Khi nhắc đến giáo dục Phần Lan, nhiều người thường hình dung về những lớp học nhẹ nhàng, học sinh ít bài tập về nhà và gần như không chịu áp lực thi cử. Quốc gia Bắc Âu này từ lâu đã nổi tiếng với triết lý giáo dục đề cao sự phát triển tự nhiên của trẻ thay vì chạy đua điểm số.
Tuy nhiên, điều ít người biết là Phần Lan vẫn duy trì một kỳ thi cực kỳ quan trọng mang tên “Matriculation Examination” – kỳ thi tốt nghiệp trung học quốc gia dành cho học sinh cuối cấp.
Đây gần như là kỳ thi quy mô toàn quốc hiếm hoi trong hệ thống giáo dục phổ thông của nước này. Với nhiều học sinh Phần Lan, áp lực lớn nhất trong suốt những năm đi học thường dồn vào cột mốc này.
Theo Finnish National Agency for Education, kỳ thi được tổ chức nhằm đánh giá xem học sinh đã đạt đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết sau chương trình trung học phổ thông hay chưa. Đồng thời, kết quả cũng được nhiều trường đại học sử dụng trong quá trình tuyển sinh.
Khác với nhiều quốc gia châu Á, nơi học sinh liên tục trải qua các cuộc thi chuyển cấp, thi thử và các bảng xếp hạng áp lực từ nhỏ, học sinh Phần Lan được đánh giá chủ yếu thông qua quá trình học tập hằng ngày.
Giáo viên tại đây có quyền tự chủ cao trong việc chấm điểm và theo dõi sự tiến bộ của học sinh thay vì phụ thuộc vào các bài kiểm tra chuẩn hóa liên tục. Điều này giúp trẻ ít bị căng thẳng hơn trong suốt quá trình học.
Một bài phân tích của BBC Future cho rằng, điểm đặc biệt của Phần Lan không phải “không thi cử”, mà là hạn chế tối đa những kỳ thi mang tính cạnh tranh khốc liệt kéo dài nhiều năm.
Ở Phần Lan, trẻ em thường bắt đầu đi học muộn hơn nhiều nước khác. Học sinh tiểu học ít bài tập về nhà, thời gian nghỉ giữa giờ dài và gần như không tồn tại văn hóa học thêm tràn lan.
Nhờ đó, nhiều chuyên gia đánh giá học sinh Phần Lan có tuổi thơ “dễ thở” hơn đáng kể so với những môi trường giáo dục đặt nặng thành tích.
Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn cuối trung học phổ thông, áp lực từ kỳ thi matriculation vẫn khiến nhiều học sinh lo lắng. Các môn thi bao gồm tiếng mẹ đẻ, ngoại ngữ, toán học hoặc các môn khoa học – xã hội tùy lựa chọn.
Theo ICEF Monitor, kỳ thi này hiện được tổ chức hoàn toàn trên máy tính và kéo dài nhiều ngày. Một số học sinh chuẩn bị từ trước đó cả năm để đạt kết quả tốt nhằm tăng cơ hội vào đại học.
Dẫu vậy, điều khiến nhiều người bất ngờ là ngay cả kỳ thi quan trọng nhất của Phần Lan cũng không bị biến thành “cuộc chiến sống còn” như ở nhiều nơi khác.
Học sinh được quyền thi lại để cải thiện điểm số. Ngoài ra, nhiều trường đại học còn kết hợp đánh giá hồ sơ hoặc các tiêu chí khác thay vì chỉ phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả thi.
Mô hình giáo dục Phần Lan thường được đem ra so sánh với những quốc gia có văn hóa “luyện thi từ nhỏ”, nơi trẻ em gần như phải sống trong các lớp học thêm để cạnh tranh vào trường top.
Trong khi nhiều nền giáo dục đặt trọng tâm vào kiểm tra liên tục và thành tích, Phần Lan lại chọn cách xây dựng môi trường học tập ít áp lực hơn nhưng vẫn duy trì một chuẩn đánh giá cuối cùng để bảo đảm chất lượng đầu ra.
Theo nhiều chuyên gia, thành công của giáo dục Phần Lan không đến từ việc “xóa bỏ thi cử”, mà nằm ở cách quốc gia này cân bằng giữa học tập, sức khỏe tinh thần và áp lực cạnh tranh.
Và chính kỳ thi matriculation – kỳ thi hiếm hoi nhưng đầy sức nặng ấy – đang cho thấy ngay cả một trong những nền giáo dục hạnh phúc nhất thế giới cũng vẫn cần một cột mốc đánh giá quan trọng cho học sinh trước khi bước vào tuổi trưởng thành.
