Đây là phương pháp lý tưởng vì cần rất ít dầu mỡ mà vẫn giữ được độ ẩm và dưỡng chất của cá.
Nướng vỉ hoặc áp chảo ít dầu: Giúp tạo mùi vị hấp dẫn nhờ lớp cháy xém nhẹ, đồng thời để bớt mỡ chảy ra ngoài.
Hấp: Giúp giữ tối đa dưỡng chất và không cần thêm dầu mỡ.
Cách làm: Hấp cá khoảng 8 - 12 phút đến khi chín; phù hợp với các loại cá thịt mềm như cá bơn.
Nấu giấy bạc: Cá được gói cùng rau và thảo mộc trong giấy nướng rồi đem nướng. Phương pháp này kết hợp ưu điểm của hấp và nướng, giúp món ăn thơm ngon mà không cần nhiều dầu.
Luộc nhẹ: Luộc cá trong nước dùng nhẹ cùng rau thơm giúp giữ độ ẩm mà không cần thêm chất béo.
Người bị gan nhiễm mỡ nên hạn chế cá chiên ngập dầu, cá tẩm bột chiên giòn vì chứa nhiều chất béo bão hòa và tinh bột tinh chế, dễ làm nặng thêm tình trạng kháng insulin. Các loại sốt kem, sốt bơ, sốt phô mai hay nước sốt đóng chai cũng thường chứa nhiều chất béo, đường và muối. Thay vào đó, nên ưu tiên dùng một ít dầu ôliu, sữa chua Hy Lạp ít béo, chanh và rau thơm để tạo hương vị cho món ăn, theo WebMD.
Bác sĩ Keiko Amano là thành viên Hội đồng quản trị của Hiệp hội Y học Giới tính Nhật Bản. Sau khi tốt nghiệp khoa Y, Đại học Tokyo năm 1967, bà đóng vai trò nòng cốt trong việc thành lập phòng khám ngoại trú dành cho phụ nữ đầu tiên tại một bệnh viện công vào năm 2002. Từ năm 2009, bà phụ trách phòng khám ngoại trú dành cho phụ nữ tại Bệnh viện Seifuso, tỉnh Saitama, và hiện là cố vấn đặc biệt tại đây. Bà cũng là tác giả của một số cuốn sách như "Nội tiết tố nữ quyết định cuộc đời người phụ nữ".
Dù đã ở tuổi 80, bác sĩ Amano vẫn duy trì nhịp làm việc đều đặn tại phòng khám. Bà tin rằng bản thân vẫn có thể hoạt động bền bỉ và giữ được thể trạng tốt là nhờ đặc biệt chú trọng đến chế độ ăn uống, vận động, giấc ngủ và duy trì một lối sống điều độ.
Bà Amano kể từ thời thơ ấu đã rèn được thói quen thức dậy vào khoảng 4-5h và đi ngủ lúc 20-21h. Gần đây, bà thường bị tỉnh giấc do ảnh hưởng của chứng tiểu đêm ở người cao tuổi nhưng chấp nhận điều đó như một quy luật tự nhiên của lão hóa. Theo bác sĩ, không nên quá lo lắng về thời lượng ngủ. Người cao tuổi chỉ cần ngủ bất cứ khi nào cơ thể cho phép, thậm chí có thể dậy đọc sách hoặc uống chút đồ ấm nếu không thể ngủ tiếp ngay lập tức.
Mỗi buổi sáng sau khi thức dậy, bà Amano luôn dành 15 phút ngâm mình trong bồn nước nóng từ 41 đến 42 độ C. Thói quen này giúp tăng thân nhiệt lên 1-2 độ, thúc đẩy tuần hoàn máu và làm mềm các khớp xương trước khi bắt đầu ngày mới. Theo bác sĩ Amano, duy trì thân nhiệt trên 36,5 độ C là chìa khóa để hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả. Ngược lại, tình trạng cơ thể bị lạnh thường xuyên sẽ dẫn đến hàng loạt hệ lụy như đau khớp, mệt mỏi, táo bón và rối loạn thần kinh thực vật. Đặc biệt với phụ nữ trung niên và cao tuổi, những người vốn có ít cơ bắp và khả năng sinh nhiệt kém hơn nam giới, các liệu pháp làm ấm cơ thể là vô cùng cần thiết.
Bà chia sẻ sở dĩ chọn chuyên ngành chăm sóc sức khỏe phụ nữ là bởi từng trải qua giai đoạn tiền mãn kinh khó khăn từ năm 48 đến 59 tuổi. Lúc đó, cơ thể bà lúc nào cũng thấy lạnh buốt. Bà thường xông hơi khô ở nhiệt độ thấp để cải thiện nhưng sau khi nuôi mèo không còn nhiều thời gian nên đã chuyển sang liệu pháp ngâm bồn. Để đạt hiệu quả tương đương, bà tắm 2 lần mỗi ngày. Buổi tối, bà ngâm mình trong nước ấm vừa phải (40-41°C) để kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm, giúp đi vào giấc ngủ dễ dàng hơn. Sau mỗi lần tắm sáng và tối, bác sĩ luôn uống một cốc nước ấm để làm ấm các cơ quan nội tạng và thúc đẩy lưu thông máu. Bà cũng luôn mang theo nước ấm bên mình và uống thường xuyên ngay cả khi chưa thấy khát.
Chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quyết định trong việc cải thiện thể chất của nữ bác sĩ. Sau khi phát hiện các dấu hiệu cao huyết áp và tiểu đường nhẹ ở tuổi 75, bà đã chuyển sang thực đơn giàu thực vật với món súp rau củ không gia vị. Món súp gồm hành tây, cà rốt, bắp cải, bí đỏ và các loại rau theo mùa như bông cải xanh hay nấm được ninh kỹ để tận dụng vị ngọt tự nhiên. Chính việc cắt giảm muối thông qua thói quen ăn nhạt này đã giúp huyết áp của bà trở lại mức bình thường. Bên cạnh đó, bà cũng chú trọng bổ sung protein từ trứng, cá và đậu phụ để bù đắp lượng cơ bắp và mật độ xương vốn dễ bị suy giảm sau tuổi 50.
Bác sĩ Amano muốn tiếp tục làm nghề y cho đến năm 100 tuổi nên không chỉ chú trọng dinh dưỡng, bà còn duy trì tập luyện với huấn luyện viên cá nhân hai lần mỗi tuần trong suốt 7 năm qua. Mục tiêu của bà là cải thiện tính linh hoạt của khớp và tăng cường khối lượng cơ để bảo vệ khung xương. Những bài tập tự chăm sóc tại nhà như xoay cổ chân và ngón chân cũng được bà thực hiện thường xuyên để giữ cho cơ thể luôn linh hoạt.
Từ trải nghiệm cá nhân về việc thay đổi nội tiết và những phản ứng của cơ thể với thuốc khi về già, bác sĩ Amano rút ra bài học về sự nhạy cảm đối với các tín hiệu của cơ thể. Ngày nay, cứ hai phụ nữ thì có một người sống thọ trên 90 tuổi. Trong bối cảnh đó, bà cho rằng điều quan trọng nhất là tận hưởng mỗi ngày một cách thoải mái bằng cách từ bỏ những áp lực không cần thiết và chuyện vụn vặt gây lãng phí thời gian. Những bất ổn nhỏ trong sức khỏe không nên là nỗi lo sợ mà cần được nhìn nhận như những "tín hiệu" để điều chỉnh lối sống sao cho phù hợp và trân trọng bản thân hơn.
Nhiều người thích ăn chuối như một món ăn nhẹ trong ngày. Bên cạnh đó, chuối cũng thường được kết hợp với các loại trái cây như quả mọng, táo, lê hay nho để làm sinh tố, vừa ngon miệng vừa bổ dưỡng.
Các nhà khoa học tại Đại học California, Davis (Mỹ) đã thực hiện nghiên cứu nhằm tìm hiểu liệu việc thêm chuối vào sinh tố làm từ các loại trái cây giàu flavanol có ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ dưỡng chất này của cơ thể hay không.
Những người tham gia được uống 2 loại sinh tố khác nhau:
Sau đó, họ được xét nghiệm máu và nước tiểu để xác định lượng flavanol cơ thể hấp thụ.
Kết quả đã phát hiện ra rằng cho chuối vào sinh tố quả mọng làm giảm mạnh khả năng hấp thụ flavanol vào cơ thể.
Cụ thể, thêm chuối vào xay cùng với sinh tố quả mọng làm giảm đến 84% lượng flavanol cơ thể hấp thụ so với đối chứng, theo trang tin khoa học Science Daily.
Trong khi đó, sinh tố quả mọng không làm giảm lượng flavanol cơ thể hấp thụ so với nhóm đối chứng.
Các tác giả cho biết họ rất bất ngờ vì chỉ 1 quả chuối cũng làm giảm nhanh mức flavanol trong sinh tố và lượng flavanol được hấp thụ trong cơ thể.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng sở dĩ chuối làm giảm lượng flavanol cơ thể hấp thụ là do hoạt động của enzyme PPO vốn có hoạt tính rất mạnh trong chuối, không chỉ làm giảm lượng flavanol khi xay chung chuối với quả mọng, mà ngay cả khi đã vào đến dạ dày, PPO vẫn hoạt động, khiến lượng flavanol hấp thụ bị giảm đi.
Flavanol là dưỡng chất thực vật hỗ trợ sức khỏe tim mạch và nhận thức, có nhiều trong dâu tây, táo, lê, việt quất, mâm xôi, nho, ca cao và các thành phần sinh tố phổ biến khác. Các hợp chất này đang được nghiên cứu về những lợi ích tiềm năng liên quan đến lưu lượng máu, huyết áp, cholesterol, điều hòa glucose và sức khỏe não bộ.
Nhóm nghiên cứu kết luận rằng chuối vốn rất tốt cho sức khỏe nhờ chứa chất xơ, kali và nhiều dưỡng chất khác. Tuy nhiên, hãy tránh thêm chuối vào sinh tố quả mọng, táo, lê, nho hoặc ca cao vì sẽ làm giảm lượng flavanol có lợi từ những thực phẩm này.
Cách tốt nhất để ăn chuối là kết hợp chuối với chất béo lành mạnh hoặc đạm như bơ đậu phộng, sữa chua hoặc các loại hạt. Điều này giúp ngăn ngừa lượng đường trong máu tăng đột biến và giúp no lâu hơn.
Chuối xanh, khi chưa chín hoàn toàn, chứa nhiều tinh bột kháng nên đặc biệt có lợi cho sức khỏe đường ruột. Trong khi đó, chuối chín với vị ngọt hơn lại cung cấp nguồn năng lượng nhanh và dễ hấp thu hơn, phù hợp để bổ sung năng lượng cho cơ thể, theo Healthline.