Năm 2025, cụm từ "xé túi mù Baby Three" phủ kín TikTok, Facebook và các sàn thương mại điện tử. Từ học sinh, sinh viên đến dân văn phòng, ai cũng háo hức livestream cảnh bóc hộp, chờ đợi khoảnh khắc nhân vật bên trong lộ diện. Những chú thú bông mắt long lanh, tạo hình ngộ nghĩnh cùng yếu tố "may rủi" đã biến Baby Three thành món đồ chơi khiến hàng nghìn người phát cuồng. Có giai đoạn, doanh thu Baby Three trên Shopee và TikTok Shop được ghi nhận lên tới gần 9 tỷ đồng chỉ trong một tháng, đủ thấy sức nóng khủng khiếp của trào lưu này.
Không ít bạn trẻ thừa nhận, họ không mua Baby Three chỉ vì thích thú bông, mà vì cảm giác hồi hộp khi xé túi. Mỗi lần bóc hộp là một lần đánh cược: hoặc nhận được phiên bản thường, hoặc trúng mẫu hiếm có đôi mắt "ướt", "Dora", "nước mắt" được săn lùng với giá cao gấp nhiều lần. Chính yếu tố bất ngờ ấy khiến Baby Three không còn đơn thuần là đồ chơi mà trở thành một dạng "trò chơi dopamine" – càng mở càng muốn mở tiếp.
Trên nhiều diễn đàn quốc tế, các tín đồ blind box cũng thừa nhận Baby Three tạo ra cảm giác nghiện tiêu dùng rất mạnh. Một người chơi trên Reddit mô tả bản thân "như vừa tỉnh khỏi cơn sốt Baby Three" sau khi nhìn lại đống thú bông mua vô thức, trong khi người khác thú nhận đã chi tiền mua liên tục chỉ để tìm kiếm "cảm giác phấn khích khi unbox".
Và đây chính là điểm khiến trào lưu Baby Three bị chỉ trích gay gắt: nhiều người cho rằng nó đang biến giới trẻ thành "con nghiện tiêu dùng cảm xúc". Ban đầu chỉ mua một hai hộp cho vui, nhưng vì sợ bỏ lỡ phiên bản hiếm, sợ thua bạn bè trên mạng, nhiều người lao vào săn bằng được cả bộ sưu tập. Có người chi cả chục triệu đồng nhưng đến lúc trend hạ nhiệt lại ngồi thanh lý trong tiếc nuối. Thực tế đã xuất hiện không ít câu chuyện "vỡ mộng" khi Baby Three từng mua vài trăm nghìn đến gần triệu đồng nay rao bán lại chỉ vài chục đến hơn trăm nghìn vẫn khó có người mua.
Không dừng ở chuyện tốn tiền, Baby Three còn bị cho là tạo ra một kiểu áp lực khoe mẽ mới trên mạng xã hội. Các video khoe trúng hàng secret, khoe tủ kính đầy Baby Three vô tình kích thích tâm lý FOMO – sợ bị tụt hậu. Nhiều bạn trẻ thú nhận mua không phải vì cần mà vì "thấy ai cũng có". Khi giá trị món đồ được đo bằng độ hiếm và số lượt thả tim, thú vui sưu tầm bắt đầu bị biến dạng thành cuộc đua đốt tiền.
Tranh cãi càng bùng nổ khi đầu năm 2025, Baby Three vướng nghi vấn hình ảnh trên một số sản phẩm có chi tiết nhạy cảm giống "đường lưỡi bò", làm dấy lên làn sóng tẩy chay mạnh mẽ tại Việt Nam. Nhiều cửa hàng đồng loạt bán tháo, các KOL ngừng hợp tác quảng bá, thậm chí hãng phải tổ chức đổi trả hàng để xoa dịu dư luận. Từ món đồ chơi từng "cháy hàng", Baby Three bỗng lao dốc không phanh chỉ sau vài tuần.
Sự đổi chiều chóng mặt ấy khiến nhiều người đặt câu hỏi: Baby Three thật sự đáng yêu hay chỉ là một "cái bẫy mua sắm" được dựng lên quá khéo? Khi cảm giác hồi hộp của việc xé túi qua đi, thứ còn lại đôi khi chỉ là hàng chục món đồ giống nhau nằm phủ bụi trong góc phòng cùng chiếc ví mỏng đi thấy rõ.
Có lẽ tranh cãi lớn nhất mà Baby Three tạo ra không nằm ở hình dáng chú thú bông, mà ở việc nó phản chiếu một lối sống đang lan rộng: mua vì cảm xúc, săn vì đám đông và hối hận khi cơn sốt tan biến. Từ một món đồ chơi nhỏ bé, Baby Three đã vô tình trở thành minh chứng rõ nhất cho câu hỏi nhức nhối của thời đại mạng xã hội: chúng ta đang mua thứ mình thích, hay đang mua vì sợ mình đứng ngoài cuộc?
Ngày 23/4, UBND Tp.Hà Nội đã có văn bản chấp thuận chủ trương miễn tiền vé sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng có trợ giá cho người dân và du khách trong dịp nghỉ Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4 - 1/5.
Theo đó, chính sách miễn phí được áp dụng trên 128 tuyến xe buýt có trợ giá và 2 tuyến đường sắt đô thị gồm Cát Linh – Hà Đông Metro và Nhổn – ga Hà Nội Metro.
Thời gian triển khai kéo dài 7 ngày, chia làm 2 đợt: đợt 1 từ ngày 25/4 đến hết ngày 27/4 (dịp Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương) và đợt 2 từ ngày 30/4 đến hết ngày 3/5 (dịp lễ 30/4 và 1/5).
Toàn bộ hành khách sử dụng dịch vụ trên các tuyến buýt trợ giá và đường sắt đô thị trong thời gian này đều được miễn tiền vé.
Về hình thức triển khai, đối với xe buýt, hành khách vẫn được phát vé lượt (vé giấy hoặc vé điện tử) theo mệnh giá nhưng không phải trả tiền.
Đối với đường sắt đô thị, hành khách nhận vé "0 đồng" tại quầy hoặc qua các ứng dụng của hệ thống metro Hà Nội.
Các đối tượng ưu tiên theo quy định hiện hành như người cao tuổi, người có thẻ ưu tiên, vé tháng vẫn xuất trình giấy tờ khi sử dụng dịch vụ.
UBND thành phố giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông đô thị, các đơn vị vận tải và Công ty TNHH Đường sắt Hà Nội tổ chức triển khai, bảo đảm hoạt động vận hành an toàn, thông suốt, đáp ứng tốt nhu cầu đi lại tăng cao của người dân trong dịp lễ.
Đồng thời, các sở, ngành và chính quyền địa phương tăng cường tuyên truyền để người dân nắm bắt chủ trương, cũng như phối hợp bảo đảm trật tự, an toàn giao thông tại các điểm dừng, nhà chờ và khu vực nhà ga.
Trong lúc cùng nhóm bạn đến chơi tại thác Phú Xuân (xã Gia Hiệp, tỉnh Lâm Đồng), một nữ sinh 16 tuổi không may trượt chân rơi xuống vực sâu hơn 8m và tử vong thương tâm.
Tối 28/5, ông Nhữ Văn Học - Chủ tịch UBND xã Gia Hiệp (Lâm Đồng) - cho biết, sau nhiều giờ tìm kiếm, lực lượng chức năng đã tìm thấy thi thể nữ sinh gặp nạn tại thác Phú Xuân.
Trước đó, vào trưa cùng ngày, một nhóm học sinh THPT trên địa bàn xã Gia Hiệp đến khu vực thác Phú Xuân (thôn 1, xã Gia Hiệp) vui chơi.
Đến khoảng 15h, trong lúc vui chơi gần khu vực thác, em H.T.B.M. (16 tuổi, học sinh lớp 10, trú xã Gia Hiệp) không may bị trượt chân rơi xuống vực sâu khoảng 8m.
Tiếp nhận tin báo, UBND xã Gia Hiệp đã huy động lực lượng Công an xã, Ban Chỉ huy Quân sự xã phối hợp với lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ Công an tỉnh Lâm Đồng triển khai công tác tìm kiếm cứu nạn.
Do khu vực vực sâu dựng đứng, nhiều đá lớn nên lực lượng cứu hộ phải sử dụng dây cáp cùng các phương tiện chuyên dụng để tiếp cận hiện trường.
Đến khoảng 18h30 cùng ngày, lực lượng chức năng đã tìm thấy thi thể nạn nhân và đưa lên khỏi vực sâu.
Trước đó, ngày 1/5, em Đ.G.L. (sinh năm 2010, học lớp 10, trú tại phường An Phú, tỉnh Gia Lai) cùng 6 người bạn đến thác Krom vui chơi, tắm suối.
Trong lúc xuống nước, em L. không may trượt vào khu vực nước sâu, có dòng xoáy mạnh và mất tích. Nhận được tin báo, lực lượng Phòng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ Công an tỉnh Gia Lai phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức tìm kiếm. Đến chiều cùng ngày, thi thể nạn nhân đã được tìm thấy.
Thác Krom cao khoảng 8m, nước chảy xiết, phía dưới có nhiều hố sâu và dòng xoáy nguy hiểm. Đây là địa điểm vui chơi được nhiều người dân địa phương yêu thích.
